„Bociania wioska”

Powiada się, że ptaki przynoszą dzieci. W warmińskim Żywkowie– także turystów. Pod koniec marca gospodarz z Żywkowa, Władysław Andrejew, co rano niecierpliwie patrzył w niebo. Zatrzymywał wzrok na szczytach sąsiednich domów skupionych w zielonej dolinie i na potężnym jesionie królującym w jego obejściu. Omiatał spojrzeniem wyremontowane dachy stodoły i obory. Przyglądał się nowym, zbitym z sosnowych żerdzi platformom. 50-letni, poważny, energiczny mężczyzna denerwował się jak panna na wydaniu: Czy do mnie wrócą? Czy to, co zrobiłem, im się spodoba? Wreszcie w słoneczne popołudnie 26 marca się uspokoił. Przyleciały.

Pierwsza para boćków siedziała na stodole. Andrejew miał cichą nadzieję, że 21 gniazd w jego obejściu , najwięcej w Żywkowie, będzie zajętych. Z ulgą przysiadł przed domem. Wezwał syna:

- Igor! A leć ty po sąsiadach, wołaj, że bociany przyleciały!

Dla niego i dla całej warmińskiej wsi, zagubionej gdzieś pod rosyjską granicą, bociany oznaczają życie. Polska jest bocianim mocarstwem. Co czwarty ze światowej populacji tych ptaków jest „Polakiem”, co znaczy, ze jedna czwarta europejskiej populacji bociana białego gnieździ się w naszym kraju. W czasie ostatniej europejskiej inwentaryzacji bocianich gniazd, w latach 1994-1995, doliczono się w Polsce 40 900 par z ponad 160 tysięcy żyjących na świecie. Jeszcze w XIX wieku bocian biały zamieszkiwał cała Europę. Niestety, intensywne rolnictwo, melioracja, chemizacja, spowodowały, że brak jest bocianów w Holandii i Szwajcarii, a zdecydowanie mniej zostało we Francji i w Niemczech.

Mnogość bocianów w Polsce zawdzięczamy naturalnemu krajobrazowi i obfitości śródpolnych bagienek, nieużytkowych łąk i pastwisk, oczek wodnych. Wszędzie tam, gdzie nie dotarła cywilizacja, bociany łatwo znajdują pokarm. Najwięcej kolonii bocianich jest w województwie warmińsko-mazurskim. W gminie Górowo Iławieckie- aż 85 par na 100 km², co jest rekordem europejskim.

- Na naszych terenach nikt ptakom nie przeszkadza- wyjaśnia wójt Bogdan Gaber- Rolnicy nie prowadzą intensywnej gospodarki, nie rozwija się przemysł. Nie ma skażenia środowiska, przyroda pozostaje w nienaruszonym, naturalnym stanie. Bociany to wyczuwają. W najbardziej oddalonym punkcie tej gminy, zaledwie tysiąc metrów od granicy z obwodem kaliningradzkim, leży wieś Żywkowo: 6 gospodarstw skupionych w malowniczej dolince wśród zielonych wzgórz. Oaza ciszy i spokoju. Miejsce niezwykłe, gdzie latem na 36 mieszkańców przypada średnio 40 gniazd i 180 bocianów. Ptaki są tu wszędzie- na dachach domostw, na stodołach, drzewach i słupach. Zdominowały całą wieś. Dopiero od kilkunastu lat bociany przybywają do wsi coraz liczniej. Przenoszą się z pobliskich osad, które się wyludniają. Ptaki zaś ciągną tam, gdzie żyją ludzie.

- Jak przylatują do wioski, to serca nam śpiewają z radości!- mówi Andrejew- Bo też co się tu wyprawia! Hałas, klekot, wrzawa! Trudno opisać! Boćki od razu biorą się za poprawianie gniazda. Później wysiadują jaja, a gdy przychodzą na świat młode, wychowują potomstwo, uczą je latać. Ten, kto ma u siebie gniazdo, wie om bocianach więcej niżby wyczytał w książce.

Andrejew może o swoich skrzydlatych przyjaciołach opowiadać godzinami. Zna ich zwyczaje, wie, co się dzieje w każdym gnieździe. – Bociany są szlachetne i mądre- twierdzi zdecydowanie pan Władysław.- podobne do ludzi. Małżonkowie żyją parami, wspólnie wychowują dzieci. Opiekują się nimi, samych w gnieździe nie zostawiają. Na zmianę wychodzą na łowy. Karmią małe z dziobka do dziobka…

- Ale, jak wśród ludzi, zdarzają się złodzieje i spryciarze- dodaje Anna, jego żona. –Na wiosnę walczą o gniazda, nawet kaleczą się ostrymi dziobami do krwi. Zazdrosne są o lepsze siedlisko sąsiada, więcej patyków i słomy. Bywa tak, że jeden bociek się napracuje, gałęzi naniesie, a drugi z ukrycia kradnie mu zdobycz i do swego gniazda ciągnie.

- Im też się zdarza „skok w bok”- śmieje się Władysław- Ten ptak, który odkryje zdradę skacze do bicia, skrzydłami wali kochanka… Parę lat temu samica przyleciała szybciej od samca i miała dość czekania na męża, więc wzięła sobie d gniazda nowego wielbiciela. Kiedy po kilku dniach przyleciał mąż, z hukiem wypędził konkurenta. A po kilku tygodniach, już jako zgodne małżeństwo, razem wychowywali potomstwo.

Tu, w Żywkowie wierzą, że bociany przynoszą szczęście. W latach 60. przeszła przez te tereny trąba powietrzna. Zmiotła drzewa, połamała dachy w okolicznych wsiach, ale ominęła Żywkowo. Nie było tu też nigdy żadnych huraganów ani wielkich burz. Ludzie żyją długo, rzadko chorują. Panuje zgoda. Nie ma pijaków ani złodziei. Nie zamykają przed sobą drzwi. Może szczęści się im właśnie dzięki bocianom?

W połowie sierpnia zbiera się bociani sejmik. Za stodołą Andrejewa, na polu. Od świtu ponad setka bocianów stoi, przechadza się, klekocze. Nieliczne ptaki zajmują miejsce na stercie siana, nad tłumem. Nie ma wątpliwości: naradzają się przed długą podróżą. A kilka dni później niepostrzeżenie odlatują grupami. Trudno zauważyć, kiedy i jak. Człowiek wychodzi przed dom i wita go cisza. – Robi się smutno. Kogoś brakuje- w głosie Andrejewa wrzmi wzruszenie. – Ale tak musi być, bo tak było zawsze.

Znowu czekają całą długą jesień i zimę. A od marca patrzą w niebo, nasłuchują znajomego klekotu. Wierzą, że bociany wrócą. A z nimi- radość i życie. Bo kto by tu do nich zajrzał, gdyby nie bociany?

(Magdalena Szyszko- Kondej, Przegląd Raderst Digest 9/1999)

11. Przeczytaj jeszcze raz tekst powoli i odpowiedz szczegółowo na pytania: (4p.)

1. Dlaczego w dwóch krajach europejskich brak jest obecnie bocianów? ………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2. Ile par liczy bociania kolonia, która stanowi rekord europejski? ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

3. Jakie jest dokładne położenie wsi Żywkowo? …………………………………………………………………………………………………………………………………………….

4. Dlaczego wydarzenie z lat 60. Żywkowianie (mieszkańcy tej wioski) wiążą z bocianami? ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….

12. Zaznacz właściwą odpowiedź. (8p.)

1. Władysław Andrejew nerwowo wypatruje bocianów ponieważ boi się, że:

1. Bez boćków nie będzie w Żywkowie dzieci,

2. Sąsiedzi będą mieli więcej gniazd zajętych przez bociany,

3. Nie zaakceptują one zmian w jego obejściu.

2. Co czwarty bocian na świecie jest Polakiem- oznacza to, że:

1. Jedna czwarta europejskiej populacji bocianiej gnieździ się w naszym kraju,

2. Jedna czwarta europejskiej populacji bociana białego wychowuje młode w Polsce,

3. Jedna czwarta populacji bocianów białych w Europie odwiedza Polskę.

3. Bociany bardzo chętnie przylatują do nas ze względu na:

1. Malownicze krajobrazy,

2. Mnogość niezagospodarowanych terenów,

3. Łatwo dostępne łowiska.

4. Europejski rekord bocianich par w gminie Górowo Iławieckie związany jest z :

1. Charakterem środowiska naturalnego,

2. Usposobieniem rolników zamieszkujących te tereny,

3. Naturą ptaków wyczuwających przyjaznych ludzi.

5. Kiedy bociany przylatują do wioski,

1. Rozpoczyna się walka o gniazda,

2. Ludzie śpiewają z radości,

3. Ludzi ogarnia zadowolenie.

6. Bociany przypominają ludzi, gdyż

1. Biją skrzydłami niewiernych małżonków,

2. Wspólnie dbają o swoje potomstwo,

3. Są szlachetne i mądre.

7. Żywkowianie są przekonani, że powodzi im się dobrze dzięki bocianom, które

1. Chronią ich przed nieszczęściami,

2. Odstraszają złych ludzi,

3. Zapewniają im dobrobyt.

8. Sejmik bociani oznacza

1. Rychłe pożegnanie z ptakami,

2. Nieustanne kłótnie przed podróżą,

3. Nocne narady przed odlotem o świcie.

13. Zdecyduj, czy podane zdanie jest prawdą (P) czy fałszem (F) (8p.)

Przed przylotem bocianów Andrejew zamiatał obejście.
Po przylocie ptaków Andrejew od razu wezwał sąsiadów.
Spis bocianich rodzin przeprowadzono w Polsce po raz ostatni w latach 1994-1995.
Wieś Żywkowo usytuowana jest w zielonej i spokojnej oazie.
Żywkowianie doskonale znają zwyczaje swocih skrzydlatych gości.
Boćkom nigdy nie zdarza się zdrada partnera.
Życie w Żywkowie płynie bardzo spokojnie.
W połowie sierpnia gospodarzy wita cisza, gdy wychodzą przed dom.