- •1.1 Жерді мелиорациялаудың мақсаты
- •1.2 Суару мелиорациясының түрлері
- •1.3 Суармалы жерлердің қазіргі жағдайы мен келешегі
- •Мелиорацияның қоршаған ортаға әсері
- •Суарудың топыраққа, өсімдікке тигізетін әсері Егісті суарудың дақыл өнімі мен оның өсіп-өну жағдайларына әсері
- •1.6 Егіске берілетін судың сапасы
- •Бақылау сұрақтары:
- •2.1 Суару режимі туралы түсінік
- •2.2 Дақылдың суды тұтынуы
- •2.3 Егістіктің табиғи ылғалдылығы
- •2.4 Дақылдың маусымдық суару мөлшері
- •2.5 Дақылдың суару мөлшері
- •2.6 Дақылды суару саны мен мерзімдері
- •2.7 Дақылдың суару режимін а.Н.Костяковтың графо – аналитикалық әдісімен есептеу
- •2.8 Суару режимін а.М.Алпатьевтің биоклиматтық әдісімен есептеу
- •2.9.1 Ықшамдалған гидромодуль графигі
- •– Тарау. Суару әдісі мен тәсілдері
- •3.1 Суару әдісі туралы жалпы ұғым, оларды таңдау
- •3.2 Егістікті топырақ бетінен суару
- •Беткейлеп суару
- •3.2.1 Дақылдарды жүйекпен суару
- •3.2.2 Дақылды жүйекпен суару әдісінің көрсеткіштерін есептеу
- •3.2.3 Дақылдарды тақталап немесе беткейлеп суару әдісі
- •3.2.4 Дақылдарды көлдетіп суару
- •3.3 Егістікті жаңбырлатып суару
- •3.3.1 Жаңбырлатып суарудың артықшылықтары мен кемшіліктері
- •3.3.2 Жаңбыр қарқындылығы
- •3.3.3 Жаңбырлатқыш саптамалар
- •Сканеленгені нашар
- •3.3.4 Жаңбырлатқыш қондырғылар
- •3.3.6 «Дда – 100ма» жаңбырлатқыш машинасы
- •3.3.7 «Фрегат» жаңбырлатқыш машинасы
- •Дақылды топырақ ішімен суару
- •3.5 Дақылды тамшылатып суару
- •4.2 Күріштің биологиялық ерекшеліктері
- •4.3 Күріш суару жүйесі
- •4.4 Күріштің суару режимдері
- •4.5 Күріш дақылының маусымдық суару мөлшерін анықтау
- •5.1 Ашық суармалау желілері
- •5.2 Ашық каналдар түрлері
- •5.2.1 Егістік танабы ішіндегі суару жүйесі
- •5.2.2 Ашық суармалау желінің көрсеткіштерін есептеу
- •5.3 Суармалы желінің құбырлы, лотокті – астаулы түрлері
- •5.3 Суармалы желінің түрлері деп атаса дұрыс болар еді Лоток-науа деп аударылады
- •5.3.1 Суармалы желінің астаулы-лотокті түрі
- •Тапсырма үлгісі Бастапқы мәліметтер:
- •Дақылдардың суару режимін есептеу
- •1.1 Бір жылдық жоңышқа мен сүрлемдік жүгерінің а. М.Алпатьевтің биоклиматтық әдісімен суару режимдерін есептеу
- •Дәндік жүгері, екі жылдық жоңышқа мен судан шөбінің суару режимдерін а.Н.Костяковтың графоаналитикалық әдісімен есептеу
- •2. Гидромодуль графигін есептеу
- •3. Дақылды жүйекпен суару әдісінің көрсеткіштерін есептеу
- •Дақылдарды тақталап немесе беткейлеп суару әдісі
- •4.Ауыспалы егістегі каналдардың өтімділігін анықтау
- •Каналдың бойлық және көлденең қимасын жобалау
- •Пайлаланған әдебиеттер тізімі
Каналдың бойлық және көлденең қимасын жобалау
Каналдың көлденең қимасын трапеция тәріздес етіп сызамыз.Каналдағы су деңгейлерінің белгісі жер бедері белгісінен 5-10см жоғары болу керек. Есептегенде алдымен уақытша арықтың су деңгейін анықтайды, ол үшін жер бедерінің белгісіне 5-15см қосады. Уақытша арықтың су деңгейіне 5-10 см қосып, танаптық каналдың су деңгейінің белгісін анықтайды.
Канал табанының белгісін (КТБ) табу үшін су деңгейінің белгісінен су толу тереңдігі алынады. Су толу тереңдігі анықтап жатқан каналдың өтімділігі Q= f(h) байланыс графигі арқылы табылады.
5.1-кесте. Каналдағы ең биік су деңгейінен канал жалының (бермасы) биіктігі
Каналдың су өтімділігі, м3/с |
Кәдімгі жер каналы |
Қапталған каналда |
||
∆,м |
d-дамбаның ені,м |
|||
|
0,2....0,3 |
0,5....1,2 |
0,1...0,5 |
|
1...10 |
0,4 |
1,2....4,0 |
0,20 |
|
10...30 |
0,5 |
4,0 |
0,30 |
|
30...50 |
0,6 |
4,0 |
0,35 |
|
Канал табаны b=(1…2)h қабылдайды каналдың су өтімділігі Q‹1 м3/с, Q=1...3 м3/с өтімділікте b=(1…3)h, Q=3...5 м3/с енін b=(2…6)h етіп қабылдайды.
1.Су деңгейігің белгісін табу үшін
СДБ=ЖББ+5
10см,
мұнда ЖББ-жер бедерінің белгісі.
2.Канал табанының белгісін табу үшін:
КТБ=СДБ-h,
мұнда КТБ-канал табанының белгісі;
СДБ-су деңгейінің белгісі;
h-су толу тереңдігі ( оны Q f(h)байланыс графигі арқылы табады).
3.Дамба белгісін табу үшін
ДБ=СДБ+∆,
мұнда СДБ-су деңгейінің белгісі;
∆- канал жалының (бермасы) биіктігі (кесте 5.1).
Каналдың бойлау сұлбасы белгілі масштабпен тұрғызылады. Мысалы тік сызығы 1:100, ал жазықтық сызығы 1:10000;1:20000.
Пикеттердің арақашықтығы 100м, магистральді канал үшін 500м деп қабылдайды.
Сурет 5.1- Шаруашылық каналының бойлық және көлденең қимасы
Пайлаланған әдебиеттер тізімі
1. Зубаиров О.З., Тілеуқұлов А.Т. Суғару мелиорациясы: Оқулық. - Алматы, 2010. – 273 б.
2. Зубаиров О., Атақұлов Т.А., Шомантаев А.Ә., Кеншімов А.Қ. Мелиорацияның экологиялық негіздері. - Қызылорда, 2000. – 172 б.
3. Әрінов Қ. К., Мұсынов Қ. М., Апушев А. Қ., Серікпаев Н. А., Шестакова Н. А., Арыстанғұлов С. С. Өсімдік шаруашылығы. - Алматы, 2011.
4. Практикум по сельскохозяйственным гидротехническим мелиорациям под редакцией Маркова Е.С. – Москва, 1986.
5. Атақұлов Т.А., Кенебаев Т.С. Ауылшаруашылық мелиорациясы. - Алматы, 2000. – 200 б.
6. Справочник гидротехника. Алма-Ата, Қайнар, 1972 ж.
7. Бекбергенов К.Ж. Ауылшаруашылық мелиорациясы. (оқулық). Алматы, Кайнар, 1994.-344б.
8. Ділімбетов Қ., Ділімбетова Ғ.Қ. Топырақтану негіздері. Алматы, 1997.
9. Жайлыбай К.Н. Күріш егіншілігі және экология (оқулық). – Алматы: «ARNA-B», 2006. – 182 б.
