66.Визуалды қатынас («көз байланысы»)

Көз қарасы, оның бағыты, көз қатынасының жиілігі – вербалды емес қатынастың тағы бір құрылымы. Сөйлесіп отырған адамның көзқарасының бағыты байланысты қайта құруға көмектеседі. Көзқарас, сонымен қатар, түсінушілік үшін қолданылады.

67. Проксемика.

Американ ғалымы Э. Холл адамның кеңістіктік қажеттіліктері туралы 1969 жылы «Молчаливый язык» атты кітабын шығарды. «Проксемика» терминін енгізген де сол (ағылшын тілінен proxemity – жақындық).

Проксемика- адамдардың сақтайтын қашықтығы, биологиялық заңдылығы.

Адамның жеке басының кеңістіктік территорияларын төртке бөледі:

Интимді аймақ (15-45 см) Осы аймақты адам өз меншігі ретінде қорғауы керек. Бұл өте жақын адамдар арасында ғана бұзылатын ара қашықтық.

Жеке аймақ 45-120см)Біздің іскерлік кездесулерде, сауық кештерде болғандағы сақталатын арақашықтық.Визуалды қатынас негізгі орынға ие.

Әлеуметтік аймақ 120-360см– арнайы кездесулерде немесе онша жақын біле бермейтін адамдармен қатынаста болғанда сақтайтын арақашықтық.

Қоғамдық аймақ( 360 см жоғары) – бұл үлкен топтарға сөз сөйлеу, дәріс кезінде немесе солармен тіл табысу кезіндегі сақталатын арақашықтық.

68. Қатынастың интерактивті және перцептивті жақтары.

Қатынастың интерактивті жағы– адамдармен бірлескен әрекеттің ұйымдасуымен, оларды өзара әрекетімен сипатталатын шартты термин. Қатынастың мақсаты адамдардың бірлескен әрекетінің қажеттіліктерін көрсетеді.

Қатынастың перцептивті жағы- өзара әрекет, өзара түсінулерсіз мүмкін емес. Бұл кезде адамдардың бірін – бірі қалай қабылдауы өте маңызды. Бұл жерде қабылдау ғана емес, сонымен қоса оның мінездік сипаттамасы, ойлары, қабілеттері, эмоциясы да кіреді.

Көптеген адамдар әлде біреуге әсер қалдыру үшін айтатын сөздері туралы ойлайды, ал шын мәнінде ол сөздерді қандай әрекеттерді қолдана отырып жеткізетінін ойлау керек.

Американдық психолог Меграбянның айтуы бойынша бірінші кезеңде адамдардың көбі, яғни 55% вербалды емес сигналға, 38 % паралингвистикаға, 7% ғана сөздің мағынасына сенеді екен.

69. Қабілет түсінігі.

Қабілет –белгілі бір істі үздік орындауға мүмкіндік беретін адамның әр түрлі жеке қасиеттерінің қиысып келуін, яғни адам қасиеттерінің синтезін айтамыз.

Қабілет –адамның бір жұмысты нәтижелі, үздік орындауынан көрінетін жеке–дара психикалық қасиет.

Қабілет –бір адамды екіншісінен ажырататын дара психологиялық ерекшелік.Баршаға бірдей тән қасиеттері қабілет бола алмайды. Қабілет –барша тұлғаға тән болған ортақ сапа емес, кей адамға ғана дарыған қандай да бір не бірнеше іс-әрекетті табысты орындауға жарайтын өзара ептілік.

Қабілет –нақты адамда топталған білім,ептілік және дағдылардан оқшау, қажет әрекетті игеру желісінде ғана көрінеді

Адамның ақыл-ой өзгешеліктерінің жеке қасиеттерін көрсететін кез-келген адамнан табылытын қабілет жалпы қабілет деп аталады. Ақылдың орамдылығы мен сыншылдығы, зеректік пен тапқырлық секілді ақыл-ой әрекетінде көрінетін өзгешеліктер жатады Іс-әрекеттің жеке салаларында ғана көрініп, оның нәтижелі орындалуына мүмкіндік беретін қабілетті арнаулы қабілет деп атайды. Бұған суретшінің, музыканттың, актердың, спортшының, математик ғалымның қабілеттерін жатқызуға болады. Соңғы кездері кейбір зерттеушілер қабілеттің ушінші түрі деп практикалық іске қабілеттілікті айтып жүр. Бұған ұйымдастырғыштық, педагогтық, конструктивті техникалық қабілеттерді жатқызады.

Қабілеттіліктің құрылымы

Басты қасиеттері: көру анализаторының жаратылысынан ритмді, бояуды, жарық пен көлеңкені, форманы, пропорцияны, сызықтарды (линияларды) жоғары дәрежеде сезгіштігі және тірек қасиеттерге суретші қолының сенсомоторлық сапалары да, сондай-ақ дамыған бейнелік ес те жатады

Жетекші қасиеттерге көркем творчестволық қиялдау қасиеттері жатады.

Қабілеттіліктің дамуы

репродуктивтік Адам білім игеруде, іс-әрекетті меңгеруде, оны белгілі үлгіде жүзеге асыруда жоғары іскерлік көрсетеді.

творчестволық адам жаңа туынды жасай алады.