13. «Сохранить» батырмасына басып, мектеп сайтын бақылайтын әкімінің аккаунтын өзгерту үшін келесі бетке өтеміз Сурет 21.

Сурет 21 – «Обращение…» жолының параметрлерін өзгеріссіз қалдырамыз.

14. Логин өрiсіне, кейбiр сөздi Логин ретiнде көрсетемiз, қар. Сурет 21, мысалы, «admin», содан соң кілттік сөзді беремiз. Ескерту: Логин және кілттік сөз тиiстi ағылшын әлiпбиiнiң, кемiнде 8-10 нышандарының ұзындықта сирек кездесетiн болып алынуы тиіс, цифр, таңбалар қосылсын және тек қана сайт әкiмге белгiлi болу керек. Кілттік сөзді енгiзгенде - әрбiр ендiрiлетiн нышан көрсетiледi, сондықтан ендiрiлетiн кілттік сөзді бөтен адам көрмегенi абзал.

15. Ат өрiсіне сайт әкiмiнің аты, фамилия өрiсіне - фамилияны, e-mail өрiсіне - электрондық мекенжайды жазамыз. Барлық өрiстер толтырылып болған соң «ДҚ-на өзгерiстер енгiзу және сақтау. Бiрнеше секундтерден кейiн әкiмнiң құқықтары бар виртуалды мектебiнiң сайтына автоматты кiру және әкiм үшiн қолайлы бiрiншi бет пайда болады қар. Сурет 22.

Сурет 22 - виртуалды мектептiң әкiмiнiң бетi.

16. Басқару блогынан мектептiң сайтының қалыпқа келтiрудi анықтап алуға болады, қар. Сурет 23, қалыпқа келтiрудi сiлтеме бойынша шертiп таңдаймыз.

Сурет 23 - мектептiң сайтының қалыпқа келтiрулерi.

17. Сурет 23 қолданушылар сiлтеме бойынша шертiп қара, мектептердi сайттың қолданушыларының тіркелгісі арқылы басқаруға болады, Сурет 24.

24-шi сурет - қолданушылардың тіркелгісімен басқару.

2.2 Moodle программасына түсінік

MOODLE («Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment») қашықтық білім ортасы (ҚБО) – Модульдік нысанды-бағытталған динамикалық оқытушы қабық:

(ҚБО) MOODLE кез-келген пән бойынша оқу курстарын жасайтын, оларды басқаратын және мектептің немесе ЖОО нақты білім үрдісіне енгізетін жүйе болып табылады. Берілген ортаның жоспарлауда, материалды жасау, өңдеу, орналастыру бойынша құралдардың  үлкен кешенінің барлығын көрсететін WYSIWYG (What You See Is What You Get) визуалды негізін қолдана отырып, оқу материалын орналастыруда кең спектрлі мүмкіндіктері бар екенін ерекшелейік.

• Міндеті бойынша ҚБО MOODLE құралдарының негізгі жіктелуі: ақпараттық (түсініктеме, мәтіндік бет, глоссарий, мәліметтер базасы, сұрақ, сауалнама);

• бақылаушы (тест, жұмыс дәптері, бақылау элементтері бар дәріс, семинар);

• коммуникациялық (чат, форум, жан-жаққа жіберу, курсқа қатысушылардың жеке хабарламалары).

ҚБО MOODLE – дің негізгі ерекшеліктері:

• оқытушы үшін де (оқу курстарын жасау және басқару үшін), материалды меңгеруде, берілген бақылаушы тапсырмаларды орындауда және т.б. оқушылар үшін де қолайлы және түсінікті  интерфейс;

• берілген ортада курстың оқытушысы мен оның студенттерінің қатынасу мүмкіндігі барлығын көрсететін ортаның коммуникативтілігі. Осы қатынас чат, форум, Wiki, жеке хабарламалармен алмасу, электрондық поштаға жіберулер сияқты жеке құралдардың көмегімен жүзеге асырылады. Және де студенттердің өзара қатынасу мүмкіндіктері бар. Әрине, сөз болып отырған қатынас оқу-тақырыптық сипатта болуы тиіс және сұрақ-жауап, ұсыныстар, ойлар, тапсырмалар, жаттығулар, берілген тақырып бойынша материалдарға іріктеме жасау, басқа студенттердің жауаптарына түсініктемелер, есептерді шешуде өзгертулер және т.б. түрде болуы мүмкін;

• студенттердің орындаған тапсырмаларын көруге, түсініктеме беруге және бағалауға мүмкіндік берілген курстың оқытушысының бақылау және бағалау жасауға мүмкіндігі. Осы айтылғандар басқа  студенттердің серіктеріне де қатысты орындалады, осылайша өзін-өзі бақылау жүзеге асады. Осы жерде әрбір студент жүзеге асыра алатын өзін-өзі бақылаудың да рөлін ерекшелейік: ол үшін берілген ортаның құралдарының кең шоғыры берілген, мысалы, тестілер немесе сәйкес тақырыптың соңында сұрақтары бар дәріс[12]. 

MOODLE  ортасы екі рөлде бола алады:

• Қашықтық білімнің оқу курстарын жүзеге асыратын орта ретінде. Осы жағдайда берілген курстың тыңдаушылары немесе студенттері берілген орта шеңберінде толықтай оқу өтеді (олар аумақты өшірулері мүмкін).

• Мектептің немесе ЖОО-ның оқу үрдісіне қосымша ретінде. Дәстүрлі оқумен қатар MOODLE ортасында да оқу жүретіндігі сөз болып отыр. Дәстүрлі оқу үрдісі мен MOODLE ортасында қарастырылатын оқудың келесі «бірігулері» болуы мүмкін:

• оқытушы берілген пәннің бүкіл оқу үрдісін MOODLE ортасына сүйеніп құрады. Берілген орта оқудың блоктік-модульдік принципін беретінін айта кетейік. Осыған байланысты оқытушы бүкіл оқу курсын MOODLE ортасында жүзеге асырады, атап айтқанда оның бөлімдері, тақырыптары және т.б., және де бақылаушы блокты қосады. Осылайша оқытушы бүкіл сабақ үрдісінде жүгіне алатын, бүкіл дәрістік, практикалық материалдар, бақылаушы тапсырмалар MOODLE жүйесінде орналасады;

• MOODLE жүйесінде бүкіл оқу курсы емес, қандай да бір бөлігі, белгілі бір бөлім жүйесі жүзеге асады;

• ҚБО MOODLE-декурстың вариативті бөлімі жүзеге асады. Ол жағдайда оқытушы MOODLE –де берілген бөлімге немесе бөлімдерге көңілін аударады және берілген модульдерді өздері оқитынын айтады.

MOODLE жүйесінде айқан көрінетін дидактикалық принциптер:

• Оқудың көрнекілік принципі. Оқитын бүкіл материалды оқушылар бірден көре алады. Және де берілген ортамен жеңіл үйлесетін құралдар: тұсаукесерлер, логикалық сызбалар, кестелер, графиктер, аудио және бейне файлдар оқу материалын көркем ете алады.

• Оқу курсы модульдердің жиынтығын ұсыну арқылы жүзеге асырылған жүйелілік және тізбектілік принципі. Кез-келген сабақтың басында, және де сабақтан тыс уақытта MOODLE жүйесінде курстың сәйкес модуліне кіріп, өткен материалды қайталауға мүмкіндік бар. Берілген жүйе материалды жалпылау және жүйелеу мүмкіндігін болжайды. Қарастырылып отырған ортаның материалды орналастыру бойынша үлкен мүмкіндіктері бар, атап айтқанда:

• курсты берудің ыңғайлы құрылымын, және де бүкіл курстың, сондай-ақ оның бөлімдері мен тақырыптарының оқу мақсаттары мен міндеттеріне сәйкес курстың ішінде орналасқан материалды толығымен таңдау мүмкіндігі;

• курстың нақты модулінде MOODLE ортасының нақты керек құралдарын таңдау мүмкіндігі;

• материалды кез-келген пішімде орналастыру мүмкіндігі бар (мәтіндік, графикалық файлдар, HTML пішімдегі файл);

• Интернет желісінің электронды ресурстарына сілтеме қою мүмкіндігі;

• басқа қосымшалардан және басқа қосымшаларға импорт және экспорт жасау мүмкіндігі;

• MOODLE ортасының өзінде оқу материалын құру мүмкіндігі (қандай да бір басқа қолданбалы бағдарламалардың қатысуынсыз).

Егер кез-келген оқу курсын осындай қашықтық ортада орындаса, онда пәнді оқуға уәжі айтарлықтай көтеріледі, берілген пәнді оқуға және  жалпы оқуға деген үлкен қызығушылық пайда болады. Оқу курсын осы ортада техникалық өңдеуге информатикалық цикл пәндері көлемінде оқушылардың өздерін де тартуға болады. Тек қана қашықтық курсын құруға ғана емес, курсты оқу материалымен: теориялық, бақылаушы сұрақтар, тестілік тапсырмалар және т.б., толықтыруға да қызығушылық пайда болады [13].

MOODLE білім ортасының артықшылықтары:

• достық интерфейс жүйемен жұмыс арнайы білімді қажет етпейді;

• жүйеде курстарды құру икемділігі (курсты құруда, әдістерді, оқыту және бақылау түрлерін таңдауда оқытушының кең мүмкіндіктері);

• курс мазмұнын автоматтандыру;

• көрнекіліктің жоғары дәрежесі (студенттер басқа студенттердің шешімдерін көру, басқа студенттердің жіберген қателіктерін табу және түзеу мүмкіндіктері бар);

• студенттердің өзара және өзіндік бақылау мүмкіндігі. Студент бағаланбайтын тестіні өтуі мүмкін және өзінің жіберген қателіктерін көре алады; сонымен қатар тестіні өтудің белгіленген саны мен тестің берілген сұрағына жауап беру әрекетінің санын ұйымдастыруға болады. Орта өзара бақылаудың да ұйымдастырылуын ескереді: студенттер тапсымаларды орындау және орындалған тапсырмаларды қарастыру, бір бірін тексеру;

• студентке қолайлы кез-келген уақытта оқу мүмкіндігі;

• материалды көп қайтара өту (оқу) мүмкіндігі; өткен модульге әрқашан қайтып оралуға болады.

Moodle – бұл қашықтан оқыту ортасы, ол сапалы қашықтан курстар құру үшін арналған. Бұл өнімді әлемнің 100-ден астам мемлекеттерінде университеттер, мектептер, компаниялар және дербес оқытушылар пайдаланады. Өз мүмкіндіктері бойынша Moodle әйгілі коммерциялық оқу процесін басқару жүйелерімен салыстыруға тұрарлық, сонымен бірге олардан айтарлықтай ерекшеленеді, себебі ол ашық бастапқы кодта таралады – бұл нақтылы білім беру жобасының ерекшеліктеріне қарай “ұштау”, жаңа сервистермен толықтыру мүмкіндігін береді [14].

Moodle-дың артықшылықтары:

• ашық бастапқы кодта таралады – бұл нақтылы білім беру жобасының ерекшеліктеріне қарай “ұштау”, қосымша модульдер жасау, басқа жүйелермен бірігу мүмкіндігі;

• Коллаборативті оқыту технологияларына бағдарланған – оқытуды белсенді түрде, оқу есептерін бірігіп шешу үрдісінде, біліммен өзара алмасу түрінде ұйымдастыруға мүмкіндік береді;

• коммуникация үшін кең мүмкіндіктер: кез-келген форматтағы файлдармен айырбас, жіберу (рассылка), форум, чат, оқытылушының жұмысын рецензиялау мүмкіндігі, ішкі почта және т.б.;

• бағалаудың кез-келген жүйесін пайдалану мүмкіндігі (баллдық, сөздік);

• оқытылушылардың жұмыстары туралы толық ақпарат (белсенділігі, оқу жұмысының уақыты мен мазмұны, портфолио);

• құрастырылған стандарттарға сай және жаппай қайта бағдарламалаусыз өзгертулер енгізу мүмкіндігін береді;

• бағдарламалық интерфейстер әр түрлі білім деңгейлі, әр түрлі физикалық мүмкіндікті (мүгедектерді қоса), әр түрлі мәдениет адамдары үшін жұмыс жасау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.

Moodle жүйесінде курстардың 3 түрлі форматтары бар: форум, құрылым (күнтізбеге байланыссыз оқу модульдері), күнтізбе (күнтізбеге байланысты оқу модульдері). Курс ресурстардың еркін санынан (веб-парақтар, кітаптар, файлдарға сілтемелер, каталогтар) және курстың интерактивті элементтерінің еркін санынан тұруы мүмкін[15].

Мұндай элементтерге мыналар жатады:

• Wiki, қарапайым белгілеудің көмегімен браузер терезесінің ішінде-ақ біруақытта бірнеше адамға құжат жасау мүмкіндігін береді, басқаша айтқанда оның көмегімен оқушылар құжат ішіндегісін бірігіп пайдалана, қоса, кеңейте, өзгерте алады. Құжаттың алдыңғы нұсқалары жойылмайды және кез-келген мезетте қалпына келтіріле алады.

• Сауалнамалар. Бұл элемент тексерудің бірнеше түрін ұсынады, олар дистанциялық курстарды бағалау және ынталандыру кезінде қажет болуы.

• Глоссарий. Бұның көмегімен бағдарлама қолданатын ұғымдардың негізгі сөздігі, сонымен қатар әр дәрістің негізгі терминдерінің сөздігі жасалады.

• Тапсырмалар оқытушыға тапсырма қоюға көмектеседі, бұл тапсырмалар оқытылушылардан жауапты электрондық түрде (кез-келген форматта) дайындап, серверге жүктеуді қажет етеді.

• Сұрау жүргізу. Оның қолданыстарының бірі – оқушылар арасында дауыс беруді өткізу. Бұл, ойлауды ынталандыру немесе мәселені зерттеуде ортақ пікірге келу үшін жедел сұрау ретінде пайдалы болуы мүмкін.

• Түсініктеме. Бұл элемент мәтін мен графиканы курстың басты парағына орналастыруға мүмкіндік береді. Мұндай жазудың көмегімен қайдай да бір тақырыптың, аптаның немесе қолданылатын аспаптың тағайындалуын түсіндіруге болады.

• Тесттер. Бұл элемент мұғалімге тесттік сұрақтар жиынтығын құруға мүмкіндік береді. Сұрақтар жабық түрде (көптік таңдау), дұрыс/дұрыс емес таңдауы бар, сәйкестікке құралған, қысқа мәтіндік жауапты қажет ететін, сонымен қатар санды және есептелетін болуы мүмкін. Барлық сұрақтар деректер қорында сақталады және келесі жолы осы курста (немесе басқасында) қайта қолданылуы мүмкін.

• Сабақ (дәріс) оқу мәліметтерін қызықты әрі иілгіш түрде ұсынады. Ол парақтар жиынынан тұрады. Әр парақ, әдетте, оқушы жауап беруге тиіс сұрақпен аяқталады. Жауаптың дұрыстығына қарай оқытылушы келесі параққа өтеді немесе алдыңғы параққа оралады.

Курстың әр түрлі элементтерінің үйлесуін түрлендіру арқылы оқытушы, мәліметті оқуды нақты сабақтың мақсаттары мен міндеттеріне сай келетіндей етіп ұйымдастырады.

Курстың барлығы дерлік ресурстары мен элементтерінде енгізу өрістері ретінде ыңғайлы және интуитивті түсінікті WYSIWYG HTML редакторы қолданылады, бұнымен қоса, формулаларды TeX немесе Algebra форматында енгізу мүмкіндігі бар. Жүйе фильтрлерінің арқасында курстың барлық парақтарында, ресурстар мен глоссарий жазбаларына сілтемелер жасау автоматты түрде іске асады[16].

Курстың барлық элементтері үшін бағалау мүмкіндігі бар, сонымен қатар, еркін, оқытушы құрастырған шкала бойынша. Барлық бағаларды курсты бағалау парағында қарап шығуға болады, ол беттің бағаларды бейнелеу мен топтау үшін көптеген күйге келтірулері бар. Курстағы соңғы өзгерістерді қарап шығу үшін арналған ыңғайлы парақ бар, онда оқытушы таңдалған уақыт аралығында жаңадан түскен студенттерді, форумдардағы жаңа хабарламаларды, аяқталған тестілеу әрекеттерін және курстың басқа да элементтерін көру мүмкіндігі бар.

Сонымен қатар, блогтар парағында әр түрлі қатысушылардың курста қандай әрекет жасағанын егжей-тегжейлі көруге болады. Moodle-да форумдағы хабарламалар көшірмелерінің e-mail-жіберулері (рассылкалары), мұғалімдердің пікірлері белсенді пайдаланылады, e-mail хабарламаларын курс қатысушыларының еркін тобына жіберу мүмкіндігі бар.

Moodle Web-сайты платформа пайдаланушыларына тегін сапалық қолдау көрсетеді. Оған осы желіні пайдаланушылардың көптеген ресейлік бірлестігі мүмкіндік туғызады.