3. Адам организміне сыртқы орта факторларының патогензді әсері

Дерт туындадатын сырткы ортанын ықпалдары : механикалық,физикалық,химиялық,биологиялық және әлеуметтік болып ажыратылады.Бұл ықпалдар жиі бірігіп әсер етуі мүмкін.Мәселен,механикалық жарақаттардың нәтижесинде дамитын қан кетулер қоршаған ортаның температурасымен,оның химиялық заттармен н-еиондағыш сәулелермен ластануымен,организмнің өзінің жағдайларымен бірігіп әсер етуімен қабаттасады.

Механикалық ықпалдар-жалпы организмнің ж-е жергілікті ағзалар мен тіндердің бүліністерін туындатады.олардың бұл әсері күшінен,заттың кинетикалық қуатына байланысты болады.механикалық ықпалдың күшіне байланысты созылу,қысылу болса,оның кинетикалық қуатына байланысты соғылу,құлау,тсс жарақаттар жатады.сонымен бірге механикалық ықпалдардың бүліндіргіш әсері бүлінетін тіндердің төзімділігі мен тығыздығына байланысты.

Шу мен дыбыстардың жағымсыз әсері:шу- айналадағы тыныштықты бұзатын,пайдалы дыбыстарды қабылдауға бөгет жасайтын,адамға теріс ықпал ететін ж-е оның еңбекке қабілеттілігін төмендететін жағымсыз ж-е қолайсыз дыбыстардың жиыны.адамның құлагы16-дан 2000гц жиіліктегі дыбыстардың толқындарын қабылдайды.1квт/см2 ден жоғары қарқыны есту анализаторына бүліндіргіш әсер етеді.дыбыстың қарқыны 3квт/см2 дан асып кеткенде адам есинен танады,аяқ-қолының салдануы болады,тырыспа-селкілдек дамиды.шудың бүліндіргіш әсері қаттылығы мен жиілігіне байланысты.бүліндіргіш әсер етпейтін дыбыстың каттылығы 40-50дб-ден аспауы керек.қаттылығы 80дб болса адам денсаулығына зиян әсер етеді.

Ультрадыбыстардың әсері; 20кгц жиіліктегі дыбыс толқындары ультрадыбыстарға жатады ж-е оны адам құлағымен естимейді.қазіргі дәстүрлы медицинада бұл дыбыстар ауруларды анықтау үшін ж-е оларды емдеу үшін қолданылады.

Төмен барометрлік қысым әсері;биік тауға шыққанда,ауа шарларымен биіктікке көтерілгенде адам организмине төмен барометрлік қысым әсер етеді.бұл кезде организмге екі турли ықпал болады:

*барометрлік қысымның төмендеуі.қалыпты барометрлік қысымнан төмен қысымға ауысуын декомпрессия деп атайды

*дем алатын ауада оттектің молшерінің азаюы

Барометрлік қысым төмендеген сайын денедегі газдардың еруі азайып,олар газ күйіне айналады,сондықтан кеңсірік,маңдай, өкпеқап қуыстарында,ішек қарын жолдарында,ортаңғы құлақ ішіне газ жиналып керіп кетеди.сезімтал қабылдағыштарды қоздырып,қатты ауырсыну сезімін туындатады.құлақ ішінен қатты шаншып ауыртады.

Жоғары барометрлік қысымның әсері:терең суға сүңгігенде,су астында жұмыс атқарғанда адам организмине жоғары барометрлік қысым әсер етеди.әрбір 10,3 м су асты тереңдікте б.қ 1 атмосфераға көтеріледі.қалыпты атмосфералық қысымнан жоғары барометрлік қысымға ауысқанда декенің қысылуы болады.Б.қ көтерілгенде орг-гі газдардың сұйықтықтарда еру қабілеті көтеріледі.оны сатурация дейді.

Терең су астынан адамды жоғары шығарғанда б.қ-ның әсері азайып,декомпрессия дамиды.бұл кезде атмосфералық қысымға шыгарудан кессондық ауру дамиды.

Төмен температура әсері:суық темп-ра адам денесінің жалпы мұздауына н-е дене мүшелерінің үсуіне әкеледі.дененің мұздауы-дене қызымының төмендеуіне әкелетин организмдегі жылу реттелуінің бұзылуы.бұл кезде темп-ның томендеуі :

*жылудың сыртка шыгарылуының көбейіп кетуден

*жылу өндірілуі азайып кетуден

*жылу өндірілу азайып кету мен сыртка шыгарылуының біріккен бұзылыстардан болуы мүмкін.

Суық темп-ң жергілікті әсері дене мүшелерінің үсуімен көрінеді.үсудің –ші дәрежесінде үсіген мүшенің қызаруы,2-ші дәрежесинде күлдіреуі,3-дәрежесинде өлеттенуі болады.

Жоғары темп-ның әсері:күйік-ыстық темп-ң әсерінен,химиялық күшти қышқылдардың әсерінен дамиды.тіндердің бүліну дәрежесіне байланысты күйіктің 4 дәрежесин ажыратады.1.терінің қызаруы 2.күйген жердің күлдіреуі 3.терінің некрозы ж-е жаралардың п.б

4.тіндердің толық некрозы н-е тіндердің көміре айналуы.

Күйіктің организмге әсері бүлінген тері қабатының аумағына байланысты.дененің 10-15пайызынан астам күйіктері күйіктік ауруды тудырады.ол келеси сатыларда отеди:1.күйіктік сілейме 2.күйіктік уыттану 3.күйіктік жұқпалар 4.күйіктік арып-азу 5.сауығу.

Ультракүлгін сәулелер әсері:У.С тері мен көздің ақ қабығы арқылы ондаған микрометр тереңдікте өтеди.бұл сәулелердің биологиялық қасиеті олардың толқындарының ұзындығына байланысты.ұзын толқынды-400-320нм аралығында;орташа толқынды-320-280нм аралығында;қысқа толқынды-280-200нм арасында болады.

ұзын толқынды саулелер теріде меланин түзілуін арттырып,теріні қоңыр түске боялуын

Орташа толқынды сәулелер организмге жалпы сергітетін әсер етеди.осыдан жасушаларда отетін химиялық реакциялардың белсенділігі артады,зат алмасулардың қарқыны көтеріледі,тіндержің нәрленуі жақсарады.