1. Бунақденелілердің көкірек, құрсақ бөлімдерінің құрылысы және атқаратын қызметі.

Аяқтарының типтері, құрылысы, қызметі

1. Көкірек (Thorax) -3 сегменттен: алдыңғы, ортаңғы жəне артқы көкіректен тұрады. Бұл локомотор бөлімі, онда 3 жұп аяқ, 2 жұп қанат орналасады. Əрбір көкітек сегментінің құрылысы күрделі: склериттерден жəне жарғақшадан тұрады. Арқа склерит (тергит), бауыр (стернит) жəне екі бүйір (плеврит). Көкіректің хитинді жабыны ішке өсіп-эндоқаңқа түзеді, оған аяқ жəне қанат бұлшықеттері бекінеді.

Насекомның аяқтары 5 бөлімнен тұрады: базаль буыны-жамбас (coxa), ұршық (trochanter), сан (femur), сирақ (tibia), табан (tarsus) –бірнеше буынды жəне 1 немесе 2 тырнақпен аяқталады.

Атқаратын қызметіне қарай насеком аяқтары –жүгіргіш, жүргіш, қазғыш, ұстағыш, жүзгіш, секкіргіш, жасқақ т.б. болып келеді. Буынаяқтылар арасында насекомдардың аяқтары нағыз маманданған қозғалыс мүшесі. Оның артықшылығы 3-5 буынды табан, құрл құрлық бетімен ғана емес, сонымен қатар жоғары жəне төмен де қозғала алады. Алғашқы аяқ типі- жүгіргіш, жүргіш аяқтар.

Қанат-ұщуға бейіиділік. Дене қыртысы, кутикуламен жабылған, арасында жіңішке қуыс болатын - екі тері қабатынан тұрады. Қанат қабаты арасынан жүйке, кеңірдек жəне миксоцель лакундарымен канал өтеді. Олар жүйке түзеді. Жүйке ересек формада тірек қызметін атқарады. (Түрлері –лаб.) Қанат құрылысы, жүйкелену типі-систематикалық белгі.

Ең қарапайым насекомдарда қанат болмайды.

Қанаттың денеге бекіну жəне қозғалу типіне байланысты насекомдарды ескі жəне жаңа қанаттылар деп бөледі.

Қанат бұлшықеттерінің қозғалысы насекомның ұшу пролцесін қамтамасықө етеді. Ұшу жылдамдығы əртүрлі: көбелектер секундына ққанатын 5-9 рет қағады, аралар-200, звонц масасы-1000. Ұшу жылдамдығы да əртүрлі: ара 3м/с, жынды көбелек-15м/с.

Қанаттың шығу тегін ғалымдар ертеден талқылауда. Қанат- көкірек сегменттерінің терісінің паранотальды өсіндісі-деп тұжырымдайды.

Құрсақ (аbdomen) –ішкі мүшелер орналасқан насеокмдардың 3-ші дене бөлімі. Негізінен 10-сегменттен тұрады, бірақ өте өзгергіш, олигомеризация тенденциясы байқалады. Кейбір шыбындардың құрсағы 4-6 сегменттен тұрады. Кейбір түрлерде түрлі қызмет атқаратын - аяқ рудименттері сақталған( грифельки, церки, жұмыртқа салғыштар,, т.б.).

Насекомның көкірек бөлімі Көкірек (Thorax) -3 сегменттен: алдыңғы, ортаңғы және артқы көкіректен тұрады. Бұл локомотор бөлімі, онда 3 жұп аяқ, 2 жұп қанат орналасады. Әрбір көкірек сегментінің құрылысы күрделі: склериттерден және жарғақшадан тұрады. Арқа склерит (тергит), бауыр (стернит) және екі бүйір (плеврит). Көкіректің хитинді жабыны ішке өсіп-эндоқаңқа түзеді, оған аяқ және қанат бұлшықеттері бекінеді.

Насекомның аяқтары

Насекомның аяқтары 5 бөлімнен тұрады: базаль буыны-жамбас (coxa), ұршық (trochanter), сан (femur), сирақ (tibia), табан (tarsus) –бірнеше буынды және 1 немесе 2 тырнақпен аяқталады.

Атқаратын қызметіне қарай насеком аяқтары –жүгіргіш, жүргіш, қазғыш, ұстағыш, жүзгіш, секіргіш, жабысқақ т.б. болып келеді. Буынаяқтылар арасында насекомдардың аяқтары нағыз маманданған қозғалыс мүшесі. Оның артықшылығы 3-5 буынды табан, құрлық омыртқалы жануарлардың табанына ұқсас. Табанның көмегімен жәндік тек тегіс құрлық бетімен ғана емес, сонымен қатар жоғары және төмен де қозғала алады. Алғашқы аяқ типі- жүгіргіш, жүргіш аяқтар. Құрсақ (аbdomen) –ішкі мүшелер орналасқан насекомдардың 3-ші дене бөлімі. Негізінен 10-11сегменттен тұрады, бірақ өте өзгергіш, олигомеризация тенденциясы байқалады. Кейбір шыбындардың құрсағы 4-6 сегменттен тұрады. Кейбір түрлерде түрлі қызмет атқаратын - аяқ рудименттері сақталған ( грифельки, церки, жұмыртқа салғыштар, т.б.). Жаңа қанатты насекомдар инфракласы. Тарақандар (Blattoptera), Дәуіттер (Manteoptera), Термиттер (Isoptera) отрядтарының ұйымдасу ерекшеліктері, таралуы, маңызы..