5. Иудеи и мусульмане в Речи Посполитой XV – XVIII ст.

Речь Посполитая – поликонфессиональная страна. Наряду с православными, католиками, протестантами и униятами здесь также проживали иудеи и мусульмане, которые составляли не малую часть населения РП. Проникновение татар-мусульман на территорию Беларуси началось в конце XIV в., когда великий князь Великого Княжества Литовского Витовт пригласил их на военную службу. Тогда же появляются и первые мечети. Татары в Беларуси придерживаются главным образом ислама суннитского направления. В 1591 г. в Речи Посполитой проживало около 100 тысяч татар, действовало около 400 мечетей. К началу XVIII в. количество татар-мусульман в результате процесса ассимиляции сократилось до 30 тысяч.

Иудаизм - национальная религия евреев, которые обосновались в Беларуси в XIV в. Первые сведения о поселении евреев - это акты о привилеях 1388-1389 гг. великого князя Витовта, данные 5 еврейским общинам: в Троках, Бресте, Гродно, Луцке, Владимиро-Волынском. Культ и обрядность белорусских евреев мало чем отличается от того культа, который присущ евреям других стран. Культовыми центрами иудеев являются синагоги и молитвенные дома. С XVI в. в Беларуси известны религиозные еврейские учебные учреждения - иешиботы (древнейшее в Бресте). В XVIII в. на территорию Беларуси проникает мистическое религиозное течение - хасидизм, принявшее здесь самобытную форму - хабад. Примирение между хасидами и сторонниками ортодоксального раввинизма в XIX в. объясняется вмешательством властей и необходимостью объединения сил против нового течения - госкалах (движение еврейской образованной части населения за светскость образования, против традиционной, "архаичной" религии и языка).

6. Брэсцкая царкоўная унія і яе значэнне для гісторыі рэлігіі ў Беларусі і Украіне.

Брэсцкая унія — арганізаыйнае аб’яднанне каталіцкай і праваслаўнай царквы на тэрыторыі Рэчы Паспалітай. Аб’яднанне адбылося ў кастрычніку 1596 года ў Брэсце

 Пасля абвяшчэння Брэсцкай Уніі новая царква стала называцца ўніяцкай, або грэка-каталіцкай. Праваслаўны сабор унію не прыняў. Кароль Жыгімонт III Ваза сваім актам ад 15снежня 1596 г.зацвердзіў акт уніі і заклікаў беларусаў і ўкраінцаў прызнаць уніяцкіх епіскапаў. Унію прыняла значная частка праваслаўнага насельнiцтва Беларусі, але ў некаторых раёнах яна не замацавалася. Брэсцкая унія была праведзена на аснове ўзаемных уступак: прызнавалася вяршэнства папы рымскага, у царкоўных догматах - зыходжанне Святога Духа не толькі ад Бога-Айца, але і ад Бога Сына (каталіцкі догмат). У той жа час захаваліся ўсе праваслаўныя абрады, богаслужэнне і казанні на царкоўна-славянскай (потым на беларускай, а на ўкраіне - на ўкраін-скай) мове. Захавалася і права шлюбу для белага духавенства, як і ў Праваслаўнай царкве. Супраціўленне царкоўнай уніі было большым на ўкраіне, чым на Беларусі. Але і ў нашым краі супраціўленне прымала часам актыўныя формы. Рэлігійныя канфлікты адбываліся і ў іншых гарадах Беларусі. У першай палове XVII ст. на сеймах выступалі з пратэстамі супраць уніі праваслаўныя шляхецкія дэпутаты. У 1620 г. аднак была адноўлена Праваслаўная царква на чале з мітрапалітам з рэзідэнцыяй у Кіеве. Яму былі падпарадкаваны і праваслаўныя ў Беларусі. У 1632 г. кароль Уладзіслаў Ваза афіцыйна прызнаў Праваслаўную царкву, а сейм у 1633 г. зацвердзіў гэтае прызнанне. Але паступова ўніяцкая царква на Беларусі ахапіла сваёй дзеннасцю шырокія масы гарадскога і асабліва сельскага насельніцтва, большая частка якога яшчэ ў канцы ХVІст. аўтаміатычна, разам з епіскапамі і святарамі сталася уніятамі. Братчыкі дапамагалі школам, якія былі прыпісаны да брацтваў, распаўсюджвалі рэлігійную літаратуру, прапагандавалі хрысціянскае веравучэнне іншымі сродкамі. Літаратура выдавалася на беларускай і царкоўнаславянскай мовах.

Да канца XVIII ст. 75 працэнтаў жыхароў Беларусі было ўніятамі. Тады ж праваслаўныя складалі 6,5 працэнта насельнiцтва. Такім чынам, амаль усё беларускае насельніцтва аніякаму рэлігійнаму прыгнёту не падвяргалася. Уніяты даўно ўжо прызвычаіліся да сваёй царквы, дзе не толькі казанні, але і богаслужэнне ішло на беларускай мове Вінцэнт Канстанцін Каліноўскі лічыў, пішучы ў газеце "Мужыцкая праўда", што ўнiяцкая царква стала нацыянальнай царквой беларускага народа.