- •Альтернативті сплайсинг. Аутосплайсинг.
- •6 Әр түрлі организмдердегі днқ-ның нуклеотидтік құрамы.
- •7 Бактериялардағы трансляция процесінің инициациясы және оның этаптары.
- •Белок белсенділігінің механизмі.Транскрипцияның реттелуінде гормондардың маңызы.
- •10 Белоктар мен нуклеин қышқылдары – молекулалық биологияның зерттеу объектісі ретінде.
- •11 Белоктар: белок компоненттері және олардағы химиялық байланыстар. Белок молекуласындағы химиялық байланыстар
- •1.6 Белоктардың жіктелуі, сипаты
- •12 Белоктардың әр түрлілігі және олардың промоторларының, терминаторларының, энхансерлерінің және басқа да бақылаушы элементтерінің маңызы.
- •13 Белоктардың мембраналар арқылы тасымалдануы
- •Белокты зерттеудің және бөліп алудың әдістері.
- •Биология ғылымы саласында молекулалық биология пәнінің рөлі және оның алатын орны.
- •18 Ген инженериясы. Рекомбинанттық днқ технологиясы.Рекомбинантты днқ туралы түсінік. Днқ рестрикциясы. Рестриктазалар.
- •19 Гендерді синтездеу. Молекулалық клондау. Гендермен манипуляция жасау биотехнологиялары.
- •20 Гендердің белсенділігінің дифференциалдылығы. Бактерия оперондары және олардың репрессия, дерепрессия механизмдері.
- •Гендік терапия. Молекулалық ауруларды емдеу. «Адам геномы» бағдарламасы. Оның жүзеге асырылуы және жетістіктері.
- •Генетикалық ақпараттың іске асуының молекулалық механизмдері
- •23 Генетикалық код. Оның негізгі қасиеттері. Кодон құрылымы.
- •24 Геном құрылымы және ұйымдасуы
- •25 Геном туралы жалпы түсінік. Геномика – геном туралы ғылым. Хромосомалық карталар.
- •Қасиеттері
- •53. Жасуша –тіршіліктің негізі.
- •54. Жасушалар. Жасушаны зерттеу әдістері.
- •55. Жасушалардың түрлері. Прокариоттық жасуша. Эукариоттық жасуша.
- •56. Жасушаның эволюциясы.
- •57. Жетілген механизмдері және оның түрлері. Экзондар және интрондар. Рнқ-ға тәуелді днқ-полимераза.
- •59. Иммундық жүйе және оның қызметі гуморальдық және клеткалық жүйе. Т- және б-лимфоциттердің шығу тегі. Иммундық жүйенің әрекеті. Иммуноглобулиндердің құрылымы. Антиген- антидене реакциясы.
- •60. Комплементарлық принцип және оның биологиялық рөлі.
- •61. Корнберг бойынша днқ репликациясының сызбажобасы.
- •62. Көмірсулы компонеттер. Нуклеозидтер. Нуклеотидтер.
- •63. Қазақстанда молекулалық биологияның дамуы.
- •64. М13 фаг негізінде вектор көмегімен днқ-ның нуклеотидтік тізбегін анықтау.
- •65. Макромолекулалардың негізгі химиялық құрылымы.
- •66. Митохондриядағы гендер транскрипциясы.
- •67. Молекулалық биология пәні.
- •68. Молекулалық биологияның қазіргі заманғы молекулалық биологияның теориялық және практикалық міндеттері – физико - химиялық биологияның құрамдас бөлігі.
- •69. Молекулалық биологияның қысқаша тарихы және даму этаптары. Днқ молекуласының биспиральды үлгісінің қүрылуы және комплементарлы принциптің ашылуы – қазіргі биолгияның негізгі жетістігі.
- •70. Молекулалық гибридизация негізінде днқ-ның нуклеотидтік тізбегінің ұқсастығын анықтау.
- •71. МРнқ-ның прокариоттардағы трансляциясы, этаптары және оның этаптары оның механизмдері, реттелуі.
- •72. Мутагендер және олардың әсер ету механизмдері. Гендік мутациялар. Ген мутаторлар.
- •73. Нуклеин қышқылдары: днқ, рнқ. Олардың жалпы сипаттамасы.
- •74 Нуклеин қышқылдарының сапасын анықтау әдістері мен принциптері.
- •75. Нуклеин қышқылдарының генетикалық рөлі.
- •Химиялық қасиеттер[өңдеу]
6 Әр түрлі организмдердегі днқ-ның нуклеотидтік құрамы.
ДНҚ-ның негізгі құрылымдық бірлігі – үш бөліктен құралған нуклеотид. Бірінші бөлігі – дезоксирибоза (бескөміртекті қант); екіншісі – пуриндік негіздер: аденин (А) мен гуанин (Г) және пиримидиндік негіздер: тимин (Т) мен цитозин (Ц); үшіншісі – фосфор қышқылының қалдығы. Нуклеин қышқылдарында мономерлік қалдықтар (нуклеотидтер) өзара фосфодиэфирлік байланыспен байланысқан. ДНҚ барлық тірі организмдердің болашақ ұрпағының құрылысы, дамуы және жеке белгілері туралы биол. мәліметті сақтап, оларды жаңадан пайда болатын клеткаларға бұлжытпай «жазу» жүйесінің негізі болып табылады.
ДНҚ-ның нуклеотидтік тізбегін анықтау
Қосспиралді ДНК өлшемдері бір макромолекулаға келетін нуклеотид жұбы (н.ж.) арқылы сипатталады. Клеткалық немесе вирустық ДНК үшін олар үлкен шамада айырмашылығы болады Мысалы,аса көп зерттелген бактериалық плазмидалар көптеген вирус және бактериофаг ДНК-лары бірнеше мың нуклеотид жұбынан (н.ж.) тұрады.Бактериялардың жыныс факторлары, митохондрилар және хлоропласт ДНК-сы бірнеше жүз нуклеотид жұбынан (н.ж.) тұрады . Бактериялардың хромосомдары —бірнеше миллион нуклеотид жұбы (н.ж.), ашытқылапр хромосомдары шамамен 107 нуклеотид жұбын (н.ж.) құрайды.Адам жиынтық хромосомаларының ДНК ұзындығы 3-109 нуклеотид жұбын (н.ж.) құрайды
ДНК-ның нуклеотид кезектілігін анықтайтын заманауи әдістер бір ғана экспериментте 150—300 нуклеотид қалдықтарынан тұратын фрагменттерді секвенирлеуге {ағылш. sequence — кезектілік) мүмкіндік береді.Сондықтан Поэтому ДНК-ның бастапқы молекуласы алдын ала фрагменттеледі.Олүшін көбінесе ДНК-ны рестриктазалармен гидролиздейді.
Бұл фрагменттердің нуклеотид кезектілігін анықтаған соң бүкіл ДНК-ның бірінші реттік құрылымын анықтауға мүмкіндік береді.
ДНҚ-ның нуклеотидтік тізбегін анықтаудың екі принципті айырмашылығы бар әдістері бар.Оның біріншісін А. Максам мен У. Гилберт ұсынған .Ол полинуклеотид тізбекті арнайы химиялық ыдыратуға негізделген. ДНК -ны Максама —Гилберт әдісі бойынша секвенирлегендегі операциялардың реті жалпы түрде мына суретте көрсетілген.
Бұл әдістің негізгі принциптері мынадай:
1. Радиоактивті таңба енгізілген ДНК фрагментінің ұшы гомогенді болуы керек.
2.Анализделетін ДНК тізбегінің үлгісі 4 бірдей порцияға бөлінеді,және химиялық модификация жағдайлары осы 4 порцияның әрқайсысында реакцияға бір немесе екі пурин немесе пиримидин негіздерінің біреуі ғана қатысатындай етіп таңдалады.; пуриндік негіздерді N7-aтом бойынша диметилсульфатпен метилдейді, пиримидинді негіздерді гидразинмен өңдеу арқылы ыдыратады; химиялық реагенттермен өңдеу екі жағдайда да модифицирленген мономерлі звеноның түзілуіне әкеледі,оны полинуклеотид тізбектен бөліп алуға болады.
3. Химиялық модификация шектелген жағдайларда жүргізіледі..
4. Негіздерді бір нуклеотид қалдығна дейін дәлдікпен анықтауға болады.
5 Фрагменттердің ұзындықтарын жоғары сезімтал полиакриламид гелінің жұқа қабатындағы электрофорез әдісі арқылы анықтайды. Электрофорез жоғары температурада 7 М мочевина бар буферлік жүйеде жүргізілгендіктен фрагментердің екінші реттік құрылымы бұзылады
Екінші әдісті Ф. Сэнгер әріптестерімен жасаған .Оның негізінде ДНК-полимеразалық реакция жатыр.Әдістің принципі суретте көрсетілген
Қазіргі уақытта Максам – Гилберт және Сэнгер әдісі сияқты әр түрлі әдістер бар және оларды толық автоматтандыруға сәті түсті . Дәл осылай , мысалы , ДНК секвенирлеу үшін праймердің 5'- ұшына соңына флоуресценциялық таңбаларды енгізеді , және де әрбір талданатын нуклеотидтардың төртеуінің әртүрлі спектрлік мінездемелерін анықтауда флоуресценциялаушы агенттерді қолданылады . Барлық биохимиялық операциялар роботпен өткізіледі .
ДНК толық нуклеотидті жүйелілігін анықта