2.4. Rola bakterii w przyrodzie I gospodarce człowieka
Pozytywna rola bakterii w przyrodzie i gospodarce człowieka:
w przemyśle farmaceutycznym bakterie są wykorzystywane do produkcji ludzkiej somatotropiny i insuliny, szczepionek, surowic, antybiotyków np. streptomycyny;
w przemyśle spożywczym bakterie są wykorzystywane do produkcji przetworów mlecznych i kiszonek;
w rolnictwie bakterie mają korzystny wpływ na procesy hodowli roślin – Azotobakter, Clostridium, bakterie brodawkowe wiążą azot atmosferyczny wzbogacając glebę w ten pierwiastek;
bakterie wykorzystywane są w procesach oczyszczania ścieków;
w organizmie człowieka bakterie symbiotyczne żyjące w przewodzie pokarmowym produkują witaminy B12, K, H;
saprofity odpowiadają za proces włączania pierwiastków biogennych (C, S, N, P) w obieg materii
Negatywna rola bakterii w przyrodzie i gospodarce człowieka:
bakterie to pasożyty wywołujące wiele chorób ludzi (tabela 2.), zwierząt i roślin;
Tabela 3. Przykłady chorób człowieka wywoływanych przez bakterie
Nazwa choroby i czynnika zakaźnego
|
Droga zakażenia |
Objawy choroby |
Profilaktyka |
Czerwonka bakteryjna; pałeczka czerwonki (Shigella)
|
droga pokarmowa, najczęściej chorują dzieci w okresie przedszkolnym |
wysoka gorączka, bóle brzucha, biegunka (czasem zawierająca krew), wymioty, drgawki, utrata przytomności,
|
przestrzeganie zasad higieny |
Cholera; pałeczka Gram minus (Vibrio cholerae)
|
droga pokarmowa przez wodę lub pokarm skażone bakteriami, przez kontakt z chorym
|
biegunka, wymioty prowadzące do odwodnienia; choroba najczęściej przyjmuje postać epidemii |
szczepienia ochronne, przestrzeganie zasad higieny, ochrona wody |
Dur brzuszny; pałeczka Gram minus (Salmonella typki)
|
droga pokarmowa, przez zakażoną wodę lub pokarm, przez bezpośredni kontakt z chorym, może być przenoszony przez owady (muchy)
|
gorączka, ból brzucha, powiększenie wątroby i śledziony, wysypka na klatce piersiowej i brzuchu, język pokryty brunatnym nalotem |
szczepienia ochronne, przestrzeganie zasad higieny, gotowanie wody pitnej |
Tężec; laseczki tężca (Clostridium tetani)
|
rany zabrudzone ziemią |
zaburzenia czucia, bole głowy, szczękościsk, wzmożone napięcie mięśni i drgawki; często kończy się śmiercią
|
szczepienia ochronne, osobom nieszczepionym podaje się surowicę przeciwtężcową |
Borelioza; krętek (Borrelia burgdorferi)
|
ugryzienie przez kleszcza, który jest nosicielem krętka |
po 1–3 tygodniach od ukąszenia pojawiają się rumień wędrujący (zmiana skórna), osłabienie, objawy grypopodobne, objawy ze strony układów nerwowego, krążenia i kostno-stawowego
|
stosowanie preparatów odstraszających kleszcze oraz stosowanie odpowiedniej odzieży podczas spacerów
|
Gruźlica; prątki gruźlicy (prątki Kocha; Mycobacterium tuberculosis)
|
droga kropelkowa, rzadziej pokarmowa (przez picie mleka od zakażonych zwierząt lub spożycie surowego mięsa chorego zwierzęcia) |
kaszel, gorączka, ból w klatce piersiowej, spadek masy ciała, guzki gruźlicze rozwijające się w obrębie zainfekowanych tkanek; może dotyczyć układu oddechowego lub innych narządów
|
okresowe prześwietlenia płuc, szczepienia ochronne, izolacja chorych, badania weterynaryjne zwierząt |
Trąd; prątki trądu (Mycobacterium leprae) |
droga kropelkowa lub przez krew w kontakcie z chorą osobą |
guzkowate zmiany skórne prowadzące do zniekształceń głównie w obrębie nosa, uszu, stóp i dłoni, zmiany oczne prowadzące do uszkodzenia narządów gałki ocznej i ślepoty, zmiany w obrębie nerwów obwodowych prowadzące do zaburzeń czucia powierzchniowego
|
unikanie kontaktu z chorymi, w kontakcie z chorym stosowanie odzieży ochronnej, poprawa warunków sanitarnych na terenach zagrożonych rozwojem choroby |
Kiła; krętek blady (Treponema pallidum) |
stosunek płciowy, pocałunek jeśli osoba chora ma zmiany kiłowe w jamie ustnej |
3 tygodnie od zakażenia na skórze i błonach śluzowych narządów płciowych, w okolicy odbytu oraz na wewnętrznej powierzchni ud pojawia się wysypka, która początkowo przypomina opryszczkę; zmianom skórnym mogą towarzyszyć: powiększenie węzłów chłonnych, gorączka, brak apetytu, chudnięcie; jeśli na tym etapie nie zacznie się leczenia, choroba przechodzi w postać utajoną prowadzącą do uszkodzenia narządów wewnętrznych. |
unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych, regularne kontrole lekarskie |
powodują gnicie produktów spożywczych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego;
powodują niszczenie materiałów przemysłowych: włókna, drewna, papieru.