Тізбекті бөліну реакциясы.

n+ → → + +νn

Т_n≥W_f − . Т′=АТ_n/А+1;

Т_n≥ (W_f − .

n

U

Ж n n Ж

U U

n n n n

К=N_і+1/N_і; К=К_∞∙Х; К=νεрf;

dN=N_і+1 – N_і=[N(к-1)/τ]dt;

N=N₀∙е^(К-1)t/τ

13 – дәріс. Термроядролық реакция.

ε,МэВ

8,8

А

А₁А₂ 60 А

А₁+А₂<60 ядроларға екі ядро қосылып, ауырырақ бір ядро түзу энергия турғысынан тиімді.

+ → + n+3,26 МэВ,

+ → + n+17,6 МэВ,

+ → + +17,3МэВ.

Бете циклдері:

+ → + +ν 2 рет

+ → +γ → +2 +2ν+2γ

+ → +2 Q=24,8 МэВ

+ → ; → → +ν; + → +γ;

+ → +γ; → + +ν; + → +

4 → +2 +2ν; Q=24,8 МэВ

Басқарылатын термоядролық реациялар

nτ=f(T)

Лоусон критериі:

nτ≥10¹⁶ с/см³

d+d үшін

Т=8,5 кэВ 1 кэВ=11,6∙10⁶К

nτ≥10¹⁴с/см³

d+τ үшін

Т ≥17 кэВ

Элементар бөлшектер.Сипаттамалар.

Элементар бөлшектер – атом ядросы емес субатомдық бөлшектер және протон.

Сипаттамалар: масса, спин, магнит моменті, жұптылық, өмір суру уақыты, изотоптық спин, изотоптық спиннің проекциясы, зарядтар.

Кез келген элементар бөлшекке сәйкес антибөлшек бар. Антибөлшектің зарядтарының таңбасы бөлшектігіне қарама-қарсы.

Ақиқат бейтарап бөлшектің барлық зарядтары нөлге тең.

Зарядтар: электрлік, бариондық және лептондық зарядтар, оғаштық, тәнтілік, әсемдік, шыншылдық,түс

Элементар бөлшектердің сарапталуы.

Лептондар – күшті әсерлесуге қатыспайтын бөлшектер e, μ, τ, ν_e, ν_μ, ν_τ

Àòû	Масса М, ÌýÂ/ñ2	Ñïèí, æ½ïтылық sπ ëûº JP,	Зарядтар					´ìið ñ¾ðó óàºûòû , ñ			Негiзгi ыдырау арналары
			Электрлiк q, е	Бариондыº	Лептон дыº
					Le	L	Lr
1	2	3	4	5	6	7	8			9			10
Электрон	0,511	1/2+	-1	0	1	0	0			Íûº
Электрон- дық нейтрино	<3510-6	1/2	0	0	1	0	0			Íûº
Мþîí	105,6	1/2+	-1	0	0	1	0			2,210-6
Ìþондық нейтрино	<0,5	1/2	0	0	0	1	0
Тау-Лептон	1764	1/2+	-1	0	0	0	1			<1,410-12			еντνе
Тау-нейтрино	<250	1/2	0	0	0	0	1

Адрондар – барлық әсерлесуге қатысатын бөлшектер. Олардың саны 200-ден артық

Адрондар: бариондар В=1, мезондар B=0 . Мөлшерлегіш бозондар – ілгелі әсерлесулер квонттары : фотон, гравитон, W^±,Z⁰ – бозондар, глюондар.

Адрондар кварктар мен антикварктардан тұратын күрделі бөлшектер. Әр барионның құрамында кемінде 3 кварк, әр мезонның құрамында кемінде кварк пен антикварк бар.

Êâàрêòàð	Сипаттамалар
	Мас- са ГэВ/с2	B	Z	s	τ	τз	S	c	b	t
u	0,004	1/3	2/3	1/2	1/2	1/2	0	0	0	0
d	0,007	1/3	-1/3	1/2	1/2	-1/2	0	0	0	0
S	0,15	1/3	-1/3	1/2	0	0	-1	0	0	0
c	1,3	1/3	2/3	1/2	0	0	0	1	0	0
b	4,75	1/3	-1/3	1/2	0	0	0	0	1	0
t	>18	1/3	2/3	1/2	0	0	0	0	0	1

Кварктар мен глюондар еркін күйде бақыланбайды.

15 – дәріс. Ғарыштық сәулелер.

Күннен келетін F.С. (КFС)

Галактика ішінен келетін F.С. (ГFС)

Галактикадан тыс көздерден келетін F.С. (МFС).

Бірінші реттік ғарыштық сәулелер

ағыны ~ 1 бөл/см².с, энергия тығыздығы ~ 1эВ/см³

құрамы 90% р, 7% α, 1% - ядролар, е^± 2%, γ~0,01%.

Е(Z>1)~1/2Е

ℓ~3г/см² (3∙10²³), t≤10⁸ ж.

Е_к≈300-500 МэВ максимум

Е_к≈20-30 МэВ минимум

N~Е_к^-γ; Е_к≈10¹⁰÷10¹⁵эВ, γ=2,7; Е_к>10¹⁵эВ, γ=3,2.

Геомагниттік қырқу:

Жер бетіне жететін протондар үшін:

Экваторда Е_к>1,5∙10¹⁰эВ, 51^о ендікте Е_к>2,5∙10⁹эВ.

Екінші реттік ғарыштық нұр: активті қураушы: π^±,N, Жер бетіне 1% жетеді. Мюондық,, нейтринолық қураушы: π^±→μ^±+ν_μ(ν_μ). Электрон – фотондық қураушы: π^о→2γ, γ→е⁺+е^-. Енді атмосфералық нөсер береді.