№ 21 Емтихан билеті

1. Трансформатордың трансформациялау коэффициенті

2. Активті кедергісі бар тізбек

3. Суретте көрсетілген электр схемасының параметрлері: Е=100 B, f=50 Гц, С₂ =1600 мкФ, L₁=31,8 мГн, L₃=95 мГн, R₁=10 Ом, R₂=2 Ом, R₃=10 Ом. Барлық тізбектің тармақтарындағы тоқтарды, бөліктердің кернеуін, активті, реактивті және толық қуатты табу керек.

1)Трансформатор деп тізбектегі энергияны басқа тізбекке электромагниттік индукция құбылысы арқылы беретін аппаратты айтады.

Оның қарапайым түрі ферромагниттік өзекшесіз индуктивті байланысқан екі орамадан тұрады. Кернеу көзі бірінші орамаға қосылады, ал жүктеме екінші орамаға қосылған.

Трансформатордың теңдеулері мына түрде жазылады:

Мұндағы r₁ , L₁ және r₂ , L₂ – бірінші және екінші орамалардың активті кедергілері және индуктивтері; Z _қ =r_қ +jX_қ –жүктеменің кедергісі; I₁, I₂ – бірінші және екінші орамадағы токтар.

Екінші орамадағы ток: I₂ =-jX_m I₁ /( r_2қ +jX_2қ ). Токты трансформациялау коэффициенті: k_i=I₂ /I₁ =X_m /z_2қ . Кернеуді трансформациялау коэффициенті: k_u =U₂ / U₁ . Егер L₁ <M<L₂ болса,онда L₁ -M теріс, яғни сиымдылық сипатта болады. Бұл жағдайда U₂ >U₁ , демек, трансформатор кернеуді жоғарлатады. Егер L₁ >M>L₂ болса,онда L₂ -M теріс, яғни сиымдылық сипатта болады. Бұл жағдайда U₂ <U₁ , демек, трансформатор кернеуді төмендетеді.

2) Активті кедергісі бар тізбек. Кедергісі бар элементті резистор дейді. Осы резистордың айнымалы токқа көрсететін кедергісін активті кедергі деп атайды. Активті кедергі айнымалы токтың электр энергиясының жылу энергиясына айналуын сипаттайды.

13-сурет	Синусоидалы кернеуді u=Umsin( t+ u) активті кедергісі бар тізбекке берсек ( 13а-сурет) , онда кедергі арқылы жүретін токтың лездік мәні i=u/r= Um/r sin( t+ u)=Imsin( t+ i). Бұдан токтың әрекеттік мәні I= (Um/ ) /r, ал фазасы i= u, Фазалық ығысу = u- i = 0 Сонымен токтың I және кернеудің комплекстердің U векторлары өзара бір түзудің бойында орналасады және бағыттас болады ( 13б-сурет). Лездік қуат деп кернеудің лездік мәнінің токтың лездік мәніне көбейтіндісін айтады: р=ui = UmImsin2 t = UmIm( )=
14-сурет		Лездік қуат тұрақты құраушыдан және екі еселенген жиілікпен өзгеретін айнымалы құраушыдан тұрады ( 14-сурет). Оның таңбасы әр уақытта оң, яғни электр энергиясы тұрақты түрде басқа түрлі энергияға түрленеді. Период ішіндегі орташа қуатты активті қуат деп атаймыз: P= , немесе P=UI= =I2 r = . Активті қуаттың өлшем бірлігі ретінде Ватт ( Вт) қабылданған. Идеал индуктивті элементі бар тізбек (15-сурет). Индуктивтік элемент уақытқа байланысты магнит ағынының өзгерісінен э.қ.к.-тің туу құбылысын және нақты электр тізбегінің элементінде магнит өрісінің

№ 22 Емтихан билеті

1. Трансформатордың ПӘК

2. Идеал индуктивті элементі бар тізбек

3. Суретте көрсетілген электр схемасының параметрлері: U_Л=127 B, R_а=4 Ом, R_б=8 Ом, R_с=6 Ом, х_а=3 Ом, х_б=4 Ом, х_с=8 Ом. Осы параметрлер және сызықты кернеу арқылы фазалық тоқтарды және бейтарап тізбектегі (төрт тізбекті схема үшін) сызықты тоқтарды, барлық тізбектің жеке бөліктері үшін активті қуатты анықтау керек.