Үйсіндердің салт-дәстүрі мен діни нанымдары

Үйсін обалары:

Биіктігі-2 м

Диаметрі-20 м

Өлген адамды мәйітті шалқасынан жатқы-зып,басын батысқа қаратып қойған

Ертедегі үйсіндер жаратушы күшке сенген

Қыш ыдыстарға күннің суретін салған

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1. Үйсіндердің ескерткіштеріне сипаттама беріңдер.

2. Үйсіндердің діни нанымдарына

Үйсіндер тақырыбына арналған тест сұрақтары

1.Үйсіндердің сұйық тағамға арналған негізгі ыдыстары

А) саздан жасалды В) былғарыдан жасалды С) қыштан жасалды D) әр түрлі заттардан жасалды Е) ағаштан ойылды

2.Үйсіндерде жақсы дамыған кәсіп

А) мата тоқу В) жібек өндіру С) сауда D) тері өңдеу

Е) үй кәсіпшілігі

3.Үйсіндерде саз балшықтан ыдыс жасаумен айналысқан

А) әйелдер В) тұтқындар С) басқа ел адамдары D) ерлер Е) арнайы шеберлер

4.Үйсіндердің зергерлік бұйымдары табылған қорым

А) Есік В) Бесшатыр С) Қойлық D) Талғар Е) Ақтас

5.Үйсіндерде жерленген адамның басы қаратылған тұс

А) Шығысқа В) Оңтүстікке С) Батысқа D) Кез-келген тұсқа Е) Солтүстікке

6.Ертедегі үйсіндердің құрбандықтары арналды

А) өлген адамға В) жаратушы күшке С) тәңірге D) аллаға Е) аруақтарға

7.Үйсіндердің қыш заттары мен ыдыстарындағы салынған сурет

А) күннің суреті В) аң бейнелері С) табиғат суреттері

D) жануарлар бейнесі Е) геометриялық өрнектер

8.Үйсін мәдениеті деп аталатын ескерткіштердің негізінен шоғырланған өңірі

А) Жетісу В) Оңтүстік Қазақстан С) Орталық Қазақстан D) Батыс Қазақстан Е) Шығыс Қазақстан

9.Жетісу өңіріндегі үйсін мәдениетінің хронологиялық шеңбері

А) б.з.д. ІІІ-УІІІ ғ.-б.з. І ғасыр В) б.з.д.У ғ. - б.з. ІІ ғасыр С) б.з.д.УІ ғ.-б.з. ІІ ғасыр D) б.з.д. ІІІ ғ.-б.з. ІУ ғасыр

Е) б.з.д. ІУ ғ.-б.з. ІІІ ғасыр

10.Үйсін тайпаларының мекендеген жері

А) Сырдың төменгі ағысы В) Ертіс пен Алтай С) Жетісу D) Орталық Қазақстан Е) Оңтүстік Қазақстан

11.Үйсін атауының қытай жазбаларында кездесе бастауы

А) Б.з.б.У ғ. В) Б.з.б. ІІ ғасыр С) Б.з.б.У1 ғ D) Б.з.б.1 ғ

Е) Б.з.б.1Уғ

12.Үйсіндер туралы "ат жақты, аққұбаша,

сары шашты" деп жазған

А) Қытай жазбалары В) парсы жазбалары

С) Герадот D) Страбон Е) ирандықтар

13.Үйсіндер астанасы ретінде аталатын қала.

А) Шырық-Рабат В) Баланды С) Қойлық D) Талғар

Е) Қызыл Аңғар

14.Үйсіндердің шығу тегі туралы мәлімет қалдырған тарихшы

А) Герадот В) Страбон С) Ктесий D) Сыма Цянь Е) Трог

15.Үйсіндер саяси және сауда қарым-қатынас жасаған ел

А) Иран В) Парсы С) Қытай D) Рим Е) Үнді

16.Үйсіндердің солтүстік батыстағы көршісі

А) Ғұн В) Сармат С) Дай D) Қытай Е) Қаңлы

17.Жазба деректердегі үйсін халқының саны

А) 630 мың В) 600 мың С) 530 мың D) 450 мың Е) 750 мың

18.Үйсіндер басшысының атауы

А) Гуньмо В) Патша С) Горхан D) Хан Е) Шаньюй

19.Үйсін гуньмосына бағынған тайпа көсемдері атауы.

А) Елтебер В) Бек С) Тархан D) Жабғу Е) Қаған

20.Үйсін қоғамындағы қатардағы адамдардың мөрлері

А) мыстан жасалды В) алтыннан жасалды

С) күмістен жасалды D) балшық және тастан жасалды

Е)ағаштан жасалды

21.Үйсін қоғамында дәулетті адамдардың киімі көбінесе тігілді

А) Қой терісінен В) Былғарыдан С) Жібектен

D) Қамқадан Е) Ешкі терісінен

22.Үйсіндерде мүлік теңсіздігі болғандығын дәлелдейтін

А) жерлеу орындары В) қоныстар

С) қала жұрттары D) баспаналар

Е) жазба деректер

23.Жазба деректердегі үйсін гуньмосының қытай ханшайымына үйлену уақыты

А) Б.з.б.607 ж В) Б.з.б.405 ж С) Б.з.б.304 ж

D) Б.з.б.207 ж Е) Б.з.б. 107 ж

24.Үйсіндерде егіншіліктің болғандығын дәлелдейтін дерек кездескен қоныс

А) Ақсу тұрағы В) Ақтас қыстауы С) Бесшатыр қыстауы D) Қарасу тұрағы Е) Есік қонысы

25.Үйсіндердің тұрақты үйлері орналасқан жер

А) тау бөктерлерінде В) тау ортасында

С) жазық жерлерде D) өзен аңғарларында

Е) орман арасында

26.Үйсіндерде әулеттің зираты орналасқан жер

А) биік жоталарда В) тау басында

С) қонысқа жақын жерлерде

D) үй іргесінде Е) кез-келген жерде

27.Үйсіндер үйлерін неден тұрғызды?

А)Ағаштан В)Тастан С)Балшықтан

Д)Шикі кірпіштен және тақта тастан Е)Қамыстан

28. Үйсін деген сөздің мағынасы

А)Көшпелі мемлекет В)Отырықшы мемлекет С)Гүлденген мемлекет Д)Жартылай көшпелі мемлекет

Е)Тәуелді мемлекет

29. Үйсіндер шығысында кімдермен шекаралас болды?

А)Ғұндармен В)Қаңлымен С)Дауанямен Д)Қытаймен Е)Сақтармен

30. Үйсіндердің бай адамдарында қанша мал болды?

А)4-5 мың жылқы В) 3-2 мың жылқы С) 10-15 мың жылқы Д)7-8 мың жылқы

Қаңлылар б.з.б.3 -2 ғ- б.з. 5 ғ.

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1. Қаңлылардың көршілермен қарым-қатынасын сипатта.

2. Қаңлыларда жазудың болғаны туралы кімдер жазды?

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1. Қаңлылар қандай сауда жолының бойында орналасты?

2. Қаңлылардың қоғамдық жағдайы туралы әңгімеле?

Қаңлылардың археологиялық ескерткіштері

Қауыншы-Ташкент маңында

Отырар-Қаратау- Сырдария,Қаратау,Талас

Жетіасар-Қуандария мен Жаңадария

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1. Қаңлылардың Көк-Мардан қаласы туралы әңгіме жаз.

2. Қаңлы қалалары қай ғасырдың қала құрылысының түп тамыры болып табылады?

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1. Қаңлы жерінде қандай дақылдар өсірілді?

2. Қаңлылар қандай музыка аспаптарын қолданды?

Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

1. Қаңлылардың шет елдермен сауда байланысы болғанын дәлелдейтін нәрселерді ата.

2. Қаңлылар Балтық бойынан қандай әшекей бұйым әкелді?

Қаңлылар тақырыбына тест сұрақтары

1.Қаңлылардағы шаруашылықтың қосымша түрі

А) Аң аулау В) Егіншілік С) Металл өндірісі

D) Сауда қатынасы Е) Мал шаруашылығы

2.Қаңлылардағы металл өндірісінің орталығы болған аймақ

А) Шаш-Илах В) Қостөбе С) Ханарық D) Қойлық

Е) Зах

3.Қаңлыларда металл өңдеудің ірі орталығы болған ежелгі қала

А) Шырық-Рабат В) Көк-Мардан С) Қостөбе D) Қойлық Е) Құлата

4.Шыршық өзенінің оң жақ жағалауындағы Зах каналы, бұл…

А) сақтардікі В) қаңлылардікі С) ғұндардікі

D) сарматтардікі Е) үйсіндердікі

5.Қаңлылар жерінен табылған б.з. 3-4 ғ. соғылған теңгелер саны

А) 2200-дей В) 3300-дей С) 1300-дей D) 2100-дей

Е) 4000-дей

6.Қытай теңгелері табылған Отырар алқабындағы қаңлы қорымы

А) Қойлық В) Тараз С) Талғар D) Мардан Е) Қостөбе

7.Қаңлылардың Мардан қорымынан табылған теңгелер

А) үндінікі В) ирандікі С) соғдылардікі

D) византиянікі Е) қытайдікі

8.Қаңлылардың 16 гектар жерді алып жатқан қала жұрты

А) Алтын-асар В) Тараз С) Бесшатыр D) Талғар

Е) Қойлық

9.Қаңлыларға жататын өлген адамды киімімен жерлеу аймағы

А) Отырар мәдениеті В) Қауыншы мәдениеті

С) Жетіасар мәдениеті D) Қуаңдария мәдениеті

Е) Қаратау мәдениеті

10.Қаңлылардың өмірі мен тұрмысын сипаттап жазған тарихшы

А) Герадот В) Страбон С) Ктесий

D) Сыма Цянь Е) Трог

11.Қаңлылар туралы негізгі дерек көздері

А) Парсы жазбалары В) Иран деректері С) Үнді жазулары D) Рим жылнамалары Е) Қытай деректері

12.Қаңлы мемлекетінің пайда болған уақыты, шекарасы туралы айтылатын маңызды тарихи дерек.

А) "Авеста" В) "Қаңлы мемлекеті" С) "Цянь хоньшу"

D) "Тарихи жазбалар" Е) Қаңлы жылнамасы

13.Қаңлылардың археологиялық мәдениеттері

А) Атасу, Шірік-Рабат В) Хантау, Таңбалы

С) Дәндібай, Қауыншы D) Беғазы, Отырар

Е) Қауыншы, Жетіасар, Отырар-Қаратау

14.Б.з.б.46-36 жылдары қаңлылардың Қытайға қарсы көмек көрсеткен елі

А) Ғұндар В) Үйсіндер С) Сақтар D) Сарматтар

Е) Аландар

15.Қытай деректері бойынша ежелгі қаңлылар саны

А) 500 мың В) 700 мың С) 800 мың D) 600 мың

Е) 900 мың

16.Ежелгі қаңлылардың негізгі атамекені

А) Жетісу В) Сырдың орта ағысы С) Еділ бойы

D) Шу мен Талас аңғары Е) Ертіс өзені

17.Қаңлылардың солтүстігіндегі көршілері

А) Үйсін, Сармат В) Ғұн, Алан С) Сармат, Алан

D) Сармат, Ғұн Е) Үйсін, ғұн

18.Қаңлы мемлекетінің оңтүстігіндегі көршісі

А) Үйсін В) Сармат С) Алан D) Парсы Е) Ғұн

19.Қаңлылардың экономикалық, мәдени, саяси, байланыс жасаған елдері

А) Парсы, Үнді В) Үнді, Қытай С) Қытай, Араб

D) Қытай, Қушан Е) Хорезм, Үнді

20.Қаңлы билеушісінің титулы

А) Патша В) Гуньмо С) Сұлтан D) Бек Е) Хан

21.Қаңлы елінің астанасы

А) Тараз В) Битянь С) Баласағұн D) Қойлық

Е) Қызыл Аңғар

22.Қаңлы елі ішінде бөлінген иелік саны

А) 2 В) 3 С) 5 D) 6 Е) 4

23.Қаңлы елі ішінде әр иелікті басқарғандар

А) Уәзірлер В) Тархандар С) Бектер D) Кіші хандар

Е) Сұлтандар

24.Қаңлылардың Қауыншы мәдениетінің таралу аймағы

А) Ташкент төңірегі В) Қаратау беткейлері С) Талас өзені бойы D) Қуаңдария аңғарлары Е) Сырдың орта ағысы

25.Қаңлылардың Отырар-Қаратау мәдениетінің тарау аймағы

А) Ташкент төңірегі В) Қуаңдария бойы С) Жаңадария аңғары D) Қуаңдария, Сырдың орта ағысы Е) Сырдың орта ағысы, Қаратау, Талас бойы

26.Қаңлылардың Жетіасар мәдениетінің таралу аймағы

А) Ташкент төңірегі В) Қуаңдария, Жаңадария аңғарлары С) Қаратау,Талас бойы D) Жетісу

Е) Сырдың орта ағысы

27.Арыстың сол жағалауындағы қаңлы қаласының орны

А) Қойлық В) Шірік-Рабат С) Көк -Мардан

D) Мардан-күйік Е) Қызыл-аңғар

28.Қаңлылардың Пұшық-Мардан қаласы маңындағы зерттелген қоныс

А) Ақтөбе В) Көк-Мардан С) Қостөбе D) Қойлық

Е) Қызыл аңғар

29.Шыршық өзенінің оң жағындағы қаңлы қаласы

А) Шаш-Илақ В) Ханарық С) Қостөбе D) Көк-Мардан

Е) Зах

30.Қаңлыларды дәнді және бау-бақша дақылдары өсірілген аймақ

А) Талас аңғары В) Сырдария аңғары С) Іле аңғары

D) Ертіс маңы Е) Шу бойы

Ғұңдар б.з.б. 4 ғ- б.з. 3ғ.