1.Ұңғыманы батырылмалы ортадан тепкіш электросораптармен пайдалану. Боэс іліну тереңдігі.

15.2 ¦њѓымаларды батырмалы ортадан тепкіш электрсораптарымен пайдалану.

Батырмалы ортадан тепкіш электросораптары (БОЭС)- б±л кµпсатылы ортадан тепкіш сорап, оныњ бір блогында 120 дейін сатылар саны бар, ол арнайы конструкциялы батырмалы электроќозѓалтќыш кµмегімен айналысќа келеді. Электроќозѓалтќыш жер бетінен кµтеретін автотранспорт немесе барлыќ баќылау-µлшегіш жєне автоматика орналасќан басќару станциясы арќылы трансформатордан кабель бойынша электрэнергиясымен ќоректенеді.

БОЗС ±њѓымаѓа есептелген динамикалыќ дењгейге єдетте 150-300м тµмен т‰сіріледі.

БОЭС ќондырѓысы (сурет-1) маймен толтырылѓан электроќозѓалтќыш БЭЌ 1; гидроќорѓаныс звеногсы немесе протектор 2; с±йыќты алу ‰шін сораптыњ ќабылдау тор 3; кµпсатылы ортадан тепкіш сорап БОЭС 4; СКЌ 5; блокталѓан ‰ш желілі электрокабель 6; кабельді СКЌ бекіту ‰шін белдік 7; саѓалыќ арматура 8; т‰сіру-кµтеру ж±мыстары кезінде жєне кабельдіњ кейбір ќорын саќтау ‰шін кабельді орауѓа арналѓан барабан 9; трансформатор немесе автотрансформатор 10; автоматикасы бар басќару станциясы 11 жєне компенсатор.

Сурет 1. Батырмалы ортадан тепкіш сорапты ќондырѓымен жабдыќталѓан ±њѓыманыњ жалпы с±лбасы.

Сорап, протектор жєне электроќозѓалтќыш б±рандалы шпилькамен байланысатын бµлек т‰йін болып табылады, ол барлыќ ќондырѓы жиналѓан кезде жапсырылады.

С±йыќ ‰лкен терењдіктен кµтеру ќажетті туѓанда БОЭС секциялары бір-бірімен байланысып, сатылардыњ жалпы саны 400 дейін жетеді.Сораппен айдалѓан с±йыќ барлыќ дєрежеден µтіп, сораптан сыртќы гидравликалыќ ќарсылауѓа тењ тегеурінмен шыѓады.

Батырмалы ортадан тепкіш электросорабы ќондырѓысы бойынша жєне шыѓыны бойынша ж±мыс сипаттамасы кењ, ПІК-і жоѓары, с±йыќтыњ ‰лкен мµлщерін айдап шыѓару м‰мкіндігі жєне жµндеу аралыќ периоды ‰лкен.

Батырмалы ортадан тепкіш электросораптар екі негізгі топќа бµлінеді: жай жєне тозбайтын жасалѓан. Тозбайтын сораптар µнімінде, ќ±м жєне басќа механикалыќ ќоспаныњ кейбір мµлшері бар ±њѓыларѓа арналшѓан.

Кµлденењ µлшемі бойынша, барлыќ сораптар 3 шартты топќа бµлінеді: 5;5А жєне 6, б±л шегендеу ќ±бырыныњ дюймдаѓы номиналды диаметрін білдіреді.

4. топ корпустыњ сыртќы диаметрі 92 мм;

5А топ корпустыњ сыртќы диаметрі 108 мм;

4. топ корпустыњ сыртќы диаметрі 114 мм;

Сораптар валыныњ айналу жиілігі, электр желідегі айнымалы ток жиілігіне сєйкес.

БОЭС ќалыпты режим ж±мысы кезінде, жіберу жєне тегеуірін сияќты негізгі номиналдв параметрлер берілген.

Мысалы, ЭОС БА-360-600 сорабында 5А топты сорап жіберуі 360 м³\тєу жєне тегеуріні 600м білдіреді.

Сораптыњ барлыќ т‰рлерініњ (тегеуірін, жіберу), (ПЄК, жіберу), (т±тынатын ќуат, жіберу) ќисыќтар тєуелділіктері т‰рінде паспортты ж±мыс сипаттамасы болады. Паспорт сипаттамасы зауыт жаѓдайында таза суда, ±њѓыманыњ алдында цехта, сонымен ќатар ќондырѓыны жµндеуден кейін немесе оны ќайта ќ±растырудан кейін т‰сіріледі.

Батырмалы ортадан тепкіш электрсорап ќондырѓысын (БОЭСЌ) ќолдану, м±най ±њѓымаларын пайдалануѓа тікелей б±рѓылаудан кейін, жєне сонымен бірге м±най µндірудіњ фонтанды тєсілінен механикалыќ тєсілге ауыстыру кезінде енгізуге м‰мкіндік береді.

БОЭСЌ ќлдану пайдаланудыњ соњѓы сатысындаѓы кен орынды тиімді игеруге м‰мкіндік береді, б±л кезде жылдамдылыѓын ж±мыс режимі м±най µндіру кµлеміне елеулі єсер ететін шешуші доактардыњ бірі болып табылады.

Шыѓымы аз ±њѓымаларды пайдалану кезінде, єсіресе ќ±мшыѓаратын жєне кµлбеу ±њѓымаларда электродиадорагмалы сораптарды ќолдану ќарастырылады, олар электроэнергия шыѓынын ќысќартып, жµндеу аралыќ кезінде арттырады.

Игеру ±њѓыларыныњ µнімінде м±най, т±зды су, бос жєне еріген газ, агрессивті компененттер болады. М±ндай ортаны айдап шыѓару кезінде, БОЭС сипаттамасы т±тќырлыќ, газ ќ±рамдылыѓы жєне ќоспаныњ басќа физико-химиялыќ ќасиетіне байланысты µзгереді. БОЭС тањдаудыњ µњделген методикасы осы доакторлардыњ сорап сипаттамасына єсерін ескереді.

Кірістегі жоѓары газ ќ±рамдылыќ (75% дейін) кезінде, БОЭС ж±мысын ќамтамасыз ету ‰шін газ айырѓыштарды ќолданылады. Ењ тиімді газ айырѓыш ортадан тепкіш типі. Бірінші жаѓдайда, аѓын баѓыттайтын аппараттан тангенциалды баѓытќа аѓынныњ шыѓуы кезінде айналады, екінші жаѓдайда аѓын сораптыњ валында бекітілген арнайы ќ±рылѓыда айналады.

Орташа газ ќ±бырылымдыќ (45-50% дейін) кезінде, диспергаторды ќолданѓан тиімді, м±нда с±йыќ аѓынында газ кµпіршіктерініњ ±саќталуы ж‰реді.

Газ ќ±рамы жоѓары газс±йыќ ќоспасын айдау кезінде, сораптыњ аѓынды бµлігін “конусты” ќ±растыру ќолданылады-сыѓылу жєне газ фазасыныњ еруі салдарынан айдалатын орта аѓыны кµлемініњ азаюына сєйкес аѓын баѓытына сатыларды жіберудіњ оптималды кµлемі азаяды.

БОЭС ілу терењдігін аныќтау

Сорапты ілу терењдігі келесідей аныќталады:

1. С±йыќтыњ берілген мµлшерін алу кезінде ±њѓымада с±йыќтыњ динамикалыќ дењгейініњ терењдігімен ;

2. Сораптыњ ќалыпты ж±мысын ќамтамасыз етуге ќажетті, БОЭС-ты динамикалыќ дењгейге т‰±сіру терењдігімен ;

3. Жењуге ќажет, ±њѓы саѓасындаѓы ќарсы салмаќтармен Р_у;

4. СКЌ-ѓы аѓынныњ ќозѓалысы кезінде ‰йкеліс кернеуін жењу ‰щін ќысымды жоѓалту;

5. Ќажетті тегеурінді тµмендететін, с±йыќтан бµлінетін газдыњ ж±мысымен . Осылай, жазуѓа болады

(1)

Барлыќ ќосындылар ±њѓымадаѓы с±йыќќа байланысты.

Динамикалыќ дењгейдіњ терењдігі аѓу тењдеуінен немесе индикаторлыќ диаграмма бойынша аныќталады.

Егер аѓу тењдеуі белгілі болса,

онда оны т‰птегі ќысымѓа ќатысты есептесе жєне осы ќысымды с±йыќ баѓанасына келтіргенде

(2)

немесе (3)

м±ндаѓы ±њѓымадаѓы т‰птен дењгейге дейін с±йыќ баѓанасыныњ орташа тыѓыздыѓы h шамасын ±њѓы терењдігінен (перфорация интервалыныњ ортасына дейін) алып тастаѓанда, саѓадан бастап динамикалыќ дењгейдіњ терењдігін аламыз

(4)

Егер ‰њѓы кµлбеу болса, жєне т‰птен дењгейге дейінгі жерде тік баѓытќа ќатысты кµлбеудіњ орташа б±рышы, ал дењгейден жерде тік баѓытќа ќатысты кµлеудіњ орташа б±рышы болса, онда ±њѓыманыњ ќисыќтыѓына т‰зетулер енгізу ќажет.

Ќисабды ескергенде келесіге тењ болады

(5)

М±нда - осі бойымен µлшенген ±њѓы терењдігі шамасынан газ болѓан кезде динамикалыќ дењгейге т‰сіру аныќтау ќиын. Єдетте, БОЭС ќабылдануында с±йыќ баѓанасыеыњ ќысымы есебінен, аѓынныњ газ ќ±рамы 0,15-0,25 аспайтыцндай етіп ќабылданады. Кµп жаѓдайда, б±л 150-300м сєйкес.

шамасы- б±л тыѓыздыѓы с±йыќ баѓасыныњ метрмен жазылѓан саѓалыќ ќысымы. Егер ±њѓы µнімі суланѓан жєне ±њѓы µнімі кµлемініњ бірлігіндегі судыњ ‰лесі болса, онда с±йыќтыњ тыѓыздыѓы орташа тартылѓан деп аныќталады

(6)

м±нда м±най жєне судыњ тыѓыздыќтары

шамасы м±най газ жинау ж‰йесіне, берілген ±њѓыманы сепарациялыќ пункттен алыстыѓына байланысты, жєне кейбір жаѓдайда, ‰лесті шаманы ќ‰райды.

Әдетте- аз шама 20-40м шамасында ќ±райды. теріс тањбамен кіреді.

ЭОС сипаттамасын ±њѓыма жаѓдайымен сєйкестіру ‰шін, ±њѓыманыњ тегеуіріндік сипаттамасы деп аталатын диаграмма т±рѓызылады. (7-сурет)

оныњ шыѓымына байланысты

2 Сурет. ¦њѓыманыњ тегеуіріндік сипаттамасы:

1-динамикалыќ дењгейдіњ (саѓадан) терењдігі;

2-саѓадаѓы ќысымды ескергендей ќажетті тегеуірін,

3-‰йкеліс к‰щін ескергкнде ќажетті тегеуірін,

4-«газлифт эффектісін» ескерггендегі нєтижелік тегеуірін

2-суретте (9) тењдеуден ќосындылардыњ ±њѓы шыѓымынан µзгеру ќисыќтары жєне ±њѓыманыњ тегеуіріндік сипаттамасын аныќтайтын ќисыќтар кµрсетілген.

3 Сурет. ¦њѓыманыњ тегеуріндік сипаттамасыныњ (1), -БОЭС сипаттамасымен (2) ќиылысуы, 3-ПЄК сызыѓы.

А-н‰ктесі- ±њѓыманыњ сипаттамаларыныњ (сурет 8, 1 ќисыќ) жєне БОЭС-тыњ (сурет 3,2 ќисыќ) ќиылысу н‰ктесі. А н‰ктесініњ абсциссасы-±њѓы жєне сораптыњ ортаќ ж±мысы кезінде ±њѓы шыѓымы, ал ордината-сорап дамытќан тегеурін Н.

Тиімді жєне экономды ж±мыс ‰шін м±ндай ЮОЭС тањдау ќажет, оныњ сипаттамаларыныњ ќиылысу н‰ктесі маусимал ПЄК тура келу керек. (сурет 8, 3 ќисыќ) (В н‰ктесі) немесе ењ ќалѓанда берілген сораптыњ ±сынылѓан ж±мыс режимі аймаѓында жату керек. (3-сурет, штрихталѓан аймаќ).

Кейбір жаѓдайда, ±њѓыма жєне БОЭС сипаттамаларын ‰йлестіру ‰шін, штуцер кµмегімен ±њѓы саѓасында ќарсы ќысымдарды арттырады немесе сораптаѓы артыќ ж±мыс сатыларын шешіп, баѓыттауыш сынамен ауыстырады. (сурет 4).

Кµріп отырѓанымыздай сипаттамалардыњ ќиылысатын А н‰ктесі, б±л жаѓдайда штрихталѓан аймаќтан тыс орналасќан. режимінде (Д н‰ктесі) сорап ж±мысын ќамтамасыз ету ‰шін, осы режимге сєйкес келетін сораптыњ жіберуін (±њѓы шыѓымын) табамыз. жіберу кезінде режимінде сораппен жетілдірілген тегеуірін В н‰ктесінен аныќталады. Шын мєнінде осы ж±мыс жаѓдайында ќажетті тегеурін- С н‰ктесімен аныќталады.

айырмасы- артыќ тегеурін. Б±л жаѓдайда ±њѓы саѓсында ќысымды штуцерді орнту немесе сораптыњ ж±мыстарыныњ бір бµлігін шещіп, оны сынамен алмастыру арќылы ќысымды арттыруѓа болады. Сораптыњ шешілетін сатыларыныњ саны жай ќатынастан аныќталады

(10)

м±ндаѓы сораптаѓы сатылардыњ жалпы саны, Н₀-сатылардыњ толыќ саны кезінде сораппен жетілдірілген тегеуірін.

Энергетикалыќ кµзќарас жаѓынан, сипаттамаларды ‰йлестіру ‰шін саѓадаѓы штуцирлеу тиімді емес, себебі пропорционалды ќондырѓыныњ ПЄК тµмендеуіне єкеледі.

2. іздеу(барлау).

Шельфте мұнай газ кен орындарын игеруде техникалық жағынан өте күрделі және қымбат бағаланатын үрдістер, толық бір – бірімен байланысты кешенді этаптардан тұрады.

Барлау жұмыстары. Мұнай газ жиналатын геологиялық құрылымдардың орнын анықтау мақсатында жүргізілетін барлау жұмыстары үш фазада орындалады:

1. Алдын – ала геологиялық информацияны алу мақсатында регионалды зерттеулер.

2. Геологиялық құрылымды жалпы зерттеу, мұнай – газдылығының келешегін бағалау және геолого-геофизикалық әдістермен іздеу бұрғылауға аудандарды даярлау;

3. Өндірістік категориялар бойынша қорды есептеу арқылы игеруге кенішті (кен орынды) дайындау.

Бірінші фазаға графиметриялық және магнитті барлау әдістері, сонымен қатар спутниктерден жер бетін суретке түсіру, инфрақызыл техника құралдары арқылы өлшеу жұмыстары жатады.

Екінші фазада іздеу және бөлшектеп геолого – геофизикалық жұмыстарды орындау жүргізіледі. Үшінші фаза аяқтау болып, кен орынды ашуға әкеледі (терең барлау бұрғылары). Осы кезде кен орынды қоршау, ұңғыларды сынау және мұнай газ қорларын есептеу жүргізіледі. Теңіз мұнай газ кен орындарын барлау және игеру – техникалық жағынан өте күрделі және қымбат бағаланатын үрдістер. Меңгеру кезінде негізгі мәселелер ол – осы жұмыстарды өндіру технологиясы мен техникасы.

Теңіз кен орындарын барлау және игеру жұмыстары екі кезеңде жүргізіледі:

• бірінші кезңде мұзды уақытта геологиялық барлау жұмыстары жүргізіліп, техника қолданылуы мүмкін:

• екінші кезеңде, яғни мұнай газды өндіру, дайындау, тасымалдауда үздіксіз өндірістік цикл жүргізілетін себептен сенімді, ұзақ мерзімді талаптарға сай келетін техниканы қажет ету.

Құрылымдарды дұрыс орнату мәселесінің дұрыс шешімінің негізгі шарты, ол қоршаған орта туралы толық және сапалы мәлімет алу. Космостық бақылау құрылғылардың тең дамуына байланысты келешекте информацияның өсу мерзімі азаюы мүмкін.

3. Қандай көмірсутектер атмосфералық жағдайда сұйық болып келеді?

Қазір осы проблеманы шешу екі бағытта жүргізіліп отыр. Бірі - анорганикалық бағытты ұсынса, екіншілері осы пайдалы қазбалардың органикалық пайда болуын жақтайды. Мұнай және табиғи газдың анорганикалық пайда болуының негізгі қағидаларын 1877 жылы Д.И.Менделеев тұжырымдаған ол жоғары температура мен қысым жағдайында ауыр металдардың карбидтеріне қызған су буы әсер еткенде жер қойнауында көмірсутектері түзілуі мүмкін. Реакция нәтижесінде сұйық түрінде мұнай емес, көмірсутектерінің буы, яғни мұнай мен табиғи газдың құрамдас бөлігі пайда болады деген қағиданы ұсынған.

Мұнай мен табиғи газдың органикалық тұрғыда түзілуі жөніндегі болжамның негізін қалаған орыстың ұлы ғалымы М.В.Ломоносов болды. Ол 1759 жылдың өзінде-ақ мынадай тұжырымға келген: жер қойнауында оттегінің жеткіліксіздігінен хайуанаттар мен өсімдіктердің органикалық қалдықтары қысым мен температураның, бактериялардың, катализаторлардың ( сазбалшық және әк) әсерінен шіри бастайды. Басқаша айтқанда, органикалық қалдықтардың ыдырауынан мұнай мен газдың құрамдас бөлігі - көмірсутектері түзіледі. Өте ұп-ұсақ қосылыс түріндегі мұнай тау жынысына жайылып, сіңе бастайды. Уақыт өте келе шөгінді жыныстар біртіндеп қалыңдай түседі. Жинақталған жиынтық шөгінділердің қуаттылығының артатыны соншалық, мұнай үсті-үстіне тау қысымына ұшырайды. Тау қысымының әсерінен мұнай кеніші түзіледі. Ол бара-бара едәуір кеуекті (құм-тасты және әк тасты) жынысқа ауысады.

4. 4. Қабат режимдері. Қабаттың су арынды режимі. Қабаттың серпімділік режимі. Қабаттың газ арынды режимі.

Пайдалану және айдау ұңғымаларының жүйесімен дренаждау барысында кеуекті ортаның үрдістерін анықтайтын барлық табиғи және жасанды факторлардың қосындысын- қабат режимі деп аталады.

Бас режимді айрықша бөледі:

• Суарынды (табиғи және жасанды)

• серпімді

• газ арынды(газ шапкасының режимі)

• еріген газ режимі

• гравитациялық

Дренаждау режимін дұрыс бағалаудан, ұңғымадан сұйықты алудың технологиялық мөлшері, шекті мүмкін болатын динамикалық түптік қысым, игерудің гидродинамикалық көрсеткіштерін жобалауға арналған есептік математикалық аспапты таңдау, сұйық және газ өндіруінің көлемін анықтау, ұңғымалардың сулану үрдісін есебі, сонымен қатар игеру кезінде максималды мүмкін болатын соңғы мұнай бергіштік коэффициентіне жетуге қажетті болатын шоғырға әсер ету шаралары тәуелді болады.

Алайда шоғыр режимін анықтау үнемі оңайлыққа соқпайды, өйткені бірқатар жағдайларда режимді анықтайтын көптеген факторлар бір уақытта іске асады. Идеалды болатын жағдайларды қарастырайық, яғни қандайда бір режим «таза» түрде іске асады немесе игеру барысында шоғырдың өзгерісі тек бір режиммен шартталған ал басқа режим не мүлде болмайды, не ескермеуге болатын, елеусіз болады.

Суарынды режим кезінде, сумен толтырылған қабаттың көлемі жоғарлайды, яғни Vн/Vг қатынасы жоғарлайды бұл себеп бойынша бұл қатынастың төмендеуі, еріген газ режимінің пайда болғанын дәлелдейді. Газ құрамының бұл қатынас өлшеміне тәуелділігін біліп, оның құрамының өзгерісін анықтай отырып, қандай да бір режимнің дамуын болжауға болады.

Қысым төмендеген кезде мұнайдан еріген газ бөлінеді. Сығылған көпіршіктердің серпімділігі қабаттық энергияның бір көзі болып табылады. Бұндай қабаттық энергияны пайдалануға негізделген игеру режимі –еріген газ режимі деп аталады. Мұнай кен орны алғашқы қордан бұндай тәртіпте игеру барысында, мұнай бергіштік 20-30% аспайды.

Коп жағдайда, мұнайдан бөлініп шыққан газ гравитациялық күштің әсерінен, газ телпегін құрап шығады. Нәтижесінде қабатта гравитациялық режим немесе газ телпегі режимі құралады.

Кен орынды пайдалану барысында қабат қысымын ұстау шоғырының күмбезінде орналасқан еркін газдың ұлғаю энергиясынан да жүргізіледі. Бұндай газдың жиналуы «газ телпегі (шапкасы)» деп аталады.

5. Реттеушы құбыр арматурасының түрлері және қызметі. Реттеуші арматура технологиялық процестің параметрлерін берілген аралықта автоматты түрде ұстап тұруға және өзгертуге арналған. Мұнай өнеркәсібінде, негізінен, қысымды және сұйықтық деңгейін реттеуші аспаптар қолданылады. Қысымды реттегіштер “өзіне дейін” немесе “өзінен кейін” түрінде, яғни қысымды оның орнатылған жеріне дейін немесе орнатылған жерінен кейін реттейтін болып орындалады.

Деңгейді реттегіштерді механикалық (жапқыш құрылғыға тікелей әсер ететін қалытқылар) және пневматикалық (жапқыш құрылғыға қалытқының әсері пневмореле арқылы жүзеге асады) деп бөледі.

Пневматикалық реттегіштер, өз кезегінде, камералық (қалытқы бөлек камерада орнатылған) және фланецтік (қалытқы аппараттың ішінде орналасқан) деп бөлінеді. Соңғы жылдары “гамма-реле” типті деңгей реттегіштері кең қолданыс тапты, олардың жұмыс істеу принципі ағын жолында орналасқан өнімнің әсерінен гамма-сәулелердің әлсіреуі немесе жұтылуы салдарынан гамма-сәулелену ағынының қарқынды өзгерісін тіркеуге негізделген. Гамма-реле бір және екі каналды болуы мүмкін. Екі каналды гамма-реле бір мезгілде екі деңгейді реттеуі мүмкін (мысалы, “мұнай-су” және “мұнай-газ” фазаларының шекарасында). Гамма сәулелердің ағыны датчикпен тіркеліп, электр импульстеріне түрлендіріледі де, күшейтіліп, атқарушы клапанға беріледі.

22. илет

1. Газдың кеңеюі энергиясы есебінен ұңғыманы фонтандауы қандай жағдайда жүреді?

Мұнаймен қатар түпке бос газ түсуі мүмкін және бұл мұнайдың қысымын түсіру кезінде газ бөлініп шығады газдың жалпы саны 1м² бойынша есептесек стандартпен келтірілген, ол толық газ факторы деп аталады. Г₀ деп белгіленеді, газ үлкейеді, бірақ бос газ әртүрлі тереңдікте әртүрлі болады. Кеңейту жұмысын бос газ атқарады, сондықтан газдың үлкейіу жұмысын есептеген кезде толық емес газ факторын Г₀ –ді ескеру қажет, ал аз газ санын қолайлы газ факторы Г_эф деп аталады. Бірақ А.П. Кириловтың есептеуіне есептеуіне сәйкес сұрақты қысқартылған түрде қарастырайық . 1м³ мұнай түбіне Г₀³ метр газ түседі деп есептейік. Бірінші ерітілген газды алмаймыз. Бұл газдың эзотермиялық кеңеюі мына формуламен есептеледі

(2)

Жалпы энергия саны түпке келіп түсетін мұнайдың 3м мынаған тең.

(3)

Ұңғы сағасындағы бірнеше Р_у қысымға қарсы ағын ГЖС, сағадан тыс өзімен бірге бірнеше энергияны алып кетеді.

(4)

Энергия саны сағадан түпке дейінгі сұйықтың көтерілу процесі ұңғының өзінде қабаттан түсетін және және сонымен шығындалады, W_n әртүрлі теңдікке тең W₁-W₂ т.б.

(5)

Ескерту (5) жалпы көбейткіш 1м³ бар, өткені анықталатын энергия 1м³ мұнайға байланысты, 5 формула Н, м, т.б. джоуль.

Егер фонтан көтермесі тиімді режимде жұмыс жасаса, режимде к.п.д. газдың меншікті шығыны , ол 1м³ сұйықты көтеруі қажет, минимумге жеткеннен кейін . Бұл жағдайда энергия саны фонтандау үшін аз мөлшерде жеткілікті (5 теңдік мынаған тең)

Егер қабаттан газ көп немесе 1м³ сұйықтықта көтеру режимі к.п.д. сөлі келсе онда фонтандауға болады.

А. П. Криловтың теориялық зерттеулер нәтижесңнде газдың меншікті шығыны анықтайды, бұл формула

12 ші теңдікте А.П. Криловтың негізгі зертеуілері көрсетілген мундай жағдаида газдың мұнайда ерігіштігін көрсетуге болады.12 ші формаларда, фантандау шартын (8)қарастыра отырып, газдың нақты санын анықтау к.к.Орташа қысым ретінде орташа арифметіка бойынша былай жазуға болады.

(13)

Орташа бос газ саны толық газфакторы Го тәрізді анықтаалады және еріген газ саны ерігіштік кафицент бойынша анықталады, оның өлшем бірлігі қысым

Гср=Го- (14)

Мунда ескерілетін жағдай мұнайдың құрамында су жоқ ол ерігштік газдан түрмаиды.Өиткені ол таза суланбаған мұнай қатарына жатады.Сондықтан мұнайдан бөлініп шығатын газ суды көтеру үшіндс шығындалады.Егер п-суланатын – көтеру сүйығының бөлшегі су болса онда газ факторы 1м³сүйықтыққасәйкес мынаған тең Гср(1-п) Осылайша газ факторы стандарты жағдайда 3метр газ саны анықталады. Ол орташа қысым көтеруінде бос күиінде орналасады және ол 1м сүйықтыққа сәикес келіп газ факторы болады оны биіктіке теңестіруге болады .Бұл газ факторын қолайлы газ факторы және Гэф деп белгілеиміз.

Бұдан кеиін ерігішті газ фонтандау шарты бойынша былай жазылады :

(15)

. (16)

16 шы теңдіктен түп қысымын анықтауға болады. Берілген теңдікте

басқа үзындықтарды фантандауды қамтамасыз ететін, олар , d, , ,Р

1 ші суретте грофикалық кескінде көрсетілген А нүктесі 2 сызықты қиып өтеді ,(1және2), оң және сол жақ бөліктеріне сәйкес (37) бұдан оң және сол жоқ бөлім (16) тең екендігін көреміз бұл іздеп отырған түп ұңғының қысымы болады, берілген жағдайдағы фантандау процесі болып табылады .Сулану һ сулану жоғарлаған кезде нақты газ факторы пропорцаналды төмендейді, ал аптималды меншікті газ шығыны R бірнеше есе өседі

9)Сондықтан ( ) және R (Р ) (в нүктесі)

Олай болса ұңғы түбіндегі фантандау қысымы өседі бұл жерде фантандау қысымын әр түрлі сулануда һ және ( ) жаңа баиланыс алуға болады. Оны өндіру түрінің фантандық мумкіндіктерін анықтауға болады.Бұл аймақта ұңғыдағы газ саны керекті R үшінші суретте сол жақ,нүктеде В мән аимағы жатыр ,бұл жағдаида фантандау мумкін емес, өиткені ұңғыға түсетін газ саны < R Бұл праграма келтірген теңдіктерге бірнеше ескерту жазу керек : Барлық формоулада қысымды ( ) бірлік көлемінде алу к.к. осы теңдіктерге сәикес (16) ерігіштік коэифицент d өлшем бірлігі м³/(м³Па) Берілген теңдеулерді ескере отырып фантан құбырлары ұңғы түбіне түсірілген деп есептеп және НКТ башмағының қысымы түп қысымына - ке тең

2. Шельфте мұнай газ кен орындарын игеруде техникалық жағынан өте күрделі және қымбат бағаланатын үрдістер, толық бір – бірімен байланысты кешенді этаптардан тұрады.

Барлау жұмыстары. Мұнай газ жиналатын геологиялық құрылымдардың орнын анықтау мақсатында жүргізілетін барлау жұмыстары үш фазада орындалады:

4. Алдын – ала геологиялық информацияны алу мақсатында регионалды зерттеулер.

5. Геологиялық құрылымды жалпы зерттеу, мұнай – газдылығының келешегін бағалау және геолого-геофизикалық әдістермен іздеу бұрғылауға аудандарды даярлау;

6. Өндірістік категориялар бойынша қорды есептеу арқылы игеруге кенішті (кен орынды) дайындау.

Бірінші фазаға графиметриялық және магнитті барлау әдістері, сонымен қатар спутниктерден жер бетін суретке түсіру, инфрақызыл техника құралдары арқылы өлшеу жұмыстары жатады.

Екінші фазада іздеу және бөлшектеп геолого – геофизикалық жұмыстарды орындау жүргізіледі. Үшінші фаза аяқтау болып, кен орынды ашуға әкеледі (терең барлау бұрғылары). Осы кезде кен орынды қоршау, ұңғыларды сынау және мұнай газ қорларын есептеу жүргізіледі. Теңіз мұнай газ кен орындарын барлау және игеру – техникалық жағынан өте күрделі және қымбат бағаланатын үрдістер. Меңгеру кезінде негізгі мәселелер ол – осы жұмыстарды өндіру технологиясы мен техникасы.

Теңіз кен орындарын барлау және игеру жұмыстары екі кезеңде жүргізіледі:

• бірінші кезңде мұзды уақытта геологиялық барлау жұмыстары жүргізіліп, техника қолданылуы мүмкін:

• екінші кезеңде, яғни мұнай газды өндіру, дайындау, тасымалдауда үздіксіз өндірістік цикл жүргізілетін себептен сенімді, ұзақ мерзімді талаптарға сай келетін техниканы қажет ету.

Құрылымдарды дұрыс орнату мәселесінің дұрыс шешімінің негізгі шарты, ол қоршаған орта туралы толық және сапалы мәлімет алу. Космостық бақылау құрылғылардың тең дамуына байланысты келешекте информацияның өсу мерзімі азаюы мүмкін.

3. Шельфте мұнай газ кен орындарын игеруде техникалық жағынан өте күрделі және қымбат бағаланатын үрдістер, толық бір – бірімен байланысты кешенді этаптардан тұрады.

Барлау жұмыстары. Мұнай газ жиналатын геологиялық құрылымдардың орнын анықтау мақсатында жүргізілетін барлау жұмыстары үш фазада орындалады:

7. Алдын – ала геологиялық информацияны алу мақсатында регионалды зерттеулер.

8. Геологиялық құрылымды жалпы зерттеу, мұнай – газдылығының келешегін бағалау және геолого-геофизикалық әдістермен іздеу бұрғылауға аудандарды даярлау;

9. Өндірістік категориялар бойынша қорды есептеу арқылы игеруге кенішті (кен орынды) дайындау.

Бірінші фазаға графиметриялық және магнитті барлау әдістері, сонымен қатар спутниктерден жер бетін суретке түсіру, инфрақызыл техника құралдары арқылы өлшеу жұмыстары жатады.

Екінші фазада іздеу және бөлшектеп геолого – геофизикалық жұмыстарды орындау жүргізіледі. Үшінші фаза аяқтау болып, кен орынды ашуға әкеледі (терең барлау бұрғылары). Осы кезде кен орынды қоршау, ұңғыларды сынау және мұнай газ қорларын есептеу жүргізіледі. Теңіз мұнай газ кен орындарын барлау және игеру – техникалық жағынан өте күрделі және қымбат бағаланатын үрдістер. Меңгеру кезінде негізгі мәселелер ол – осы жұмыстарды өндіру технологиясы мен техникасы.

Теңіз кен орындарын барлау және игеру жұмыстары екі кезеңде жүргізіледі:

• бірінші кезңде мұзды уақытта геологиялық барлау жұмыстары жүргізіліп, техника қолданылуы мүмкін:

• екінші кезеңде, яғни мұнай газды өндіру, дайындау, тасымалдауда үздіксіз өндірістік цикл жүргізілетін себептен сенімді, ұзақ мерзімді талаптарға сай келетін техниканы қажет ету.

Құрылымдарды дұрыс орнату мәселесінің дұрыс шешімінің негізгі шарты, ол қоршаған орта туралы толық және сапалы мәлімет алу. Космостық бақылау құрылғылардың тең дамуына байланысты келешекте информацияның өсу мерзімі азаюы мүмкін.

4. Шеңберлі пайдалану қатарының шығымы

Кен орынның шеңбер конфигурациясы жағдайында контурлық қысымның өзгеруін радиусы R шеңбер формасының планында мұнайлы кенішке қабаттың нұсқа сырты облысынан судың келуі туралы серпімді режим есептерін шешу негізінде дәл болжауға болады (2 сур.).

2 сур. Планда шеңбер формасындағы мұнай кен орнының схемасы: 1 - мұнайлылықтың шартты нұсқасы; 2 - R шеңберлі мұнайлылық нұсқасының аппроксимациясы.