2.5.1 Топырақтардың тотығуға қарсы сипаттамалары

Әр түрлі топырақтарда орналасқан тарату желілері неше түрлі тотығуларға ұшырайды. Топырақтардың агрессивтілік деңгейі рН индексімен сипатталады. 2.7 және 2.9 кестелерінде топырақтардың, қорғасын қабықты кабельдерге қатысты қайранды немесе басқа да сулардың тотығуға белсенділіктері, 2.8-кесте мен 2.10 кестеде алюминді қабықты кабельдерге қатысты қайранды немесе басқада сулардың тотығуға белсенділіктері туралы мөліметтер көрсетілген. (ГОСТ 9.0151-74) Тотығу мен ескіруден қорғаушы бірыңғай қорғау жүйесі. Жер асты құрылыстары. Ортақ техникалық талаптар..

2.7-кесте.

Топырақтар	рН	Массаға баЗланысты ауалы-қүрғақ сынама компоненттің құрамы, %		Тотығу белсенділігі
		Органикалык заттар	Нитрат-иондар
Қүмды, қүмды-сазды	6,5-7,5	0,01 дейін	1 0,0001 дейін	Төмен

Қорғасын қабықты кабельдерге қатысты топьфақтардың тотығу белсендіпігі

Сазды, сортанды,әктасты,нашар қара топырақты	5,0-6,4 7,6-9,0	0,01-0,02	0,0001-0,001	орташа
Мықты қара топырақты,торфты, бөтен заттармен қоқысталған жерлер	5 дейін 9 жоғары	0,02 жоғары	0,001 жоғары	жоғары

2.8 кесте

Алюминді кабықты кабельдерге қатысты топырақтардың тотығу белсенділігі

Топырарақтар	рН	Массаға байланысты ауалы-құрғақ сынамакомпоненттің құрамы,%		Тотығу белсенділігі
		Органикалық заттар	Нитрат -иондар
Бөтен заттармен қоқысталған жерлерді ескере отырып,барлық жерлер	6,5-7,5 4,5-5,9 4,5 дейін 9 жоғары	0,001 дейін 0,001-0,005 дейін 0,005 жоғары	0,002 дейін 0,002-0,010 дейін 0,010 жоғары	Төмен Орташа Жоғары

2.9 кесте .

Қорғасын қабықты кабельдерге қатысты қайранды немесе басқа да сулардың тотығуға белсенділіктері

сулар	pH	Жалпы кермектілік мл-экв/k	Компонент құрамы, мл/л			Тотығу белсенділігі
			Органикалық заттар	Нитрат-иондар
Өзенді, көлді	6,5-7,5	5,3 жоғары	0,001	10 дейін	Төмен
Қайранды, өзенді (ағынды)	5,0-6,4 7,6-9,0	5,3-3	0,001-0,005	10-20	Орташа
Өзенді, батпақты	5 дейін 9 жоғары	3 дейін	0,005	20 жоғары	Жоғары

2.5.2 Кабельдерді электрлік тотығудан қорғау

Электрлік тотығу дегеніміз – бұл адасушы токтар мен жердің қоршаған ортасының бірдей әсер етуінен жерге төселген электорхимиялық бұзылуы. Электрлік тотығу кезінде бұзылулар металдың беткі қабатының кішкене бөлігінде тұрақталады,анық көрінетін сипаттамаға ие болады және тік қабырғасы бар дөңгелек немесе сопақ пішінде болады.

2.10 – кесте

Алюминді қабықты кабельдерге қатысты қайранды немесе басқа да сулардың тотығуға белсенділіктері

сулар	рН	Компонент құрамы, мл/л			Тотығу белсенділігі
		Хлор - ион		Ион- темір
Қайранды,өзенді,көлді басқа су қоймаларын ескере отырып	6,0-7,5 4,5-5,9 7,6-8,5 4,5 дейін 8,5 жоғары	5,5-50 дейін 50 жоғары	1 1- 10 дейін 10 жоғары			Төмен Орташа Жоғары

Электрлік тотығудың мәні адасушы токтардың симметриялы емес коэффициентіне тәуелді болады:

Мұндағы - өлшеу жүргізу кезіндегі анодтық импульстердегі электрлер саны; өлшеу жүргізу кезіндегі катодтық импульстердегі электрлер саны.

Адасушы токтардың симметрлік емес коэффициентіне байланысты мәндері айнымалы аймақтардағы қауіптілік деңгеін бағалау 2.11 – кестеде көрсетілген.

2.11 – кесте

Тотығу қауіптілігінің деңгеін бағалау

Адасушы токтардың симметриялы емес коэффициенті
0.3 дейін	Қауіпсіз аймақ
0,3-0,6	Салыстырмалы түрде қауіпті аймақ.Катодты поляризация екінші кезекті,тұрақты анодты аймақтарды қорғағаннан кеиін ғана іске асырылады.
0,6 жоғары	Қауіпті аймақ. Катодная поляризация тұрақты анодты аймақтарды қорғаумен бірге іске асырылады.

Электрохимиялық тотығулардың барлық түрлері оң (анодты ) потенциал кезінде құрылыстарда кездеседі. Сол себептен, электрлік қорғаныстың негізгі принципі, қорғаныс құрылыстары барлық ұзындықта жерге қатысты (электрлік жер бойынша қоршаған ортаға) теріс катодты потенциалға ие болу керек. Катодты поляризация минималды және максималды қорғаныс потенциалдарының (2.12 және 2.13 кестелер) нормалаушы мәндерімен (ГОСТ 9.015-74) іске асырылады. Іс жүзінде электрлік қорғаныс әдістері (электрлік дренаж, сыртқы тоқ көздері немесе катодты қорғаныс,анодты гальваникалық электродтар немесе протекторлы қорғаныс) адасушы токтардан қорғануға және бір уақытта топырақтық электрохимиялық тотығудың алдын алуға мүмкіндік береді .

2.12 – кесте.

Қорғаныс потенциалдарының минималды мәндері

Құрылыс металдары	Минималды қорғаныс потенциалдарының поляризацияланбайтын электродтарға қатысты мәндері, В			Қоршаған орта
	сулы	Мысты-сульфат
Болат Қорғасын Қорғасын Алюминий	-0,55 -0,20 -0,42 -0,55		-0,85 -0,50 -0,72 -0,85	Кез-келген Қышқылды Сілтілі Кез-келген

2.13 – кесте.

Қорғаныс потенциалдарының максималды мәндері

Құрылыс металдары	Тотығуға қарсы қорғаныс жабындысы	Минималды қорғаныс потенциалдарының поляризацияланбайтын электродтарға қатысты мәндері,В		Қоршаған орта
		сулы	Мысты-сульфаты
Болат Қорғасын Алюминий	Тотығуға қарсы қорғаныс жабындысымен Тотығуға қарсы қорғаныс жабындысы жоқ Тотығуға қарсы қорғаныс жабындысымен және ол жоқ болған кезде	-0,8 Шектелмейді -0,8 -1,0 -1,08	-1,10 Шектелмейді -1,10 -1,30 -1,38	Кез – келген Қышқылды Сілтілі Кез - келген

Осы бөлім бойынша түсіндірмелік жазбада студент жобаланатын байланыс жүйесіндегі тотығудағы туындататын факторларға талдау жасау керек. Қажет есептеулер мен мысалдар келтіре отырып,байланыс жүйелерін тотығудан қорғау тәсілдері мен құралдарына негізделген талдау жасау керек. Тотығудың типтері мен түрлеріне қарай топтастыруларын білуі қажет.