3. Негізгі дозиметриялық шамалары атаңыз және формулаларын жазыңыз. Дозаның классификацияларын келтіріп салыстырыңыз.

Активтілік – белгілі уақыт аралығындағы ядролық ауысулардың саны:

Радионуклидттің массасы мен активтілігінің қатынасы:

Бөлшектің флюенсі дегеніміз бірлік аудан арқылы өтетін бөлшектердің саны:

Ионизациялық сәулелену энергиясының флюенсі:

Сәулелену интенсивтілігі –бірлік уақыттағы сәулеленудің энергия ағыны:

Жұтылу дозасы – көлемді алып тұратын сәулеленген заттың бірлік массасына кеткен энергия мөлшері. Өлшем бірлігі 1 Бк

Керма –барлық зарядталған бастапқы бөлшектердің кинетикалық энергиясының заттың массасына қатынасы

Экспозициялық доза – ауадағы фотондармен туғызылған екінші ретті электрондардың тежелуінен пайда болған бір зарядты иондар суммасының ауа массасына қатынасы

Рентген – құрғақ атмосфералық ауаның 0,001293 г (қалыпты жағдайда) арқылы өткен фотондық сәулеленудің экспозициялық дозасы: , ,

ЭСТ (энергияның сызықтық тасымалдауы) – зарядталған бөлшектің белгілі жол арасында заттың атомдарымен соқтығысып беретін энергиясының жолға қатынасы:

Эквивалентті доза – биологиялық тері көлеміндегі иондаушы сәуленің сапа коэффицентінің жұтылу дозасына көбейтіндісі: Өлшем бірлігі Зиверт ,

Сапалық коэффиценті мен ЛПЭ –нің эмпирикалық байланысы келесі түрде

4. Керма тұрақтысы және керма эквивалентіне анықтама беріп, физикалық мағынасын түсіндіріңіз.

Керма –барлық зарядталған бастапқы бөлшектердің кинетикалық энергиясының заттың массасына қатынасы

Керма тұрақтысы - дегеніміз ауа кермасының қуатқа қатынасы,үлкен фотон арқылы туғызылған шекті энергияның изотропты –сәуле көзінің осы радионуклидтің вакуумдағы,негізгі көзден арақашықтығы l ,осы арақашықтың квадратына көбейтілген сіуле көзінің активтілігіне қатынасы

Керма –эквивалентінің көзі , дегеніміз ауа кермасының қуатқа қатынасы,үлкен фотон арқылы туғызылған шекті энергияның изотропты –сәуле көзінің осы радионуклидтің вакуумдағы,негізгі көзден арақашықтығы l квадратына көбейтіндісі:

5. Радиациялық ақаулардың классификациясын көрсетіңіз және олардың пайда болу механизмін түсіндіріңіз.

Радиациялық ақаулар – сәулелену нәтижесінде пайда болатын кристалдық құрылым ақаулары. Жалпы радиация нәтижесінде пайда болатын ақауларды келесі түрлерге бөлуге болады:

Электрондық ақаулар:

Зонадағы электрондар мен кемтіктер (еркін және зоналық электрондар мен кемтіктер) энергия мен заряд тасымалдайды;

Кристалл арқылы қозғала отырып экситондар (бір-бірімен байланысқан электрон кемтік жұптар) энергия тасымалдайды;

Зонаралық ауысу қозу кезінде электрон – кемтік жұптары пайда болады, олар екіге бөлініп бір бірімен кездескенде рекомбинацияланады;

Нүктелік ақаулар:

Вакансия – ионның (атомның) кристал түйінінде болмауы. Вакансияның заряды кеткен ионның зарядына тең және қарама қарсы болады;

Түйінаралық ион (атом) кристалда түйінаралық кеңістікте орын алады;

Френкель бойынша ақаулар – түйінарасындағы екі жұп нүктелік ақау – вакансия и түйінаралық ион (атом);

Шоттки бойынша ақау – ионды кристалдағы заряды қарама қарсы екі вакансиялар, екі жұп нүктелік ақаулар;

Вакансиялар мен атомдардың (иондар) агрегаты – кәуек түзетін көптеген вакансиялардың жиынтығы, атомдар (иондар) жиынтығы; Оның фазасы басқа болуы мүмкін, мысалы ионды кристалдағы металлдың микроқоспасы;

Күрделі араласқан ақаулар, олардың кристалдық тор ақауларының жиынтығы болып табылады, сонымен қатар кристалға арнайы енгізілген қоспа атомдары немесе иондары болуы мүмкін;

Сызықтық және кеңістіктік (пространственные) ақаулар:

Дислокациялар: сызықтық немесе жарты жазықтықтар (полуплоскости), жазықтықтардың бір біріне қатысты майысуы жатады;

Кристалдардың шекарасы мен түйіндері;

Құрылымы бойынша: өздік (құрылымға тек идела кристалдың ақаулары кіреді), қоспалы ( құрылымға торға арнайы енгізген иондар, атомдар, агрегаттар кіреді) және комбинерленген (құрылымына өздік және қоспалы болады);

Заряды бойынша: электрондық (орналасу орнына қатысты теріс заряд болса) және кемтіктік (орналасу орнына қатысты оң заряд болса) болып бөлінеді;

Ата тегі (происхождение) бойынша: бірінші ретті (радиацияның бірінші акті әсерінен пайда болған ақаулар) және екінші ретті (бірінші ретті ақаулардың бір бірімен әсерлесу нәтижесінде пайда болған ақаулар);

Қазіргі уақытта сілтілік галоидты және сілтілік жердік металдарда зертелінген радиациялық ақаулардың келесі түрлері белгілі:

Кристалл атомдарының ионизация процесі кезінде пайда болатын электронды-кемтік жұптары. Олар заряд тасымалдай отырып, бір бірімен байланысқан немесе байланыспаған болуы мүмкін;

Жоғары қозғалтқыштық қасиеті бар және суммарлы заряды нейтраль электрон кемтік жұбы –экситон;

Ғ – центр, анионды вакансия мен қармап алған электроннан тұрады. Вакансия екіге бөлінеді: анионды және катионды: егер вакансия орнында оң ион орналасса анионды, теріс болса катионды