6.2Аддитивті жане мультипликтивті оралгылар жане олардын кажетті сигналдарга асерлігі.

6.3«KazSat-2» гарыштык аппараты. FA негізгі параметрлері. “Kazsat – 2” Казакстандык аппарат, Орталык Азия мен Ресей

аудандарында оз кызметін корсетуде. Аппарат арзан арі сапалы байланыс

түріне жатады. Казіргі танда елімізде хабар тарататын телеарналар мен

байланыс операторлары багасы жагынан кымбат жане шетелдік жерсерік

кызметтеріне карауда. Ал бүгінгі кезде Отандык жерсеріктік кызметке

шетелдік операторлар косылуда. “Kazsat – 2” жерсерігінін сатті ушуы

халкымызга озінін тиімді пайдасын корсетуде. Осыган орай Отандык

Орбита түрі	ГСО
Туру нүктесі	86°E
Салмагы (кг)	1330
Омір сүру уакыты	12,25 жыл
Багдарлау далдігі	град 0,1
Позиция далдігі,	град ± 0,05
КБ (солнечная батарея) куаты, Вт	4600
Спектральды жолакша	Кu диапазонында
Транспондерлер	16+4 резервте
Стволдар саны	16
Оту жолакшасы	54 МГц
ЭИИМ (ТВ / байланыс), дБВт	53,5 / 49
Тозімділік, дБ/К	5,3
ПЖ массасы,кг	200

гарыш кемесі елдін барлык тутынушыларына коптеген акпараттык

кызмет түрлерін корсете алады. Ягни, галамтор, желілік телефон,

телехабар жане телебейне тарату секілді байланыс түрлеріне кол жетіп,

тариф арзандайды. Кабілдік байланыска тиімді емес елді мекендерге,

гарыштык аппаратты колданады. Техникалык сипаттамасы бойынша

“Kazsat – 2” кабылдап – тарататын 20 дабыл жумыс жасайды. Негізгі –

16, ал 4 – еуі косалкы телехабар таратылады.

1.2 К е с т е – «КазСат – 2» Негізгі сипаттамалары:

“Kazsat – 2” кызмет корсететін аумагы 86,5° в.д туру нүктесінде. 8

мамыр 2013 жылы "Казкосмос" – тын окілі Талгат Мусабаев озінін берген

малімдемесінде: «КазСат – 2» спутнигінін 64% – ын пайдаланып отырмыз

деп малімдеді.

7.1 Бірразрядты сумматорды синтездеу.

Цифрлык есептеуіш техникада екі жане үш кірісі бар косатын сулбалар колдынылады жане біршісі жартылай суматор, ал екіншісі толык бірразрядты суматор деп аталады.

Жартылай суматор тек сандардын кіші разрядтарын косуга арналады.Толык бірразрядты суматорлардын алгашкы разрядтан келесі разрядка кошіру үшін белгі беретін үшінші кірісі бар.

21 суретте а) жартылай суматорын акикат кестесі.21 суретте б) негізгі базистін элементерімен осы кестенін негізінде МДКП түрде жазылган курылымдык формула.

21сурет. Бір разрядты  сумматор (коскыш): а) акикат кестесі, б) курлымдык формула, в) функциональдык сулба.

Логикалык сулбалардын сипатайтын сапалык корсеткіштері болып мына негізгі параметрлер саналады:жылдамасерлігі жане курылгынын күрделісін корсететін элементердін саны, жылдамасерлігі элементердін сулбанын элементерін откендегі сигналдын кешігу уакытынын косындысымен аныкталады.Жогарыда корсетілген сулбада жылдамасерлігі үш логикалык элементте кідіруне байланысты.

Корсетілген сулбанын 10 кірісі бар жане 6 элементтен турады, ягни Кваин саны 10 тен. 21,в) суретте корсетілген кемшілігі мынада.Онын кірісіне операндтын тура жане инверісті мандері берілу керек. Логика алгебрасынын зандарын колдана отырып, кейбір операндтардын үстінен инверсияны алып тасатап түрлендіруге болады.Укшамдау реті 22,а) суретте,функциональдык сулба-22, б) суретте, ал шартты графикалык белгісі 22,в) суретте корсетілген.

22сурет. Укшамдау ретіа), функциональдык сулба, б) и шартты графикалык белгісі, в).бір разрядты жартылай сумматор.

Ыкшамдалган сулба жылдамасерлі.Онды 6 элементін орнына 3элемент. Квайн саны 10-нан 7-ге дейін азайды.Егерде коскыштардын саны оте коп екенін еске алсак, утымнын оте үлкен екенін білуге болады.

Толык бір разрядты косындылагыштын сулбасын екі жартылай суматордын негізінде немесе «НЕМЕСЕ» сулбасынын негізінде алуга болатынын 23,а суреттте корсетілген.

 23сурет. Бірразрядты толык сумматор: а) екі жартылай сумматор негізінде жиналган функциональдык сулба;функциональная схема на двух полусумматорах; б) — шарты гафикалык белгісі; в) — акикат кесстесі: г) — ыкшамдалган сулба.

23 суреттегі функциональдык сулбанын жумыс істеу приципінен акикат кестесін толтырамыз.Осы кестені талдаудан берілген сулбанын толык бірразрядты сумматордын функциясын аткаратынын коруге болады.Отетін сигнал екі тізбектелген жартылай сумматор сулбаснан жане немесе сулбасынан откендіктен бул сулбанын жумыс істеу жылдамдыгы утымды емес.

Суматорды екі шыгысы жане үш кіріс бар курылгы түрінде істеген онын істеу аркетінін максатына сайкес болареді.Онын функциясынын МДКП мына түрде жазылады.

Интегралдык сулбатехникада колданылатын ыкшамдалган мандері:

PI+1 = PIa + PIb + ab

Тендеудін біріншісі логиканын алгебрасын колдана отырып аналитикалык адіспен, ал екіншісін- Карно картасынын ыкшамдау минимальдау адісімен ыкшамдалады. Бул тендеулерге сайкес курылган функциональдык сулба23, г). суретінде корсетілген.  23, а) суретіндегі сулбана караганда жылдамырак істейді. 23, б). суретте толык бірразрядты сумматордын шарты гафикалык белгісі келтірілген.

7.2 Шеттік бурмалану жане болшектену.

Туракты токтын шыгыс арнасында сигнал элементері озінін узактыгын озгертеді. Будан шектік бурмаланулар пайда болады. Шектік бурмаланудын үш түрі бар: басымдык, кездейсок, сипаттамалык. Басымдылык шеткі бурмалануларда бір белгінін элементтері узарады, ал екіншісінікі сайкесінше кыскартылады.

Кездейсрк шеткі бурмаланулар богеуіл арналарындагы арекетпен аныкталады. Сипатамалык шеткі бурмаланулар – бул берілетін тізбектердін аныкталган сипаттамасы бар бурмаланулар. (10101010) элементерінін тізбегін тарату кезінде сипаттамалык бурмаланулар болмайды.

Шеткі бурмаланумен катар, т0 беріліс тізбегінін болшектену мен ыгысуы болады. Болшектену болшектену узактыгынын таралу тыгыздыгы мен меншіктілігімен сипатталады. Ыгысу кезінде арбір i манді мезеті үшін At ыгыстырылуы карастырылады. Онга ыгысуды он деп, ал сога ыгысуды теріс деп алу келісілген.

7.3 Телевизиялык сигналдар

Телевизиялык багдарламалар хабарлары –жылжитын жане жылжымайтын кескіндер.

Біріншілік түрлендіргіштер: тасымалдауыш телефон аппараты,(суперортикон, видикон), кабылдагыш телефон аппараты(кинескоп).

Телевизиялык сигнал электр ашылуы аркылы пайда болады. Үздіксіз кездейсок күрделі сигнал болып табылады. Үздіксіз озгеріп отыратын амплитудасы бар кыска импульстар тізбегі болып келеді. Сигналдын лездік мандері уакыт бойынша телефонды сигналга караганда тез озгереді.

4.7-сурет –телевизиялык сигнал.

Телевизиялык сигналдын жиілік жолагы кескіннін керекті аныктылыгымен аныкталады. :

50…6,5∙106 Гц,

Мундагы 50 Гц –жартылай кадрлар ауытыру жиілігі;

Гц –кескін жиілігі – кескіннін тасымалданатын ак жане кара квадрат элементтеріне сайкес келетін спектрдін максимал жиілігі;

- бір элементті тасымалдау уакыты;

25М – секундына тасымалданатын элементтердін жалпы саны;

25 Гц –кадр жиілігі;

-кадрдагы кескін элементтерінін саны;

- кадр бейнесі – кадрдын енінін онын биіктігіне катынасы;

-кадрдагы жол саны.

Телевизиялык сигналдын динамикалык диапазоны (жарык градациялар саны 100)  дБ, пик-фактор -  дБ.

4.2.5 Телеграфия жане акпарат тасымалдау сигналдары

Телеграфия жане акпарат тасымалдау сигналдарынын хабарлары: телеграмма тексттері, ЭЕМ маліметтері.

Біріншілік түрлендіргіштер: телеграфтык аппараттар, маліметтерді тасымалдау аппаратурасы.

Телеграфия жане акпарат тасымалдау сигналдары дискретті кездейсок күрделі сигналдарга жатады. Туракты амплитуда жане узактыктын бірполярлы жане екіполярлы тікбурышты импульстерінін тізбектілігі келтіріледі. Он импульс тасымалданатын символдын «1»-не сайкес келеді, жіберілу немесе теріс импульс – «0» символына. Мундай сигналдарды екілк деп атайды.

4.8-сурет –Телеграфия жане акпарат тасымалдау сигналдары.

Телеграфия жане акпарат тасымалдау сигналдары 0 ден  -ге дейінгі жиіліктерді кабылдайды. Екілік сигналдарды тасымалдау кезінде кабылдагышта импульстерді кайта калпына келтіру кажеттілігі жок, тек импульстін танбасын немесе импульстін бар-жогын жазып алу жеткілікті, сондыктан спектрдін жогаргы шекті жиілігін  -ге тен деп аламыз,

мундагы  - тактілік жиілік – тізбектеу жиілігі «1» и «0». Ол саны бойынша бодалардагы телеграфтау жылдамдыгына немесе маліметтерді секунд/бит тасымалдау жылдамдыгына тен (бит/с). Маліметтерді тасымалдау томенгі жылдамдыкты (200 Бод-ка дейін), орташа жылдамдыкты (300…1200 Бод) жане жогаргы жылдамдыкты (1200 Бод) болады.

Т елеграфия жане акпарат тасымалдау сигналдарынын динамикалык диапазоны колданылмайды.