Б) Негізгі фактор «Бұйрық бойынша апоптоз»:
Апоптоз жіберетін «негативті» сигналдың табиғатына көңіл бөлейік.Осы белгі бойынша екі түрге бөлуге болады;
шынында негативті сигналдың әсер теуі
2) негативті сигналдың әсер етпеуі
1 түрі-сірә.Негативті сигнал ретінде глюкокортикоидтар жатады және мембрана байланыстырушы Fas –лиганд.( Fas-рецепторларымен өзара байланысты)
Осы топқа кадегринан шығатын сигналдар жатады, ол сисгналдар жанаспалы тежелу кезінде пайда болады:Бұл жағдайда анопгенді ақуыздар Р53 құрамы көбейеді.Сол себептен бөлініп жатқан жасушалар бір-біріне тығыз орналасады, сондықтан олардың бөліну процесі тоқтайды және апоптозға ұшырауы мүмкін.Аңғарайық: апоптоз функциясына жасушаның реттеуі жатады.
2 түрі-оң сигналдың әсер етпеуі.Бұндай жағдайда да біз
кездескенбіз.
-отарлау функциясының жоқтығы қан сүзуші қатарының басты жасушаларының жойылуы.
-жыныс гормондарының төмендеуі эндометридің функциональды қабатының жасушаларының жойылуына әкеледі.
Жасушв бөліне бастаған уақытта, ол өз таянышымен байланыста болуы керек.Бөліну процесі басталу үшін мембрана интегриндарынан сигнал алу керек, сол себептен р53 ақузыз төмендейді.Егер де қалыпты жасуша өз таянышымен байланысын үзіп алса, онда интегриннан оң сигналы түсуін қояды.Сол себептен р53 ақузызың концентрациясы көбейеді де, жасуша апоптозға ұшырайды.
Сигналдар табиғаты әр түрлі болады:
-кәдімгі гормоннан
-жасуша гормоннан
-антигендер
-адгезия (ақуыздары) р53 ақуызы негізгі көрсеткіші.
Бірақ әдеби кітаптарда апоптоз схемаларында р53 ақуызы көрсетілмеген.
Мысалы , ол УНФ-ісіктер некроз факторы.
В) Апоптоздың және некроздың морфлологиясы:
Биохимия аралық поцестер бірден әр түрлі , екіден аяғына дейін белгісіз.
Апоптоз динамикасында өз морфологиясы бар, сонымен байланысты төрт этапты ажыратуға болады.(1-2; 2-3;3-4;)
А) хроматин конденсациясы және жасушаларды сығу.(1-2 өткен кез)
Ядроныңпериферияда орналасқан хроматин толық және гомогенді массаға айналады.Цитоплазмада көлемін азайтады, сол себептен жасуша өз формасын өзгертеді.
Б) ядроның фрагментелуі және цитоплазмада апоптоздық денешіктердің пайда болуы (2-3 өту кезеңі)
Ядро бірнеше бөлшекке бөлініп кетеді.Жасушаның формасының өзгеруі, оның конторында терең бұлтиғандардың пайда болуына әкеледі.Осы арқылы бөлінетін учаскілер екі қалаққа ұқсап қалады.
Аяғында екі жасуша фрагменті бөлініп апоптоз денешіктері
пайда болады.
В) Қоршаған жасушалар арқылы өтетін апоптоз денешіктертерінің фагоцитозы (3-4 өту кезеңі)
Апоптоз денешіктерінің фагиотозында тек қана макрофагтар және нейтрофильдер қатыспайды , оламен қоса айналасындағы жасушаларда қатысады.Фагоциттерленген денешіктер фаголизосомаларға дейін бұзылады.Босаған орны айналадағы жасушалармен толтырылады, сол арқылы тіндердің құрылымы сақталады, немесе жаңа құрылымдар пайда болады.Апоптоз денешіктерінің плазмолемалары арқылы жойылған жасушаның құрамындағысы сыртқа шықпайды, сол себептен қабыну реакциясы пайда болмайды.
Некроз – бұл клетканың зақымдалуы кезінде, оның тіршілік ету жағдайының өзгеруі кезіндегі (қан ағымы бұзылысы) дамитын процесс. Осындай жағдайлар кезінде апоптоз механизмі жұмыс істемейді.
Некроз өте жылдам өтеді, мембрана бұзылады, оның өткізгіштігі бұзылады, клетка ісінеді, лизосома зақымдалған кезде клетканың автолизі басталады (өзін-өзі сіңіру). Қабыну процесстері басталуы мүмкін.
Некроз даму үшін жасушаның қатты зақымдануы неессе даму шарты өзгерту керек.Бұндай зақымдану кезінде апоптоздың дамуына мүмкіндік жоқ.
-немесе олар өздері зақымданған
-немесе жасушаның энергетикалық және пластикалық ресустарының жойылуы
А) алғашқы (стадиясында) кезеңінде плазмолемма және басқа мембраналар зақымдалады.Олардың суға, басқа иондарға деген өтімділігі жоғарылайды.
Б) Бұл жасушаның ісінуіне әкеледі.Некроз кезінде жасушаның көлемі үлкейеді.
В) лизосомалы мембараның зақымдануы жасушаның өз-өз қортуына әкеледі.
Г) хроматин морфологиялық процестерге біраз уақыттан соң қосылады.
Кариозолис процесінен соң хроматин жойылады.
Д) Некроз плазмоленаның ажырауымен аяқталады:
-көрші жасушалар зақымдалады
-қабыну процесі басталады
Бүкіл некроз процесі бір сағат арада аяқталады.