7. Ogólne przesłanki upadku „realnego socjalizmu”

8. Znaczenie polityki „przebudowy I nowego myślenia” m. Gorbaczowa w zsrr I „jesień ludów”.

Odprężenie (detente z fr)- stan osłabienia napięć w stosunkach międzynarodowych. Pierwszy raz tym terminem posłużył się Ch. de Gaulle w 1964 roku. Celem było zmniejszenie ryzyka wybuchu wojny z użyciem broni jądrowej poprzez zwiększenie zaufania między blokami dzięki polityce rozbrojenia, kontroli zbrojeń, zawierania układów o nie używaniu siły i pokojowym rozstrzyganiu sporów w stosunkach wzajemnych. Oznaczało to

również aprobatę dla polityczno- terytorialnego status quo i utrzymania równowagi sił.

Etapy: 1963- 69, 1970- 79, 1985- 91

Geneza:

Przewaga strategiczna USA zmusiła ZSRR do zwiększenia zbrojeń strategicznych, dzięki czemu równowagę osiągnięto w roku 1969- zdolność do wzajemnego zniszczenia, stan równowagi sił strategicznych na bardzo wysokim poziomie.

Nowa wizja doktryny strategicznej, ze zmasowanego odwetu do elastycznego reagowania.

Kraje demokracji ludowej- ZSRR zgodził się na to, by mogły prowadzić pewną niezależną politykę- efekt destalinizacji. Centralne planowanie=> państwa bloku popadły w kryzys gospodarczy, co wywoływało kryzysy wewnętrzne i opór społeczeństwa (opozycja, bunty).

I 1963 sprzeciw Francji i nie przyjęcie WB do EWG, ze względu na stanowisko WB wobec polityki rolnej. Przeciw partnerstwu atlantyckiemu w kształcie proponowanym przez Kennediego. 22 I 1963 roku w Paryżu Francja i RFN podpisują tzw. Traktat Elizejski

W ZSRR pełnię władzy skupił w swoim ręku Leonid Breżniew, I Sekretarz od 1964 roku. Przeciwny jakimkolwiek reformom systemu. (Polityka wewnętrzna- wręcz neostalinizm). Odprężenie jako narzędzie umacniające strefę wpływów, Konieczne również ze względu na kłopoty gospodarcze. (+ zacofanie technologiczne 1969 Amerykanie na księżycu)

Nixon wraz z Henrym Kissingerem (doradca do spraw bezpieczeństwa, od 1973 Sekretarz Stanu) zapoczątkował nową epokę w polityce światowej- apogeum odprężenia lata 1974-75 (czyli już za prezydentury G. Forda)

XII 1967 roku NATO przyjęło tzw. Raport Harmela. Zakładał on, że Sojusz będzie realizował swoją politykę dwutorowo:

1) element odstraszania, 2) element aktywnego współtworzenia więzi i stosunków z krajami bloku radzieckiego.

Oba te kierunki umożliwią stabilizację pokoju światowego i zapewnią bezpieczeństwo zachodowi. 1969 roku ogłoszona została tzw. doktryna Nixona (na wyspie Guam), wg której USA nie będą ponosiły pełnych kosztówobrony swoich sojuszników i odpowiedzialności za nią.

2. Ewolucja stosunków usa-zsrr- ważniejsze porozumienia rozbrojeniowe

( 1963, 1968, 1972 i 1974)

Kontrola zbrojeń- jedno i wielostronne działania zmniejszające napięcie w stosunkach militarnych, wydatki na cele wojskowe, ryzyko wybuchu konfliktu zbrojnego.

5 VIII 1963 roku w Moskwa- układ o zakazie doświadczeń z bronią jądrową w powietrzu, pod wodą i w przestrzenikosmicznej.

Układ o nieproliferacji broni jądrowej NPT 1 VII 1968 Moskwa, Waszyngton, Londyn.

II 1971 traktat o zakazie rozmieszczania broni jądrowej i innych rodzajów broni masowej zagłady na dnie mórz i oceanów oraz pod ich dnem.

Rozbrojenie- likwidacja sil zbrojnych i zbrojeń państw na podstawie umowy międzynarodowej. Dotyczy to zarówno aspektu ilościowego jaki jakościowego.

Konwencja o zakazie badań, produkcji i magazynowania broni bakteriologicznych i toksyn oraz ich niszczeniu z 10 IV 1972 roku.

26 V 1972 Moskwa SALT I, czyli: układ bezterminowy o ograniczeniu systemów obrony przeciwrakietowej (ABM), tymczasowe porozumienie o niektórych środkach ograniczania

strategicznych zbrojeń ofensywnych

1974 protokół do układu o ograniczeniu systemów obrony przeciwrakietowej oraz nowe ograniczenia ilościowe, w tym dotyczące lotnictwa.

18 IV 1979 Wiedeń SALT II,

- do 2400 strategicznych środków przenoszenia broni jądrowej,

- loty próbne i doskonalenie 1 nowego typu wyrzutni międzykontynentalnych rakiet balistycznych,

- od 1 V 1979 zamrożenie liczby głowic w rakietach wieloczłonowych,

- bombowiec max 28 rakiet o zasięgu ponad 600 km, do 1320 rakiet wielogłowicowych

3. Dezintegracja bloku wschodniego a) następstwa Praskiej Wiosny 1968 i

b) wydarzeń 1970 w Polsce.

20/21 VIII Inwazja na Czechosłowację celem zakończenia eksperymentu z „socjalizmem

z ludzką twarzą” (Aleksander Dubcek). Znaczenie międzynarodowe:Doktryna Breżniewa

„ograniczonej suwerenności”.

Gdańsk 17 XII 1970

Przyczyny:

-stagnacja gospodarcza (uciążliwe „braki rynkowe”), -ogłoszenie przez władzę podwyżki cen detalicznych art. spożywczych i przemysłowych, 12 grudnia 1970r.

17 XII 1970 w Gdyni MO otwiera ogień do robotników podążających, zgodnie z apelem Kociołka, do pracy, do akcji wchodzą czołgi. 18 XII Wybrzeże spacyfikowane.