7. Әдебиеттер:

Термин на русском языке

Термин на английском языке

Термин на втором языке

Желчная кислота – органическая, циклическая кислота, образуемая из холестерина в печени при его окислении

Bile acid is an organic, cyclic acid formed from cholesterol in the liver during oxidation of cholesterol

Өт қышқылы-бауырда холестерин тотыққанда түзілетін органикалық, циклді қышқыл.

Первичные желчные кислоты – желчные кислоты, которые образуются при окислении холестерина в гепатоцитах

Primary bile acids are bile acids which are formed in oxidation of cholesterol in hepatocytes

Біріншілік өт қышқылдар-гепатоциттерде холестерин тотыққанда түзілетін өт қышқылдар (холь мен хенодезоксихоль қышқылдар).

Вторичные желчные кислоты – желчные кислоты, которые образуются из первичных путем отщепления ОН-группы и остатков глицина и таурина в просвете 12-перстной кишки

Secondary bile acids are bile acids which are formed from primary bile acids by chipping off OH group and Glycine or taurine residues in duodenum

Екіншілік өт қышқылдар—12 - елі ішекте біріншілік өт қышқылдардан гидроксил тобы және глицин мен тауриннің қалдықтары бөлініп шыққанда түзілетін өт қышқылдар (дезоксихоль мен литохоль қышқылдары).

Парные желчные кислоты – желчные кислоты, к которым присоединены остатки глицина или таурина (образуются в желчи)

Coupled bile acids are bile acids with glycine or taurine residues (they are formed in the bile)

Жұп өт қышқылдар-бұл өт қышқылдарға глицин немесе тауриннің қалдықтары қосылған (өтте кездеседі)

Хиломикроны – транспортные формы липидов, образующиеся в стенке тонкого кишечника и состоящие из ТАГ (80%), холестеринра (11%), фосфолипидов (7%), белков (2%)

Chylomicrones are transport forms of lipids, forming in the wall of small intestine and consisting of triacylglycerols (80%), cholesterol (11%), phospholipids (7%), proteins (2%)

Хиломикрондар- ащы ішек қабырғасында түзілетін липидтерді тасымалдайтын формалар, олардың құрамы: ТАГ-80%, холестерин -11 %, фосфолипидтер-7%, белоктар-2%.

Липопротеины – транспортные формы липидов, образующиеся в печени и состоящие из ТАГ, ХС, ФЛ и белка

Lipoproteins are transport forms of lipids, forming in the liver and consisting of triacylglycerols, cholesterol, phospholipids and proteins

Липопротеиндер- бауырда түзіліп липидтерді тасымалдайтын формалар, олар ТАГ, ХС, ФЛ мен белоктардан тұрады.

ЛПОНП – липопротеины очень низкой плотности, состоят из 50-55% ТАГ, транспортируют ТАГ из печени в другие ткани

VLDL – very low density lipoproteins consist of 50-55% of triacylglycerols, transport triacylglycerols from the liver to tissues

ТӨТЛП-тығыздығы өте төмен липопротеиндер, құрамында 50-55% ТАГ болады, ТАГ-ты бауырдан басқа тіндерге тасымалдайды.

ЛПНП – липопротеины низкой плотности, состоят из 50% холестерина и транспортируют холестерин из печени в другие ткани, являются атерогенными

LDL – low density lipoproteins consist of 50% of cholesterol, transport cholesterol from the liver to tissues, they are atherogenic lipoproteins

ТТЛП-тығыздығы төмен липопротеиндер, құрамында 50% холестерин болады, ХС-ді бауырдан басқа тіндерге тасымалдайды, атерогенді болып табылады.

ЛПВП – липопротеины высокой плотности, состоят из 50% белка и траспортируют холестерин из тканей в печень (обратный транспорт холестерина), являются антиатерогенными

HDL – high density lipoproteins consist of 50% of proteins, transport cholesterol from tissues to the liver (reverse transport of cholesterol), they are antiatherogenic lipoproteins

ТЖЛП-тығыздығы жоғары липопротеиндер, құрамында 50% белок болады, ХС-ді тіндерден бауырға тасымалдайды (холестериннің кері бағытта тасымалдануы), антиатерогенді болып табылады

Эмульгирование липидов – процесс дробления липидной капли с помощью поверхностно-активных веществ – эндогенных фосфолипидов, солей желчных кислот, мыл, белков и перистальтики тонкого кишечника

Emulsification of lipids is a process of deminishing of lipid droplets by surface-active substances – endogenic phospholipids, salts of bile acids, soap, proteins and peristalsis of small intestine

Липидтердің эмульгирленуі- ірі май тамшының ұсақ май тамшыларына майдалану процесі. Ол беткі активті заттар- фосфолипидтер, өт қышқылдарының тұздары, сабындар, белоктар және ащы ішектің жиырылуы көмегімен жүреді.

Билет № 1

1. Лецитинің формуласын жазыңыз.

2. Холь қышқылының дезоксихоль қышқылынан айырмашылығы неде?

3. Ішек қабырғасында өтетін үрдістерді атаңыз.

4. ТАГ липолизіне қандай ферменттер қатысады .Қандай ас- қорыту сөлдерінде кездеседі ?

5. ХМ пайыздық құрамы, олардың маңызы.

Билет № 2

1. Дистеаропальмитин формуласын жазыңыз.

2. ХМ мен ЛП құрамындағы айырмашылықты көретіңіз.

3. Өкпеде өтетін үрдістерді атаңыз.

4. ФЛ гидролизіне қандай ферменттер қатысады? Қандай ас- қорыту сөлдерінде кездеседі ?

5. Мицелла құрамы , олардың маңызы.

Билет № 3

1. Фосфатид қышқылының формуласын жазыңыз.

2. Мицелла мен ХМ-ның бір-бірінен айырмашылығын көрсетіңіз.

3. Липидтер алмасуында бауырда өтетін үрдістерді атаңыз.

4. Липидтер алмасуына қатысатын қандай ферменттер асқорыту жолдарында түзіледі, олардың бір-бірінен айырмашылығы.

5. Алмастырылмайтын май қышқылдарының өкілдері, олардың маңызы.

Билет № 4

1. Гликодезокси-холь қышқылының формуласын жазыңыз.

2. Холин мен коламиннің құрылысында айырмашылық неде?

3. Липидтер алмасуында ФЛқандай рөл атқарады?

4. Холестерин эфирін қандай фнрмент гидролиздейді? Қандай ас-қорыту сөлінде кездеседі?

5. ТӨТЛП құрамы, қай жерде кездеседі?

Билет № 5

1. Холестериннің формуласын жазыңыз.

2. Лецитин мен кефалиннің құрылысындағы айырмашылықты атаңыз.

3. ТАГ қандай қызмет атқарады?

4. Қандағы ХМ құрамындағы ТАГ гидролизіне қандай фермент қатысады? Қандай реакция өнімдері түзіледі ?

5. ТТЛП пайыздық құрамы, олрадың маңызы.

Билет № 6

1. Фосфатидилсериннің формуласын жазыңыз .

2.ТЖЛП пен ТТЛП-тің бір-бірінен айырмашылығы?

1. Ішек қуысында өтетін үрдістер.

2. ФЛ қорытылуына қандай ферменттер қатысады?

3. Жұп өт қышқылдарының өкілдері, олардың маңызы.

Билет № 7

1. Таурохоль қышқылының формуласын жазыңыз.

2. ФЛ пен ТАГ құрылысындағы айырмашылықты көрсетіңіз.

3. Майларды эмульгирлейтін үрдістерді атаңыз .

4. ЛП гидролизіне қандай фермент қатысады? Қан тамыр ішілік липолиз дегеніміз не ?

5. ТТЛП құрамындағы холестериннің пайыздық мөлшерін көрсетіңіз, β-ЛП –ті анықтаудың маңызы.

Билет № 8

1. Кефалиннің формуласын жазыңыз.

2. ТТЛП пен ТӨТЛП бір-бірінен айырмашылығын көрсетіңіз.

3. Фосфатид қышқылы қатысатын реакцияларды атаңыз.

4. Холестерин қандай рөл атқарады?

5. ТЖЛП құрамы, түзілетін орны?

Билет № 9

1. Лецитиннің формуласын жазыңыз.

2. Таурохоль мен гликохоль қышқылдарының құрылысында қандай айырмашылықтар бар?

3. Май тіндерінде өтетін реакцияларды атаңыз.

4. ЛПЛ қандай рөл атқарады?

5. ЛП –дің бір-бірінен айырмашылығы.

Билет № 10

1. Диолеопальмитин формуласын жазыңыз.

2. Хиломикрондар мен липопротеидтердің бір-бірінен айырмашылығы.

3. ЛХАТқандай рөл атқарады?

4. ЛП гидролизіне қандай фермент қатысады?

5. Атеросклероздық индекс, түсінік, қалыпты жағдайда неге тең?

Билет № 11

1. Холестеридтің формуласын жазыңыз.

2. Мицелла мен ХМ-ның бір-бірінен айырмашылығын көрсетіңіз.

3. Гидролиз өнімдерінің бауырға түсу жолдары.

4. Липидтер алмасуына қатысатын қандай ферменттер асқорыту жолдарында түзіледі, олардың бір-бірінен айырмашылығы

5. Әр түрлі ЛП-тер құрамындағы белоктардың пайыздық мөлшерін көрсетіңіз.

Билет № 12

1. Гликодезокси-холь қышқылының формуласын жазыңыз.

2. ФЛ-дің азотты негізді заттары арасындағы байланысты көрсетіңіз

3. Өт қышқылдарының энтерогепатикалық айналымы, маңызы.

4. Холестерин эфирін қандай фермент гидролиздейді? Қандай ас-қорыту сөлінде кездеседі?

5. Әр түрлі ЛП-тер құрамындағы ТАГ-тің пайыздық мөлшерін көрсетіңіз.

№ 1 сұраққа жауап

1. O

//

СН₂ – О – С – C₁₇H₃₅

| O

| //

CH – O – C – C₁₇H₃₁

| O CH₃

| // /

CH₂ – O – P – O – CH₂ – N – CH₃

\ |

OH OH CH₃

2. Холь қышқылының С₇ көміртегіндегі-ОН тобының болуымен.

3. Мицеллалардың ыдырауы, ТАГ, фосфолипидтер, хиломикрондардың түзілуі, липонеогенез.

4. Асказан сөлі, ұйқы безі, ішік сөлінің липазасы.

5. 80% - ТАГ, 11% - холестерин, 7% - ФЛ, 2% - белка.

№ 2 сұраққа жауап

1. О

//

СН₂ – О – С – С₁₇Н₃₅

| O

| //

CH – O – C – C₁₇H₃₅

| O

| //

CH₂ – O – C – C₁₅H₃₁

2. Хиломикрондар липопротеидтерден құрамына кісіретін заттардың мөлшерімен ажыратылады. Мысалы, хиломикрондардың құрамындакөп мөлшерде ТАГ болады, ал липопротеидтердің құрамында көп мөлшерде белоктар мен фосфолипидтер кездеседі.

3. Өкпеде жүреді: а) қанда хиломикрондардың мөлшері артса, олар қор ретінде жиналады; б) ХМ құрамындағы заттардың пайдаланылуы (ТАГ-р ыдырап соңғы өнімдер: СО₂, Н₂О дейін тотығады; және энергия бөлінеді, АТФ түрінде ол өкпенің жұмысына, анаболикалық реакцияларға жұмсалады).

4. Ұйқы безі сөлінің фосфолипазалары А₁, А₂, С,Д.

5. -МАГ, ұзын тізбекті БМҚ, холестерин. Бұл заттар мицелланың ядросын құрайды , ал сыртқы гидрофильды қабатың өт қышқылдары мен фосфолипидтер құрайды.

№ 3 сұраққа жауап

1. О

//

СН₂ – О – С – С₁₅Н₃₁ |

| O

CH – O – C – C₁₇H₃₃

| //О

CH₂ – O – Р – ОН

\

OH

2. Мөлшерімен, сандық және сапалы құрамымен, қызыметі мен ерекшелінеді.

Диаметр Мицелла Хиломикрондар

d = 0,005 мкм Құрамы d = 0,5 – 1,5 мкм

 -МАГ, БМҚ, ӨтҚ, холестерин, ФЛ ТАГ, ФЛ, холестерин,

белоктар

Қызметі

Гидролиз өнімдерінің сіңірілуі ішіктен бауырға липидтерді тасмалдану

3. Анаболикалық липогенез: липонеогенез, БМҚ синтезі, кетон денелері, ФЛ, холестерин, оның эфирлері, липопротеидтердің түзілуі; катаболикалық: липолиз; БМҚ -тотығуы; холестериннің өт қышқылдарына дейін тотығуы; глицериннің тотығуы.

4. Асқазан сөлінің липазасы, оптимум рН – 4 – 5, ересек адамдарда активтілігі төмен. Ұйқы безі сөлінің липазасы активсіз түрде түзіледі де өт қышқылдарымен активтелінеді. Ішек сөлінің липазасы активті түрде түзіледі. Ұйқы безі сөлінің фосфолипазасы және холестеринэстеразасы.

5. С₁₇Н₃₁СООН – линоль қышқылы, С₁₇Н₂₉СООН – линолен қышқылы, С₁₉Н₃₁СООН- – арахидон қышқылы. Олар простагландиндердің негізін салушы, жасуша мембранасының құрамына кіріп, оны сұйық күйде ұстап тұрады, холестериннің қан тамырларының қабырғасында жиналуына кедергі жасайды, (антиатерогенді әсері), қанның ұюуын азайтады, инфекцияларға қарсылығын жоғарылатады.

№ 4 сұраққа жауап

1

. СН–СН₂-СН₂-С=О

\ \

СН₃ NH

|

СН₂

\

СООН

2. Холин – коламиннің метилденген туындысы.

СН₂ – ОН 3 СН₃ СН₂ – ОН

| | СН₃

CH₂ – NH₂ | /

C H₂ – N – CH₃

| \

OH CH₃

3. Фосфолипидтер қызметі: 1) құрылымдық (мембрана құрамына кіреді); 2) қан ұюуына қатысады (кефалиндер; 3) гидролиз өнімдерінің сіңірілуіне және ерімейтін липидтердің тасымалдауына қажет; 4) липотропты әсер көрсетеді; 5) жақсы эмульгаторлар.

4. Ұйқы безі сөлінің холестеринэстеразасы.

5. ТӨТЛП – немесе пре -ЛП, олар 55% ТАГ –,10% белоктан –,17% холестериннен 18%– ФЛ –ң тұрады, бауырда түзіледі.

№ 5 сұраққа жауап

1. CH₃

/ СН₃

СН – СН₂ – СН₂ – СН₂ – СН – СН₃

CH₃

|

` CH₃

НО-

2.Азотты заттары мен май қышқылдарының құрылысымен ажаратылады, лецитинде-холин, кефалинде-коламин.

3. ТАГ энергияның және эндогенді судың көзі болып табылады, жылуды нашар өткізеді, органдарды механикалық жарақаттардан қорғайды, майда еритін витаминдердің сіңілуіне қажет.

4. Липопротеидлипаза капилярлардың эндотелийінде кездеседі, оның әсерінен қалдық ХМ түзіледі.

5. ТТЛП немесе -ЛП: 15%-ТАГ, 50%-холестерин, 15%-ФЛ, 20%-белоктар.

Холестеринді бауырдан басқа тіндерге тасымалдайды.

№ 6 сұраққа жауап

1. О

//

СН₂ – О – С – С₁₇Н₂₉

| O

| //

CH – O – C – C₁₇H₃₁

| O

| //

CH₂ – O – Р – О - СН₂ – СН - СООН

\ |

OH NH₂

2. ТТЛП-де (-ЛП):50%-холестерин, 20%-ке дейін белоктар, меншікті салмағы аз, атқаратын қызметі: Холестеринді бауырдан басқа тіндерге тасымалдайды молекулалық массасы үлкен,

ТЖЛП-де (-ЛП): белоктар-50% жоғары, 27%-ФЛ, 3-5%-ТАГ , 20%–ХС, меншікті салмағы үлкен, атқаратын қызметі: Холестеринді басқа тіндерден бауырға тасымалдайды, молекулалық массасы аз.

3. Ішек қуысында майлардың эмульгирленуі, ұйқы безі сөлінің липазасының активтенуі, ТАГ, ФЛ, холестерин эфирлерінің қорытылуы, мицеллланың түзілуі жүреді.

4. Фосфолипазалар А_1, А₂, С, Д.

5. Гликохоль, гликодезоксихоль, таурохоль, тауродезоксихоль қышқылдары.Жұп қышқылдары –бұл өт қышқылдарының глицин немесе таурин мен байланысқан қосылысы. Олар жақсы эмульгаторлар, ұйқы безі сөлінің липазасын активтендіреді, мицелланың гидрофильді қабатын түзіп, липидтердің сіңірілу процестеріне қатысады.

№ 7 сұраққа жауап

1. O

//

СН – СН₂ – СН₂ – С – NH

| |

CH₃ CH₂ – CH₂ – SO₃H

2 Айырмашылығы: фосфолипид молекуласында глицеринның С₃ көміртегіндегі-ОН тобы БМҚ-мен емес, фосфор қышқылы арқылы азотты қосылыс байланысқан.

3. Эмульгаторлар әсерінен май тамшыларының беттік керілуі азайады, осыған байланысты және ішектің жиырылуының әсерінен май тамшылары кіші бөліктерге (ұсақ) бөлінеді, өт қышқылдары май тамшыларының бетіне адсорцияланып оларды аттас зарядпен зарядтайды.

4 ХМ мен ЛП-ң құрамындағы ТАГ-ң гидролизі. Липопротеидлипаза (ЛПЛ) ферменті.

5. -ЛП-ң құрамында 50% холестерина бар, ХС-ді бауырдан басқа тіндерге тасымалдайды, қан сары суында -ЛП-ң мөлшерінің жоғарлауы атеросклерозге әкеледі.

№ 8 сұраққа жауап

1. О

//

СН₂ – О – С – С₁₅Н₃₁

| O

//

CH – O – C – C₁₇H₃₁

| O

| //

CH₂ – O – Р – ОН

\

O – СН₂ – СН₂ – NH₂

2. ТТЛП ТӨТЛП

ТАГ – 15% 55%

Белоктар – 20% 10%

Диаметр – 20 нм 30 нм

ХС-ді бауырдан басқа тіндерге тасымалдау. ТАГ-ты бауырдан май тіндеріне тасымалдану.

Айырмашылығы: тығыздығында , пайыздық құрамында, диаметрінде, электр өрісінде жылжу жылдамдығымен.

3. Фосфатид қышқылы

ФЛ-ң синтезі ТАГ-ң синтезі

4. Қызметі:

1) құрылымдық (липидтер мембранасына кіріп, миелин қабатының құрамында нерв импульсін бір бағытта жүруін қамтамасыз етеді, мембранада амортизатордың ролін атқарады, КҚМҚ липидтердің пероксидті тотығуынан қорғайды), 2) пластикалық қызымет атқарады (Д₃ витамині, өт қышқылдары, стероидты гормондардың көзі болып келеді).

5.  - ЛП-3-5%-ТАГ

50% -Б: 27% - ФЛ

20% холестерин

Түзілетін орны; бауырда және қан тамырларында

№ 9 сұраққа жауап

1. O

//

СН₂ – О – С – C₁₇H₃₅

| O

| //

CH – O – C – C₁₇H₃₁

| O CH₃

| // /

CH₂ – O – P – O – (CH₂)₂ – N – CH₃

\ |

OH OH CH₃

2. Өт қышқылының қосылған заттың (таурин немесе гликокол) түрімен ерекшеленеді.

3. Липогенез, липонеогенез, липолиз. ТАГ-ң депосы.

4. ЛПЛ қан-тамыр ішілік липолизге қатысады, ХМ мен ЛП-ң құрымындағы ТАГ-ң гидролизіне қатысады.

5. Құрам бөліктерінің пайыздық арақатынасымен, диаметрімен, тығыздығымен, электр өрісінде жылжу жылдамдығымен, қызметтерімен ажыратылады.

№ 10 сұраққа жауап

1. О

//

СН₂ – О – С – С₁₇Н₃₃

| O

| //

CH – O – C – C₁₇H₃₃

| O

| //

CH₂ – O – C – C₁₅H₃₁

2. Хиломикрондар липопротеидтерден құрамына кіретін заттардың сандық мөлшерімен ажыратылады, диаметрімен , тығыздығымен, түзілетін орнымен, қызметтерімен. Мысалы, хиломикрондарда ТАГ-р көп болады, липопротеидтерге көп мөлшерде белоктар мен фосфолипидтер болады.

3. ЛХАТ – апобелок С-мен активтенеді, ХС-нің этерификациясын қамтамасыз етеді.

4. Липопротеидлипаза.

5. -ЛП

-ЛП ара қатынасы қалыпты жағдайда 3 тең.

№ 11 сұраққа жауап

1. СН – СН₂ – СН₂ – СН₂ – СН – СН₃

• | 

• СН₃ СН₃

О

|

R - С = О

2. Көлемімен, сапалық және сандық құрамымен, функциямен, түзілу орнымен.

Мицелла Диаметр Хиломикрон

0,005 мкм Құрамы 0,5 – 1,5 мкм

МАГ, БМҚ, холестерин, ФЛ ТАГ, ФЛ, холестерин,

белоктар

Қызметтер

Гидролиз өнімдерінің сіңірілуі ішек қабырғасынан бауырға

ерімейтін липидтерді(ТАГ) тасымалдау

3. Гидролиз өнімдерінің 90% ХМ құрамында артериялық жүйе арқылы , 10%

(Н₂О, қысқа тізбекті БМҚ, ,Н₃РО₄, азотты заттар ) бауырға v. Portaе арқылы түседі .

4. Асқазан сөлінің липазасы, рН – 4-5, ересек адамдарда активтілігі төмен. Ұйқы безі сөлінің липазасы активсіз түрде түзіледі де, өт қышқылдарының тұздарымен активтенеді.

5. Пре-ЛП – 10%, -ЛП – 20%, -ЛП – 50%.

№ 12 сұраққа жауап

1. O

//

СН – СН₂ – СН₂ – С – NH

| |

CH₃ CH₂

|

COOH

2. СН₂ОН СН₂ОН 3СН₃ СН₂ОН

| | | СН₃

СНNН₂ СНNН₂ СН₂ – N  СН₃

| | СН₃

СООН СО₂ ОН

3. Өт қышқылдары мицелла құрамында сіңіріледі, бір бөлігі қайтадан ішек қуысына түседі, көп бөлігі энтерогепатикалық циркуляцияға қатысады (v. Porta → бауыр→ өт жолдары → жалпы өт түтігі → ішек қуысы). Өт қышқылдары бір неше рет пайдаланылуы мүмкін (6-20 рет), бұл қышқылдарының аз мөлшерімен липидтердің көп мөлшерін қорытылуына мүмкіндік береді.

4. Ұйқы безі сөлінің холестеринэстеразасы.

5. Пре -ЛП – 55%, -ЛП – 13-15%, -ЛП – 3-5%.