- •1.2 Мыс кендері мен концентраттарын металлургиялық өңдеуге дайындау
- •9 Мысты материалдарды электр пешінде балқыту.
- •10 Мыс концентраттарын қалқыма күйде балқыту (қыздырылған ауа үрлеп).
- •11 Мыс концентраттарын қалқыма күйде балқыту (оттекті алаулы балқыту)
- •12 Мыс концентраттарын кивцеттік балқыту
- •13 Сурак. «Норанд» үрдісі
- •14 Сурак. «Мицубиси» үрдісі
- •15 Сурак. Айзасмелт үрдісі. P.S.Отв тока про Аyсмелт))
- •16 Сурак. Бірлестірілген балқыту және конвертерлеу үрдісі
- •2005 Ж-ға жоспарланған.
- •17 Мыс штейндерін конвертерлеу
- •1.7 Конвертерлердің құрылыс ерекшкліктері
- •18 Мысты отты тазарту
- •1.9 Мысты электролиттік рафинирлеу
- •20.Мыс концентраттарын ертінділеуге дайындау.
- •21 Сульфидті мысты материалдарды ерітінділеу
- •22 Үймеде және жерасты ерітінділеу.
- •23 Бактериалдық ерітінділеу.
- •24 Гидрометаллургиялық сұлбада ерітінділерді тазарту және металды бөліп алу
- •29 Тотыққан никель кендерін сульфидтеу химизмі
- •30 Никель штейнін конвертерлеу
- •31 Никель файнштейнінтотықтыра күйдіру
- •32 Бай никель концентраттарынан қара никель алу
- •25 Сұрақ.Пирометаллургиялық және гидрометаллургиялық процесстерді салыстыру
- •26 Сұрақ.Никельдің кендері мен минералдары
- •27.Тотыққан никель кендерін агломерациялық күйдіру.
- •28. Тотыққан никель кендерін шахталы балқыту(штейнге балқыту)
17 Мыс штейндерін конвертерлеу
Штейн негізінен мыс (Cu2S) және темір (FeS) сульфидтерінің балқымасы болып келеді. Штейндерде мыстың мөлшері 10-12 ден 70-75%-ға дейін болуы мүмкін. Төменде кейбір штейндердің құрамы келтірілген,%:
Штейнді алу әдісі Cu S Fe Zn Pb
Шахталы балқыту 35-40 23-24 18-25 6-8 5-8
Шарпымалы балқыту 15-20 24-26 35-45 4-8 1-ге дейін
Мыс штейндерінде орта есеппен 25% күкірт болады (Мостович ережесі).
Штейн негізінен конвертерлеу арқылы өңделеді. Конвертерлеу үрдісі кезінде реакциялардың көбі жылу шығара жүретіндіктен, конвертерлеу үрдісі сырттан жылу қолданбайды. Сондықтан конвертерлеу үрдісі автогендік үрдіске жатады.
Конвертерлеу үрдісінің негізгі мақсаты штейннен күкірт пен темірді аластатып таза мыс алу. Бағалы металдар түгелімен штейнде шоғырланады. Сонымен қатар штейнге селен мен теллурдың бір бөлігі өтеді. Штейннен басқа конвертерге қатты немесе балқыма түрінде мысқа бай айналымды материалдар және кварц флюсы тиеледі.
Конвертерлеу үрдісі екі периодтан тұрады. Бірінші периодта конвертерге құйылған сұйық штейн ауамен үрленеді. Темір сульфиді тотығып, түзілген темір оксиді жеткілікті мөлшерде қосылған кремнезем флюсы немесе алтыны бар кварц кенімен әрекеттесіп қож түзеді. Темірдің оттегімен байланыс күші мыстың оттегімен байланысынан көп жоғары болғандықтан бірінші периодта мыстың тотығуы байқалмайды. Конвертерлеудің бірінші периоды келесі реакциялармен сипатталады:
2FeS + 3O2 = 2FeO + 2SO2 (1.61)
2FeO + SiO2 = 2FeO·SiO2 (1.62)
Үрдістің негізгі жалпы реакциясы екі реакцияны қосқанда келесі түрде жазылады:
2FeS + 3O2 + SiO2 = 2FeO·SiO2 + 2SO2 (1.63)
Конвертерлеу үрдісі 1200-1250оС температурада жүргізіледі. Температура бұдан төмен болса қож түзілу реакциялары баяу жүреді де, балқыма магнетитпен қанығуы мүмкін, өйткені төмен температурада
6FeO + O2 = 2Fe3O4 (1.64)
реакциясының қарқындылығы артады.
Реакция жүргенде көп жылу бөлінеді де, материал 1250оС дейін қызады, темір оксидінің фаялит түзе жүретін реакциясының қарқындылығы артады.
Жоғары температурада магнетит темір сульфидімен әрекеттеседі:
3Fe3O4 + FeS + 5SiO2 = 5(2FeO·SiO2) + SO2 (1.65)
Бірінші периодта мыс сульфидтерінің де тотығуы байқалады:
2Cu2S + 3O2 = 2Cu2O + 2SO2 (1.66)
Бірақ түзілген мыс оксиді бірден темір сульфидімен әрекеттесіп, қайтадан сульфидке айналады:
Cu2O + FeS = Cu2S + FeO (1.67)
Сондықтан конвертерлеудің бірінші периодында мыс сульфидінің тотығуы байқалмайды. Үрдісті жоғары температурада жүргізу тиімсіз, өйткені конвертердің шегенделген қабаты тез бұзылады.
Конвертерлеу үрдісінің бірінші периоды циклды жүреді. Әр цикл сұйық штейнді құюдан, шынытас (кварц) флюсы мен сұйық қоспаларды тиеуден, балқыманы ауамен үрлеуден және конвертер қожын ағызып алудан тұрады. Бір циклдың ұзақтығы штейннің құрамына байланысты 30-50 минутқа жетеді.
Бірінші периодтың ұзақтығы штейндегі мыс мөлшеріне, конвертерге үрленетін ауаның көлеміне байланысты әртүрлі болады. Бай штейнді (35-40%Cu) конвертерлегенде 6-8 сағат, кедей штейнді (20-25% Cu) конвертерлегенде 16-24 сағат кетеді. 1 кг темір сульфидін (FeS) тотықтыруға 2м3 ауа қажет.
Бірінші периодтың ұзақтығының 70-80% үрлеуге кетеді, қалған уақыт конвертерді тиеуге және қожды ағызуға кетеді.
Бірінші периодтың соңында конвертер қожының соңғы үлесін ағызып алған соң конвертерде қалған таза мыс сульфиді (Cu2S) ақ штейн немесе ақ матт деп аталады. Ақ штейнде мыс 70-80% мөлшерінде болады. Конвертер қожында,: Cu - 1,5-2,5%; SiO2 - 21-23%; FeO - 57-61%; CaO - 0,8-1,0%; Al2O3 - 6,5-9,0%; S - 1,5-2,1%. Конвертерге түсетін қоспалардың ішінде асыл металдарды, мырышты және никельді атауға болады. Асыл металдар толығымен штейнде шоғырланады.
Мырыш конвертерге штейнмен сульфид (ZnS) түрінде келеді. Мырыш конвертерде негізінен оксидке (ZnO) дейін тотығады да, бір бөлігі қожға өтеді, ал екінші бөлігі конвертер газымен кетеді.
Никель конвертерде аз мөлшерде болады да, толығымен ақ штейнде қалады.
Конвертерлеудің екінші периодында ақ штейннен қара мыс алынады. Ақ штейнді ауамен үрлейді, ұзақтығы 2-3 сағат. Үрлеу кезінде конвертерде екі негізгі реакция жүреді. Мыс сульфидін ауадағы оттегімен оксидке дейін тотықтыру:
2Cu2S +3O2 = 2Cu2O + 2SO2 (1.68)
және мыс оксидінің мыс сульфидімен әрекеттесуі:
2Cu2O+Cu2S = 6Cu + SO2 (1.69)
Екі реакцияның қосындысы:
Cu2S +O2 = 2Cu + SO2 (1.70)
