55. Қарттар мен мүгедектердің әлеуметтік көңіл күйін мониторингтеу калай жүргізіледі және негізгі максаты кандай. Қазакстан аумағында салыстыра отырып жауабынызды кесте турынде келтіруге болады.

БҰҰ-ның егде адамдарға қатысты 1-қағидасынан шығатын, егде адамдар оларға қоғам тарапынан қолдау көрсету, кіріс қамтамасыз ету арқылы азық-түлік, су, тұрғын-үй және медициналық қызмет көрсету талаптарына сәйкес қол жетімділікке ие болу тиіс.

Қарттар мен мүгедектерге арналған интернат-үйлері бүгінде қарттарға қамқорлықты жүзеге асыратын мемлекеттік мекемелердің кең тараған түрі болып табылады.

Қарттар мен мүгедектерге арналған интернат-үйлердің қызметін Қазақстан Республикасы Еңбек және әлеуметтік қорғау министрі міндетін атқарушысының 2005 жылғы 1 желтоқсандағы бұйрығымен бекітілген Қарттар мен жалпы үлгідегі мүгедектерге арналған мемлекеттік медициналық-әлеуметтік мекемелерде және мемлекеттік емес медициналық-әлеуметтік мекемелерде әлеуметтік қызмет көрсетулердің үлгі ережелері (бұдан әрі – Үлгі ереже), 2005 жылғы 1 желтоқсанда қабылданған «Мүгедектер мен қарттарды үйде әлеуметтік көмек бөлімшелерінде, аумақтық әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарында, мемлекеттік медициналық-әлеуметтік мекемелерде және мемлекеттік емес медициналық-әлеуметтік ұйымдарда әлеуметтік қызмет көрсету» 1457-2005 ҚР ГОСТ (бұдан әрі – ГОСТ) реттейді.

Қарттар мен жалпы үлгідегі мүгедектерге арналған интернат-үйі денсаулық жағдайына байланысты тұрақты күтімді, тұрмыстық және медициналық қызмет көрсетуді, әлеуметтік-еңбекке бейімделуді қажет ететін қарттар мен 1, 2-топтағы мүгедекердің уақытша немесе тұрақты тұруына арналған медициналық-әлеуметтік мекеме болып табылады. Қарттар мен мүгедектерге арналған интернат-үйінің қызметін басқаруды облыстық еңбек және халықты әлеуметтік қорғау басқармасы мониторинг жүргізүді жүзеге асырады.

Интернат-үйге жақын, кәмелетке толған, еңбекке қабілетті туыстары жоқ, заң бойынша оларды асырау және қамқорлыққа алу міндетті, сондай-ақ объективтік себептерге (жасының егделігіне байланысты, бірінші, екінші топтағы мүгедек, онкологиялық, психиатриялық ауру, бас бостандығынан айыру орындарындағы немесе шетелге тұрақты тұру үшін көшіп кеткен) байланысты оларға тұрақты көмек пен күтім көрсетуді қамтамасыз ете алмайтын жақын туыстары бар адамдар (жұбайлар) қабылданады.

Ардагерлер, мүгедектер ісі кеңесінің шешімі бойынша ерекше жағдайларда интернат-үйге қақтығыстар себебінен бірге тұру мүмкін емес жақын кәмілетке толған еңбекке қабілетті туыстары бар қарттар мен бірінші, екінші топтағы мүгедектер қабылдануы мүмкін. Интернат-үйде мемлекеттік қамқорлыққа алынған негізгі контингентке залал келтірмей, тұрмыстық және медициналық қызмет көрсетуді қажет ететін қарт азаматтардық уақытша және тұрақты тұруына араналған ақылы бөлімдер ұйымдастыруға жол беріледі.

Интернат-үйлерде арнайы мамандандырылған медициналық ұйымдарда емдеуді қажетететін процестің белсенді сатысындағы туберкулездің, невроздарды қоспағанда, соматикалық аурулар кезіндегі невроздық жағдайларды, психиатриялық аурулардың, жеңіл сатыдағы ақыл-ой кемдігін, адамдардың ақыл кемдігінсіз және айтылған өзгерістерсіз сирек талып қалатын (2-3 айда кемінде 1 рет) түрлі этиологияның тырысу синдромдарын, уақытша тыйым салынған жұқпалы ауруларды, тері мен шаштың зиянды ауруларын, венериологиялық ауруларды, ЖҚТБ-нің болуы әлеуметтік қызмет көрсетуді медициналық теріске шығару болып табылады.

Интернат-үйінің негізгі міндеттері мыналар болып табылады: қарттар мен мүгедектерді материалдық-тұрмыстық қамтамасыз ету, оларға үйдегіге ұқсас өмірдің қолайлы жағдайларын жасау; онда тұратын адамдарға күтімді үйымдастыру, оларға медициналық көмек көрсету және мәденибұқаралық жұмыс жүргізу; мүгедектерді әлеуметтік-тұрмыстық және еңбектік ақтап алуға бағытталған іс-шараларды жүзеге асыру.

Негізгі әлеуметтік терапия қамқорлыққа алынған адамдардың өз ішінтерінде де, дені сау адамдармен де әлеуметтік байланысын орнату болуы тиіс. Сонымен қатар, әлеуметтік терапия палаталардағы жабдықтаулар, өзіне және басқаларға өзгелердің көмегінсіз қызмет көрсету мүмкіндігі, жұмыс тәртібі, микро және макро әлеуметтік топтарды ұйымдастыру, өзіндік культтерапия, қызметтің психотерапевтік өнері секілді элементтерді қамтуы тиіс.

Қарттар мен мүгедектерге халықты әлеуметтік қорғау саласындағы облыстық (республикалық дәрежедегі қалалық, астаналық) уәкілетті орган интернат-үйлерге жолдама береді. Әлеуметтік қызмет көрсетуге адамдарды қабылдау мынадай құжаттар негізінде жүзеге асырылады:

үлгі ережелері бекітке нысан бойынша өтініш;

уәкілетті органның жолдамасы (ММӘМ-де әлеуметтік қызмет көрсетуге қабылдау үшін);

жеке куәлік;

салық төлеушінің тіркеу нөмірінің бар екендігі туралы куәлік;

әлеуметтік жеке кодының бар екендігі туралы куәлік;

үлгі ережелері бекіткен нысан бойынша медициналық карта;

емхана картасынан үзінді;

зейнеткерлік куәлігі (зейнеткерлік жастағы адамдар үшін);

мүгедектігін, ҰОС-на қатысушы және оған теңестірілген адамдарды (мүгедектер, ҰОС-на қатысушы және оған теңестірілген адамдар үшін) растайтын куәлік;

мүгедектер үшін қосымша:

мүгедектігі туралы анықтама үзіндісінің көшірмесі;

мүгедекті ақтап алудың жеке бағдарламасы үзіндісінің көшірмесі.

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің 2006 жылғы 1 қаңтардағы мәліметтері бойынша Қазақстанда қарттар мен мүгедектерге арналған 78 мемлекеттік интернат-үйі (2002 жылға қарағанда 20-ға артық), оның ішінде қарттар мен жалпы үлгідегі мүгедектерге арналған 48 интернат-үйі және 30 психоневрологиялық интернат-үй есептелген.

Мына аудандарды кесте кылып екіге бөліп жазсандар болады.

Қарттар мен мүгедектерге арналған интернат-үйлердің көп бөлігі Шығыс Қазақстанда жұмыс істейді – 2380 орындық 11, олардың 8-і қарттар мен жалпы үлгідегі мүгедектерге арналған, 3-уі – психоневрологиялық интернат-үй; Ақмола облысында – 1103 орындық 10, оның ішінде 7-і қарттар мен жалпы үлгідегі мүгедектерге арналған, 3-уі – психоневрологиялық интернат-үй; Қостанай облысында – 1129 орындық 9, оның ішінде 6-уы қарттар мен жалпы үлгідегі мүгедектерге арналған, 3-уі – психоневрологиялық интернат-үй; Қарағанды облысында – 1802 орындық 8, оның ішінде 5-еуі қарттар мен жалпы үлгідегі мүгедектерге арналған, 3-уі – психоневрологиялық интернат-үй; Батыс Қазақстанда 4 жалпы үлгідегі интернат-үй; Жамбыл облысында қарттар мен жалпы үлгідегі мүгедектерге арналған 3 интернат-үй жұмыс істейді.

Қарттар мен мүгедектерге арналған мемлекеттік және мемлекеттік емес интернат-үйлерде тұратындардың саны 2006 жылғы 1 қаңтарда 15923 адамды құраған. Олардың ішінде 5300 адам – зейнеткерлер, 10257 адам – мүгедектер, 252 адам – Ұлы Отан соғысына қатысушылар және мүгедектер. Мысалы, Алматы қаласында қарттар мен мүгедектерге арналған интернат-үйлерде тұратындардың жалпы саны – 350 адам, Қарағанды облысында – 652 адам, Шығыс Қазақстан облысында – 1160-нан астам, Жамбыл облысында – 450 адам, Астана қаласында – 250 адам, Маңғыстау облысында – 156 адам.

56.Әлеуметті к мониторингті жүргізгенде мәліметтер жинаудың кандай принциптері сакталу кажет.Әлеуметтік кызмет сапасын мониторингтеудегі акпараттык технологиялардың ролі кандай. Әр принципке жеке сипаттама беріп жауабынызды нактыланыз.

Біріншіден, қолданыстағы заңға енгізілетін маңызды деген толықтырулардың бірі - мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс саласындағы уәкілетті орган және мониторинг жүргізу туралы нормалар болып табылады.

Бұл пікірді ҚР Мәдениет министрлігінің жауапты хатшысы Жанна Құрманғалиева айтты. Ол «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасының таныстырылымында баяндама жасады.

Атап өту қажет, қолданыстағы заңда уәкілетті орган туралы норма жоқ. Осының салдарынан қазіргі уақытта мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстың іске асырылу барысына қажетті деңгейде жалпы бақылау жасалмайды.

Сондықтан уәкілетті орган туралы түсінікті енгізу бүкіл мемлекеттік органдардың қызметтерін үйлестірудің нақты жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Мемлекеттік әлеуметтік тапсырысқа мониторинг жүргізу тәртібін бекітетін заңға тәуелді актіні, яғни, Үкімет қаулысын дайындауды қажет етеді.

Екіншіден, енгізіліп отырған түзетулерде салалық бағыттар бойынша мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстың нақты бағдарлары қарастырылуда. Бұл дегеніміз, әрбір министрлік, ведомство әлеуметтік тапсырысты тек өз құзырларының шеңберінде ғана жасақтап, жүзеге асырулары тиіс. Сондықтан, 4.2-бапта мемлекеттік органдарды мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс шараларын қатаң түрде Үкімет белгілеген тәртіппен жүргізуге міндеттейтін норма беріліп отыр.

Сонымен қатар 4-2-бап мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты қалыптастыру және әске асыру тәртібін анықтайтын заңға тәуелді актіні қабылдауды қажет етеді.

Үшіншіден, «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасы Заңына конкурстық құжаттаманы міндетті түрде мемлекеттік тілде дайындау шарттарын қарастыратын толықтыру енгізу ұсынылып отыр.

ҚР Мәдениет министрлігінің жауапты хатшысы Жанна Құрманғалиева: «бүгінгі таңда қалыптасып отырған жағдайды атап өтетін болсақ, барлық мемлекеттік органдар жеткізушілерге арналған конкурстық құжаттамаларды тек орыс тілінде жүргізіп отыр. Ұсынылып отырған түзетулер заңнамадағы тек осы ғана кемшілікті жойып қоймай, сонымен қатар мемлекеттік тілді қолдану аясын кеңейтуге де үлес қосады. Бұл заң жобасы мүдделі мемлекеттік органдармен, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігімен келісілген. Сонымен қатар, құқықтық, сыбайлас жемқорлыққа қарсы тексеру жөніндегі сараптамалардан да өтті. Еліміздегі жетекші деген үкіметтік емес ұйымдар, атап айтқанда Қазақстан азаматтық Альянсы, «Атамекен» Одағы» Қазақстанның Ұлттық экономикалық палатасы ұсынылып отырған заң жобасын мақұлдап отыр. Қарастырылып отырған заң жобасы республикалық және жергілікті бюджеттен қосымша шығындарды қарастырмайды»,- деп заң жобасы жөнінде жан-жақты түсінік беріп өтті.

Әлеуметтік мониторингті жүргізгенде мәліметтер жинаудың мынадай принцптері сақталуы қажет:

әлеуметтік және статистикалық бақылаудың бір территорияда немесе әкімшілік аймақта жүргізілуі;

әлеуметтік жә статистикалық мәліметтер жинау мерзімінің жоспарлығы;

мәліметтер алудың бірыңғай формаларының болуы;

әлеуметтік және статистикалық мәліметтерді салыстыру өлшемдерінің жасалуы;

бірыңғай әлеуметтік ақпарат банкінің болуы, оның сақталуы және толықтырылып отыруы.