52. Паўстанне 1863г

У 1863-1864гг як паўстанне К.Каліноўскага(нарадзіўся у фальварку Мастаўляны Гродзенскага уезда ў сям’і шляхцічаў, скончыў гімназію, паступіў на юрфак універсітэта. Актыўна удзельнічаў у тайных гуртках, скончыў унів. 1860, вярнуўся ў Бел. і актыўна ўключ. у рэв.дзейнасць.Выпускаў газету “Мужыцкая праўда”).Прычыны: Абвастрэнне грам-паліт адносін ў грамадстве. Абвастр. адносін царызма і польскага грамадства з часоў 3-х падзелаў РП. Незадав нас-ва вынікам р-м 1861г.Узрастанне нац. настрояў у зах. ускраінах імперыі, якой адбывалася ва ўмовах наспявання рэвалюц. сітуацыі ў Расіі. Пачатак паўст: 10 студзеня 1863 г – афіцыйна. Пач.паўст. неабходна разглядаць з падзей, якія адбыліся у сак 1861г у Варшаве – правядзенне дэманстрацыі, якая мела ярка акрэсленную нац.-патрыя. антырэпрэс. антыцарскую афарбоўку (была растраляна). У выніку восенню 1861 у Варшаве створан шведскі камітэт паўстання, затым ператвораны ў польска-цэнтральны камітэт.Ствараліся арганіз. цэнтры да нізоў паўстання, ідэалагічн. апрацоўка, стварэнне груп. 22 студзеня 1863-цэнтр. нац. камітэт абвясціў сябе часовым нац. урадам і заклікаў да рашучых дзеянняў. Мэта: нападаць на расійскія войскі, забіваць ваеннакамандуючых. Царскі ўрад не быў падрыхтаваны да гэтага.Ход паўстання:Часовы нац. урад выдаў маніфест і два аграрных дыкрэтаў, вызначана праграмма паўстання, Польшча абвяшчалася незалежнай краінай у іх карыстанне, надзяленне зямлей беззямельных сялян, канпенсацыя памешчыкам за адабраныя землі Т.чынам мы бачым у вызнач. праграмме выдзяляліся інтарэсы католікаў-палякаў, не разглядаліся пытанні беларусаў, украінцаў.Удзельнікі паўстання: дробныя чыноўнікі, дробназямельныя ібеззямельн. шляхта, разначын. інтэлегенцыя, чыноўнікі, намеснікі, студэнты (75%) Для падаўлення паўстання ў Польшчы, Б. і Літве царс. урад прызначыў генерал-губернатара Мурав’ева і паспяхова падавіў паўстанне ў Вільні. Прычынны паражэння: 1) не было добра падрых2)недахоп зброі3)супраць паўстанцаў дзейнічалі рагулярные войскі 4)раздрозненныя выступленні 5)абарончая тактыка 6)разнагалоссі паміж цэнтр-варшаўскім і правінц. Віленскім камітэтам кіраўніцтва 7)не было адзінага плана дзействія 8)паўстанне не падтрымалі сяляне: розныя інтарэсы: сяляне не жадалі змагацца за інтарэсы палякаў, іх мары РП 1772 10)не было адзінства і ў левых і правых, чырвоных і белых. Вынікі: 1)яно было накіравана на паслабленне сялянскай р-мы 2)ліквідацыю рэшткі феадалізму 3) накіравана супраць самадзяржаўя 4)спрыяла абуджэнню нац. самасвядомасці 5)супраць нац. і саслоўн. няроўн. грамадзян 6)уздыму нац.-вызвал. руху 7)замарудзіць рэв. рух на Б.

53. Грамадска-паліт рух на бел землях (канец XIX ст. - пачатак XX ст.).

Народніцтва. Ідэалогія грунтавалася на веры ў своеасаблівы шлях сац перабудовы Расіі - пераход да сацыялізму, мінуючы капіталізм. Ас сілу народнікі бачылі ў сялянстве. Родапачын ідэі былі А. Герцэн і М.Чарнышэўскі.Адзін з першых народніцкіх гурткоў у Бел ўтварыўся ў 1875г. у Магілёве, затым у Мінску, Віцебску, Слуцку. Бел народнікі ўваходзілі ў агульнарас падпольныя арг-цыі: «Зямлю і волю», а пасля яе расколу ў «Народ волю» і «Чорны перадзел». У сваёй дзейнасці нарадавольцы рабілі стаўку на індывідуальны паліт тэрор супраць прадстаўнікоў улады. 1 сакавіка 1881 г. беларусам Ігнатам Грынявіцкім быў забіты Аляксандр ІІ. Народнікі ў Бел спрабавалі аб'яднацца ў адзіную арг-цыю. У пач 1882 г. у Вільні была створана Паўночназах арг-цыя "Народ волі". Ужо ў канцы года паліцыі ўдалося раскрыць і арыштаваць членаў яе цэнтральнай групы. У Бел засталіся толькі асобныя гурткі.У першай пал1880х гг. у Пецярбургу існавалі студэнцкія гурткі нарадавольніцкага і ліберальнаасветніцкага накірункаў, удзельнікамі якіх былі выхадцы з Беларусі. У1884 г. утварылі бел сацыяльна-рэвалюц групоўку «Гоман», якая выдавала аднайменны нелегальны часопіс. У Мінску была арганізавана падпольная друкарня "Чорнага перадзелу". Гоманаўцы былі першымі, хто паставіў пытанне аб праве бел мець сваю самас дзяржаву. Іх ідэалам была вольная ад сацыяльнага і нацыян прыгнёту Расія, пабудаваная на аснове федэрацыі самакіруемых абласцей. Гоманаўцы целі сувязі з народніцкімі гурткамі Мінска, Віцебска, Магілёва, але аб'яднаць усіх рэвалюц народнікаў Бел ў той час не здолелі. Удруг пал1880х90я гг. пануючым накірункам у народніцтве з'яўляўся ліберальны. Лібер народнікі адмовіліся ад рэвалюц метадаў барацьбы і галоўную ўвагу звярнулі на рэфарміраванне зямельнага заканадаўства з мэтай павялічыць сялян землеўладанне і захаваць абшчыну ў вёсцы. У другой палове 1880х пач1890х гг. у некаторых гарадах Белбылі арганізаваны гурткі, у якіх вывуч працы Маркса, Энгельса і іх паслядоўнікаў. У Мінску такімі гурткамі кіравалі Абрамовіч, Гурвіч і Трусевіч. Другая група, пад кіраўніцтвам Трусевіча, вяла прапаганду на буйных прадпрыемствах Мінска. У 1897г. на з'ездзе яўрэйскіх сацыялдэмак ар-цый у Вільні быў утвораны Бунд Усеагульны яўрэйскі рабочы саюз у Літве, Польшчы і Расіі. Яго лідэрам стаў Крэмер.Такім чынам,у канцыXIX ст. былі закладзены ідэйныя і арганізац асновы далейшай барацьбы розных апазіц самадзяржаўю сіл, якія пачалі афармляцца ў паліт партыі.