In iure cessio:

• Wywodzi się z procesu w formie legis actio sacramento in rem, gdzie nabywca występował jako pozorny powód  odstąpienie jakiegoś prawa przed sądem.

• Akt abstrakcyjny dla res mancipi i nec mancipi.

Tradycja:

• Przenoszenie władzy nad rzeczami przez wydawanie z ręki do ręki rzeczy materialnych.

• Wymogi:

  • Zbywca musiał być właścicielem

  • Zgodna wola stron

  • Podstawą wydania – przyczyna prawna (akt kazualny) najczęściej akt kupna – sprzedaży  gwarancja legalności.

• W prawie justyniańskim także wręczenie pisemnego oświadczenia zbywcy.

Zasiedzenie:

• Pojęcie – nabycie własności na skutek ciągłości posiadania przez czas określony prawem.

• Funkcja i znaczenie – uproszczenie i uporządkowanie stosunków prawnych, zapobieżenie niepewności – kończyła przejściowy stan własności bonitarnej, przy nabyciu rzeczy w sposób formalny od niewłaściciela – zmiana właściciela.

• Ograniczenia:

  • Wyłączenie rzeczy wyjętych z obrotu, w pewnych okresach – należących do fiskusa, gruntów prowincjonalnych.

  • Zasiedzenie ukształtowane liberalnie, by umożliwić możnym zabór ziemi  później zagrożenie – nowe ograniczenia (słuszny tytuł, dobra wiara).

  • Tylko dla obywateli

  • Wyłączenie rzeczy skradzionych i sprzeniewierzonych (łatwiej było zasiedzieć nieruchomości)

• Usucapio:

• Na ruchomościach – 1 rok, nieruchomościach – 2 lata nieprzerwanego posiadania.

• Wyłączenie rzeczy skradzionych – Ustawa XII tablic, lex Atina z II w. p.n.e. Rzeczy nabyte siłą – ostatni wiek republiki.

• Longi temporis praescriptio:

• Grunty prowincjonalne – ochrona długotrwałych posiadaczy.

• 200 – zarzut procesowy – 10 lat (ta sama prowincja), 20 lat (różne).

• III w – instytucja prawa materialnego, III/IV – sposób nabycia prawa własności

• Zasiedzenie w prawie justyniańskim

• Usucapio – ruchomości, longi temporis praescriptio – nieruchomości

• Res habilis – rzecz podatna. Niepodatne były:

  • Rzeczy wyjęte z obrotu

  • Skradzione i nabyte siłą

  • Posagowe

  • Należące do skarbu państwa, lub instytucji kościelnych

• Titulus – tytuł słuszny i prawdziwy (legalny i rzeczywisty):

• Kupno

• Dziedziczenie

• Dozwolona darowizna

• Objęcie w posiadanie rzeczy porzuconej

• Zapis w testamencie

• Ustanowienie posagu

• Bona fides – nabycie rzeczy w przekonaniu, że nie narusza się niczyich uprawnień (tylko przy rozpoczęciu zasiedzenia).

• Possessio – posiadanie we własnym imieniu – nieprzerwane

• Tempus – wydłużenie terminów:

• Ruchomości – 3 lata

• Nieruchomości – 10, lub 20 (możliwość doliczenia poprzednika)

• Longissimi temporis praescriptio: zasiedzenie nadzwyczajne, kształtowane od Konstantyna W. 528 – Justynian – wydłużenie terminów (30 lat, dla gruntów kościelnych – 40), odrzucenie wymogu słusznego tytułu, dopuszczenie rzeczy skradzionych.

Zawłaszczenie:

• Occupatio – objęcie w posiadanie rzeczy niczyjej. Zawłaszczeniu podlegały:

• Dzikie zwierzęta, ryby i ptactwo, rzeczy wyrzucone przez morze.

• Mienie należące do nieprzyjaciela i znajdujące się na terenie państwa rzymskiego (inaczej – łupy wojenne)

• Rzeczy porzucone świadomie przez właścicieli (oprócz rzeczy porzuconych z konieczności, zgubionych).

• Skarb – wartości majątkowe tak dawno ukryte, że zatraciła się pamięć o ich właścicielu

Nabycie pożytków:

• Posiadacz w dobrej wierze – premia za „uprawę i troskę”

• Właściciel, posiadacz w dobrej wierze, emfiteuta – chwila odłączenia

• Użytkownik i dzierżawca – objęcie w posiadanie

Połączenie i zmieszanie:

• Eliminowanie wspólnot – hierarchia znaczenia rzeczy połączonych – przyrost rzeczy mniej ważnej:

  • Połączenie nieruchomości z nieruchomościami:

    • Alluvio (przymulisko) – powiększenie gruntu przez łagodne działanie rzeki

    • Avulsio (oderwisko) – polegało na gwałtownym oderwaniu przez rzekę części gruntu i przyłączeniu jej do gruntu innego właściciela

• Połączenie nieruchomości z ruchomościami – Superficies solo cedit (np. G. 2, 73) — „To, co jest na powierzchni, przypada gruntowi” (tzn. właścicielowi gruntu). Skutek ten następował tylko przy trwałym połączeniu, takim jak np. zasadzenie drzew na cudzym gruncie , zasianie ziarna , wybudowanie budynku

• Połączenie ruchomości z ruchomościami:

• Akcesja – połączenie trwałe, nierówność rzeczy (spawanie)

• Zlanie płynów, stopienie metali, zmieszanie – współwłasność . Wyjątkiem były pieniądze (pecunia), które przez zmieszanie stawały się wyłączną własnością posiadacza

Przetworzenie rzeczy:

• Tak daleko idąca obróbka cudzego materiału, że powstała nowa rzecz: jeśli da się przywrócić do poprzedniego stanu właścicielem pozostaje właściciel materiału, jeśli nie – przetwórca.

• Problem odszkodowania byłego właściciela, lub wynagrodzenia przetwórcy: zatrzymanie rzeczy, zarzut podstępu, powództwa in personam z tytułum kradzieży, lub bezpodstawnego wzbogacenia.

OCHRONA PRAWA WŁASNOŚCI

Ochrona prawa własności:

• Ogólna ochrona każdego właściciela i ogółu właścicieli. Prawo sakralne – nietykalność granic.

• Specjalne środki ochrony przed doraźnymi zagrożeniami ze strony sąsiadów:

  • Powództwo o uregulowanie zatartych granic

  • Powództwo o usunięcie urządzeń kierujących spływem wody

  • Protest przeciwko bezprawnej budowie na gruncie sąsiednim

  • Żądanie zabezpieczenia przed szkodą grożącą z gruntu sąsiedniego

Środki ochrony według ius civile

Powództwo windykacyjne: Rei vindicatio

• Charakterystyka – służyło kwirytarnemu właścicielowi do wydobycia rzeczy od osoby nieuprawnionej.

• Legitymacja czynna i bierna:

  • Powód – nie był posiadaczem, twierdził, że jest właścicielem kwirytarnym

  • Justynian usankcjonował rei vindicatio przeciw „fikcyjnym posiadaczom”:

    • Ten, kto bezpodstawnie wdawał się w spór

    • Ten, kto podstępnie wyzbył się posiadania, np. przez zniszczenie rzeczy spornej

  • Swoboda wdawania się w spór – powództwo o okazanie rzeczy

• Ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywał na powodzie (trzeba było wykazać uprawnienia poprzedników – dowód diabelski). Pozwany – zazwyczaj posiadacz spokojny i niewadliwy.

• Przedmiot i cele – zwrot rzeczy materialnych, indywidualnie oznaczonych (także – wyraźnie oddzielone pieniądze, stado zwierząt) – dopiero w procesie kognicyjnym posiadanie rzeczy spornej.

• Pożytki i nakłady:

• Pożytki:

  • Posiadacz w dobrej wierze – zatrzymywał pożytki dla siebie (do litis contestatio. Od Justyniana – pożytki nie zużyte. Jeżeli przegrywał proces windykacyjny , spełniał swój obowiązek przez wydane powodowi samej tylko rzeczy macierzystej

  • Posiadacz w złej wierze – obowiązek wydanie rzeczy spornej i wszystkich pożytków, lub odszkodowanie.

• Nakłady:

• Konieczne – by rzecz zachowała się, lub nie uległa pogorszeniu (posiadacz w złej wierze)

• Użyteczne – podnosiły wartość rzeczy (posiadacz w dobrej wierze)

• Zbytkowne – ozdabiały rzecz główną (posiadacz mógł je zabrać bez uszkodzenia rzeczy – zarzut podstępu – retentio)

Powództwo negatoryjne: Actio negatoria

• Właściciel posiadający – przeszkody w wykonywaniu swojego prawa – powództwo, którego treścią było zaprzeczenie, jakoby pozwanemu przysługiwało prawo do naruszania jego własności (pozwany – prawo naruszenia).

Środki ochrony według prawa pretorskiego

Powództwo publicjańskie:

• Ekscepcje przeciw właścicielowi kwirytarnemu:

  • Rei vindicatio – zarzut podstępu, lub zarzut rzeczy sprzedanej i wydanej.

  • Rei vindicatio nowego właściciela - zarzut rzeczy sprzedanej i wydanej, chyba że nabył rzecz od niewłaściciela.

• Actio Publiciana (Publicius z I w. p.n.e) – kopia rei vindicatio z inaczej ukształtowaną legitymacją czynną. Posiadacz znajdujący się na drodze do zasiedzenia traktowany, jak gdyby już go dokonał – środek ochrony petytoryjnej dla:

• Właścicieli bonitarnych, jeśli utracili posiadanie przed dokonaniem zasiedzenia skuteczna wobec każdego.

• Posiadacza, który w dobrej wierze i na podstawie słusznego tytułu nabył rzecz podatną do zasiedzenia od nieuprawnionego – skuteczna wobec przeciwnika gorzej uprawnionego.

• Właściciela kwirytarnego – miał do dyspozycji rei vindicatio , ale mógł skorzystać z ochrony public jańskiej.