Қорытынды

Барлық суықтай қалыптау жұмыстары келесі негізгі топтарға бөлінуі мұмкін: болгіш операцпялары, пішінөзгеретін операциялар, престеу операциялары, көпоерациялы жэне қалыпқұрастырушы операцияларына бөлінеді. Болгіш (бөлу) операциясы кезіңде материалдыц жабық қарамы жэне жабық емес қарамы бойынша бір болігін екіншіден бөлу арқылы іске асады. Бұл операцияларға мыналар жатады: кесіп алу, шағу (кесу), тесу, керту, қиып кесу, қию, тазарту. Пішінөзгеру операциясы кезіңде жазық немесе іші қуыс дайындамадан керек пішінді материалдың қалыңдығы өзгермей кеңістікті тетік алынады. Бұл операцияларға мыналар жатады: ию, кермелеу, тұзету, бедерлі қалыптау, комкеру, қорамалау, жаншуы жэне кеңеюі, сонымен қатар материалды жіңішкеруімен кермелеу (созып тарту).

Қазіргі кезде қаңылтырлы қалыптау операциялардың бірлік терминологиясы құрастырылған. сыртқы кұштердің металға әсер ету эдісіне және олардың пайда болған деформация сипатына байлаиысты операциялар ұш болікке (А,Б,В) жэне бес топқа (I—V) болінген.

1. Материалдың бөлінуі (бөлуі):

   1. Кесіп алу.

Б. Жартылай өнімнің немесе дайындаманың пішінін өзгеруі:

2. Ию.

3. Кермелеу.

4. Қорамалау.

5. Престеу (қаңылтырлы дайындамадан).

1. Көпоперациялы қалыптау: кесіп алу және ию, шағу (кесу) жэне кермелеу жэне т.б.

Қалыиталған тетікті жасау кезіңде материалды таңдау ұшін мыналарды ескеру керек:

1. механикалық беріктік, қаттылық, соққы тұтқырлығын (барлық машина- және құрал-сайман құрастыруы);

2. жегідеге кедергісі (химиялық жэне медициналық құралдары жэне т.б.);

3. жылуөткізгіштік жэне жылуғатұрақтылығы (аспаптар, қазан, ұй тұрмыс ыдыстары);

4. электр- жэне магнит өткізгіштігі (электртехникалық бұйымдар);

5. салмақ (авто және авиажасау);

6. тозуға төзімділігі және жұмысқа ұзақ тұрақтылығы (көлік құралдары, шаруашулуқ құралдары).

Осы қасиеттерінен қатар материалды таңдау кезіңде бұйым тұріне және құрылымына байланысты шешуші рөлін технологиялық факторлар атқарады, олар пайда болатын деформацияның дәрежесіне жэне сипатына байланысты болады. Металдың технологиялық қасиеттері өз алдына механикалық қасиеттерден, химиялық құрылымынан, тұйірлер құрылымынан жэне мөлшерлерінен, термиялық өңдеуде, деформация дэрежесі (қақталма), илемдеу кезіңде талшықтар бағыттарынан байланысты болады.

23

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Ковка и штамиовка: Справочник. В 4-х т./ Ред.совет: Е.И.Семенов (пред.) и др. - М.: Машиностроение, 1986.- Т.2. Горячая штамповка/ Под ред. Е.И.Семенова, 1986. 592 с.

2. Справочник конструктора штампов: Листовая штамповка / Под общ.ред. Л.И. Рудмана. М.: Машиностроение, 1988. 496 с.

3. Нарбаев А.А. Проектирование штампов. (Молотовые штампы). Методические указания к практическим занятиям (для студентов очной и заочной форм обучения специальности 250440). Алматы: КазНТУ, 2004. 32 с.

   4. Васильев Д.И., Тылкин М.А., Тетерин Г.П. Основы проектирования деформирующегоинструмента: Учеб. пособие для металлургич. и машиностроит. спец. вузов. -М.: Высш.шк., 1984. 223 с.

   5. Ковка и штамповка: Справочник. В 4-х т./ Ред.совет: Е.И.Семенов (пред.) и др. - М.: Машиностроение, 1986.- Т.1. Материалы и нагрев. Оборудование. Ковка./ Под ред. Е.И. Семенова, 1985. 568 с.

   6. Скворцов Г.Д. Основы конструирования штампов для холодной листовой штамповки. Конструкции и расчеты. М.: Машиностроение, 1972. 360 с.