Мәгълүмат һәм белем бирү чыганаклары

Программа: «Рус телле балаларга татар телен һәм әдәбиятын коммуникатив технология нигезендә укыту программасы 1 -11 нче сыйныфлар” / Төз. Р.З.Хәйдәрова, Р.Л.Малафеева. – Казан: Татар.кит.нәшр., 2011. Ул “Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теле һәм әдәбиятыннан үрнәк программалар: 1-11 нче сыйныфлар” ( Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы, Казан: Татар. кит.нәшрияты, 2011 ел) җыентыгы

Дәреслек: Хәйдәрова Р.З. Татар теле: рус телендә төп гомуми белем бирү мәкт. 5нче с-фы өчен д-лек(рус телендә сөйләшүче балаларөчен).-Казан: Татар.кит.нәшр.,2011.-144б.:рәс.б-н.

Укытучы өчен методик әдәбият

1.Вагыйзов С.Г. Кызыклы грамматика: Укытучылар өчен кулланма.-Казан:Мәгариф,2002 -207б.

2. Максимов Н.В., Трофимова С.М. , ХәмидуллинаМ.З.Татар теленнән диктантлар һәм изложениеләр җыентыгы: Татар урта гомуми белем бирү мәкт. 5-11сыйныфлары өчен:Укытучылар өчен кулланма. -Казан:Мәгариф,2005.

3. Максимов Н.В.Урта мәктәптә татар теле укыту:Укытучылар өчен методик кулланма.-Казан:Мәгариф,2004

4.Татар теленнән күнегүләр һәм тестлар.-Казан:Яңалиф,2006

5. Харисова Ч.М. Татар теле. Анализ үрнәкләре:укытучылар өчен ярдәмлек/.-Казан:Мәгариф, 2009.-119б.

6.Хәзерге татар әдәби теле. Дидатик материал

7. Электрон күрсәтмә һәм укыту әсбаплары

-www.edu rus.ru

-edu.tatar.ru порталы

- belem.ru

Укучылар өчен әдәбият

1. Максимов Н.В. Татар теленнән тестлар: Уку–укыту ярдәмлеге.Казан:Мәгариф,2008

2.Насибуллина Р.Н.Татарский язык в таблицах и схемах для русскоязычных учащихся.- Казань: Гыйлем,2011.-64стр.

3.Нурмухаметова Р.С. Сборник правил по татарскому языку для русскоязычных учащихся.-Казань: Гыйлем, 2012.-72стр.

4.Хайдарова Р.З.,Малафеева Р.Л. Татарский язык в таблицах.Наб.Челны,2005.-36стр.

5.Харисов Ф.Ф., Харисова Ч.М. Татар теле: Кагыйдәләр, күнегүләр:Урта гомуми белем бирү мәк. өчен.-Казан:Мәгариф,2007

6.Электрон күрсәтмә: -www.mon.tatar.ru. -www.rus.test.ru

Контроль эш №1.

Тема: Яңа уку елы елы котлы булсын! Мәктәптә.

1. Сүзләрнең тәрҗемәсен тап.

пример - упражнение -

задача - контрольная работа -

вопрос - ответ -

2. Составь словосочетания, подбирая слова из двух колонок.

М исал

мәсьәлә чиштем

контроль эш бирдем

җавап ? яздым

сорау әйттем

күнегү эшләдем

диктант

3. Как скажешь о том, что:

- ты живешь в Казани;

- Оля уехала в Альметьевск;

- Алсу приехала в Заинск;

- на празднике было весело;

- вы поехали на праздник;

- вы целый день были на празднике.

3. Вместо точек вставь нужные буквы.

К...з, ...стәл, Р...стәм, төлк..., сөлг..., бол..т, оз..н, көзг... .

5. Скажи о том:

- сколько тебе лет;

- в какой школе ты учишься;

- в каком ряду ты сидишь;

- сколько мальчиков и девочек в классе;

- сколько человек у вас в семье;

- что тебе надо пять тетрадей в клетку и пять тетрадей в линейку.

1. Какой вопрос задашь, чтобы узнать:

- сколько человек у них в семье;

- сколько комнат у них в квартире;

- в каком классе Марат учится;

- сколько книг Марат летом прочитал;

- сколько у Марата есть тетрадей в линейку, сколько тетрадей в клетку;

- в каком ряду сидит Марат.

2. а) Назови особые татарские звуки, которых нет в русском языке?

б) С какой буквы в татарском языке слова не начинаются?

3. Напиши транскрипцию данных слов и укажи разницу между письмом и произношением.

Белем, яңа, уку, котлый, каләм, киптергеч, бетергеч, яңгыр, китапханә, сөлге, төтен, төлке, олы, болын, колын.

Приведи примеры с порядковыми числительными и составь с ними предложения.

4. Какой вопрос ты задашь, чтобы получить такие ответы?

- ...

- Юк, без диктант яздык.

- ...

- Мин “дүртле” алдым.

- Ике хәреф хатам бар һәм бер өтер төшеп калган.

- ...

- Юк, урамга чыкмыйм, мин дәрес әзерлим.

Диктант.

Дару үләннәре.

Безнең туган ягыбызда зур урманнар, киң болыннар, тирән елгалар бар. Урманнарында дару үләннәре бик күп.Дару үләннәре сәламәтлек өчен бик файдалы. Без бака яфрагы, мәтрүшкә, тузганак, кычыткан, ак чәчәк, җыябыз. Дару үләннәрендә витаминнар бик күп. (35 сүз.)

Контроль эш №2.

Тема: Без кошларга ярдәм итәбез

1. Нокталар урынына кушымчалар куй, җөмләләр төзе.

ч әч...

кош...

аяк...

Минем күз...

колак...

сөлге...

2. Нокталар урынына кирәкле хәрефләрне яз.

Ак...ош, күк..., үрд...к, та...ык, т...р...зә, шатл...на, хәрәк...тч...н.

1. Тәрҗемә ит.

1. Я жалею птиц, поэтому их кормлю. 2) Я положила корм птицам. 3) Мы сделали кормушки для птиц.

3. Сүзләрнең антоним парларын тап.

җ ылы тар

тырыш батыр

киң әкрен

куркак ? ялкау

җитез салкын

матур ямьсез

2. Җөмләләрне дәвам ит.

1) Песнәк файдалы, чөнки ... .

2) Көз көне салкын яңгыр ява, шуңа күрә ... .

3) Мин көзне яратам, ләкин ... .

3. Как скажешь о том, что:

- птица любит летать; - человек любит думать;

- рыба любит плавать; - ученик любит читать.

4. Как ты спросишь друга:

- любит ли он птиц;

- когда улетают птицы;

- какие птицы остаются у нас, а какие улетают в теплые края.

Диктант. Кышкы уен.

Кыш. Көн матур, аяз. Урамда кар бик күп. Балалар урамда уйныйлар.

Мәктәп янында шугалак бар. Миша белән Юра шугалакка баралар. Анда кеше күп. Миша да, Юра да тимераякта яхшы шуалар. Малайларга шугалакта бик күңелле, рәхәт.(35сүз)

Сүзлек диктанты.Алынма сүзләр.

1.Уен,хоккей,рәхәт,батыр,сәгать,футбол,спорт,вакыт,җитез,волейбол,теннис,

сәламәтлек.

2.Алынма сүзләрнең асларына сызарга.

Контроль эш №3.

Кышкы уеннар

1. Нокталар урынына тиешле хәрефләрне куеп яз.

Б...йр...м, с...г...ть, б...лт...р, б...л...ш, тим...р...як, ча...гы, ч...на, ярд...мч...л, с...йл...шә, й...мш...к, тәг...р...тә.

2. Бирелгән схема буенча диалог төзе.

а ) вопрос ответ б) вопрос ответ

предложение согласие. вопрос ответ.

Темалар: чаңгы шуу, чыршы бәйрәменә бару.

3. Сүзләрдән җөмләләр төзеп яз.

1) Шар, балалар, карны, һәм, ясыйлар, тәгәрәтәләр. 2) Бабай, сөйли, шигырь, кар, белә, мәзәкләр. 3) Яттым, быел, мин, һәм, йокыдан, тордым, былтыр. 4) Ә, борыны, кар бабайның, кишердән, күзе, күмердән.

4. Диалогка төшеп калган репликаларны өстә.

- Сәлам, Марат.

• ... .

• ... ?

• Юк, алай салкын түгел.

• ... ?

• Җил көчле түгел.

• ... ?

• Әлбәттә, чыгабыз.

• ... ?

• Әйе, чаңгы белән чыгабыз.

• ... ?

• Я тауга, я урманга барырбыз.

5. “Безнең мәктәптә Яңа ел бәйрәме” дигән темага хикәя төзе.

Сүзлек диктанты.”Ялгызлык һәм уртаклык исемнәр”.

Айсылу,күрше,сыйныфташ,түгәрәк,башмак,дус,әйбер,Чулпан,Айгөл,укучы,биюче,йорт.

Мөстәкыйль эш.

Һөнәрләр белән танышабыз.

1.Тәрҗемә итегез.

Укытучы, төзүче, тегүче, язучы, сатучы, табиб, тәрбияче, рәссам, эшкуар. .

2.Һөнәр исемнәре ясагыз.

Балык-, китапханә-, пешек-, нефть-, урман-, машина йөртү-, җыр—бию-.

3.Сүзләр белән җөмләләр төзегез.

Эшли, яза, дәвалый, әйтә, пешерә, сөйләшә, җырлый, бии.

Укыта, сата, төзи, тегә, йөртә, тарата, саклый, тәрбияли.

Диктант.Яз .

Яз кыштан соң килә. Язын табигать уяна. Табигатьтә бик күп үзгәрешләр була: кояш кыздыра, кар эри, тамчылар тама, көннәр озая. Җылы яктан кошлар кайта. Агачлар яфрак яра башлый. Яз - иң матур вакыт. Мин язны бик яратам.(36 сүз)

Контроль эш №4.

Тема: Яз килә

Нокталар урынына тиешле хәрефләрне куй, җөмләләрне дәфтәреңә яз.

1) Яз к...не кар ...ри, б...з китә, түбәдән тамч... т...ма. 2) Яз көн... көн...әр оз..н, т...н...әр кыска була. 3) Яз көн... җ...лы яклардан к...шлар кайта. 4) Яз к...н... таб...гать уяна.

1. Сиңа нинди ел фасылы ошый, ни өчен? Үзеңә ошаган ел фасылы турында сөйлә.

2. Кем нәрсә эшли? Җөмләләрне язып бетер.

1) Укытучы - ... . 2) Игенче - ... . 3) Мехчы - ... . 4) Тегүче - ... . 5) Төзүче - ... . 6) Шофер - ... . 7) Бакчачы - ... .

3. Приведи примеры сложных и парных слов, составь с ними предложения.

4. Саннарны сүз белән яз.

10, 11, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19.

5. Яз аенда нинди бәйрәмнәр була? Бер бәйрәм турында сөйлә.

6. Как скажешь о том, что:

• ты умеешь рассказывать о празднике Воронья каша;

• тебя пригласили на праздник;

• ты идешь на праздник;

• с тобой идет твой друг.

8. Спроси у друга:

• знает ли он о празднике Воронья каша;

• пригласили ли его на праздник;

• идет ли он на праздник, с кем идет;

• с какими друзьями он идет на праздник.

9. Лев Толстойның “Әби белән онык”хикәясенең эчтәлеген исеңә төшер. Кыз башта һәм соңыннан нишләде?

Диктант. Авылда.

Мин шәһәрдәяшим. Җәйгеканикулда мин абыембеләнавылгакайтам. Авылдаәбибеләнбабайяши. Без аларгабулышабыз.

Авылдабезнеңдусларыбыз да бар. Аларбеләнелгага су коенырга, урмангаҗиләкҗыяргабарабыз. Урмандагөмбә, җиләккүп.

Авылдарәхәт. (38 сүз)

Контроль эш №5.

Тема: Туган ягым – Татарстан.

1. Бу елгаларның татарча исемнәрен әйт.

Волга - ... , Белая - ... , Ик - ... , Кама - ... , Вятка - ..

2. Шәһәр исемнәренең татарчасын әйт.

Казань - Мензелинск -

Зеленодольск - Заинск -

Чистополь - Нижнекамск -

Альметьевск - Буинск -

Елабуга - Набережные Челны -

3. Нокталар урынына тиешле кушымчаларны куй, күчереп яз.

а) Без Казан Кремле яны... булдык.

Без Казан Кремле яны... автобус белән килдек.

Без Казан Кремле яны... зур горурлык белән киттек.

б) Без Сөембикә манара... күрдек.

Без Сөембикә манара... мендек.

Без Сөембикә манара... төштек.

4. Нокталар урынына тиешле хәрефләрне яз.

Аг...йд...л, Ч...лм...н, Н...кр...т, д...үл...т, шә...әр, таб...г...ть, тар...х, сәнг...ть, әдәби...т, әд...п, шаг...йрь, ш...гырь.

5. Как скажешь о том, что вы:

- летом идете в поход;

- любите природу Татарстана;

- знаете много рек Татарстана;

- знаете много песен о Татарстане.

6. Үзеңә ошаган бер җәнлек турында сөйләргә өйрән. Аның турында нинди әкият, табышмак, җыр беләсең?

7. Как спросишь друга о том:

- каких татарских поэтов, писателей от знает.

- какие реки есть в Татарстане.

- какие исторические места есть в Татарстане.

8. Позови друга посетить музей Татарстана. Убеди его, что там очень интересно.

1 вариант

1)Найди правильный перевод икенче

а) два; б) вдвоем; в) второй.

2)Переведи

а) сөйләргә телим;

б)татар теле түгәрәге;

в)эшли башлады;

г) укырга ярый;

3)Образуй названия профессии

Бакча, балык, китапханә.

4)Подбери антоним көлә

а) китә; б) бирде; в) елый; г) күңелсез.

5)Поставь вместо точек подходящие по смыслу глаголы (килә, килде, килер).

а) Кичә безгә әби ... .

б)Бүген безгә кунак... .

в) Тиздән кара каргалар... .

6)Подбери синоним к слову аз

а)зур;

б)кечкенә;

В) күп;

Г)җылы.

7)Вставь пропущенные буквы

Т…г…рәк, м…й, …рма, шик…р, б…тка, р…хмәт.

8)Найди окончания настоящего времени

а)-ган, -гән,-кан,-кән;

б)-а, -ә,-ый,-и;

в)-чы, -че;

г)-ма, -мә.

9)Менә яз җитте. Кояш җылыта. Кар эри. Елгада боз ага. Җылы яктан кошлар кайта.

а)Выпиши слова отвечающие на вопрос нәрсә?

б)Выпиши глаголы. Определи время.

10)Напиши поздравление.