5. Келесі сегіздік жүйесіндеге сандарды екіліктің санау жүйесіне аударыңыз:

1. 45; 6) 365; 11) 1657; 16) 741,21;

2. 73; 7) 321; 12) 2566; 17) 256,74;

3. 35; 8) 257; 13) 3265; 18) 654,31;

4. 61; 9) 652; 14) 7415; 19) 257,36;

5. 72; 10) 234; 15) 3614; 20) 741,32;

Екілік санау жүйесі	0000	0001	0010	0011	0100	0101	0110	0111
Он алтылық санау жүйесі	0	1	2	3	4	5	6	7

Екілік санау жүйесі	1000	1001	1010	1011	1100	1101	1110	1111
Он алтылық санау жүйесі	8	9	A	B	C	D	E	F

6. Кестені пайдаланып сандарды оналтылық санау жүйесінен екілік санау жүйесіне ауыстырыңыз:

1. А36₁₆ 6. 102,9E₁₆

2. В7С₁₆ 7. 456,EA₁₆

3. 2Е1₁₆ 8. B03,DF₁₆

4. 8DF4₁₆ 9. EA2,E3₁₆

5. AB47₁₆ 10. ED7,87₁₆

7. Сандарды оналтылық санау жүйесінен екілік санау жүйесіне ауыстырыңыз:

1) 9C₁₆; 6) 36D₁₆; 11) 16,57₁₆; 16) 7D1,21₁₆;

2) 7B₁₆; 7) 3E81₁₆; 12) 25D,6₁₆; 17) 2E6,7E₁₆;

3) D8₁₆; 8) 257E₁₆; 13) BB,69₁₆; 18) 65B,B1₁₆;

4) 9E1₁₆; 9) 6B58₁₆; 14) 74E,5₁₆; 19) A57,E6₁₆;

5) 7B2₁₆; 10) 2D34₁₆; 15) 3,F14₁₆; 20) 7D1,F2₁₆;

8. Сандарды оналтылық санау жүйесінен екілік санау жүйесіне ауыстырыңыз:

1. 4AB₁₆; 8. 36A8,D98₁₆;

2. E5D₁₆; 9. 7,A908F₁₆;

3. 8F2₁₆; 10. 0,DE32₁₆;

4. 1AF3₁₆; 11. 2,3FF9₁₆;

5. 25B₁₆; 12. 48,FD₁₆;

6. 45ED₁₆; 13. AE,897₁₆;

7. 12EE₁₆; 14. 48,9AA₁₆;

Әдебиеттер:

1. В.Л. Бройдо, О.П. Ильина. «Архитектура ЭВМ и систем» Санкт-Петербург, 2009 г. 24-76 стр.

2. Цилькер Б.Я., Орлов С. А. «Организация ЭВМ и систем» Питер, 2004г. 668стр.

3. В.Я.Гельман. «Медицинская информатика». Санкт-Петербург, 2002 г. 3-15 стр.

4. С.В.Симонович. «Информатика. Базовый курс. 2-издание».Санкт-Петербург, 2003г. 3-40 стр

5. С.В.Глушаков, А.С.Сурядный. Персональный компьютер. М.Фолио.2004 г. 5-15 стр

6. А.Н. Степанов Информатика 4-е издание. Питер 2005 г. 47 стр.

7. Под. редакцией проф. Н. В. Макаровой. «Информатика». М., 2006г. 3-27 стр.

8. Б.Бөрібаев. Информатика және компьютер, Алматы "Білім" 1995 ж.

9. Е.Қ. Балапанов, Б.Б. Бөрібаев, А.Б. Дәулетқұлов «Жаңа информациялық технологиялар» А, 2003 ж.

Үзіліс -10 мин

Студенттердің оқытушымен бірігіп істейтін жұмысы: - 25 мин

Жұмыстың практикалық бөлігі аяқталғаннан соң оқытушы студенттердің практикалық жұмыстан алған нәтижелерін дұрыстығын тексереді.

Соңғы білім деңгейлерін бақылау -20 мин

Оқытушы студенттердің практикалық жұмыс нәтижелерінің қорытындысын тексереді. Тақырыпты сараптай отырып бақылау сұрақтарын жүргізеді.

№2 тақырып. Қазіргі заманғы есептеу техникасының архитектурасы

Мақсаты: Дербес компьютердің аппараттық бөлігінің қызметі және құрылымы туралы негізгі түсінік беру. Есептеу техникасының негізгі даму тенденциясымен танысу. Дербес компьютердің негізгі түрлерін ажырата білуге үйрету.

Оқытудың міндеті: Дербес компьютерлердің архитектурасы және компьютерлердің ішкі және сыртқы құрылғыларымен танысу.

Өткізу формасы: типтік тапсырмаларды орындау

RS - триггер

Мағлұматтың барлық түрі әйтеуір бір материалдық тасымалдаушыға мұқтаж. Электроникада сондай тасымалдаушының қатарына электр заряды жатады, себебі мағлұматтың сигнал деп аталатын электр тогының немесе кернеудің өзгерісі түрінде бейнелеуге болады. Сондай сигналмен логикалық деп аталатын әртүрлі амалдарды орындауға болады. Қарапайым амалдар қарапайым логикалық элементтермен орындалады. Күрделі амалдарды орындау үшін мағлұматты өзгеріссіз сақтай білу қажет, яғни оның жоғалып кетпеуі ойластырылады. Сол үшін жадылық элементтің міндетін триггерлік схема атқарады. Триггерссіз бірде бір автоматикалық есептеу және өлшеу құрылғысын елестету мүмкін емес.

Триггер ( ағыл: trigger – шүріппе) – орнықты екі күйде бола алатын, бір күйден екіншісіне секірмелі түрде басқарушы потенциалдың әсерімен ауыса алатын құрылғы. Сыртқы әсер жоқ кезде, триггер сол екі күйдің біреуін ұзақ сақтай алады.

RS – триггердің жұмысының логикасы ақиқат кестесінен анық байқалады (1-кесте).

1 – кесте. RS – триггердің ақиқат кестесі

S	R	Q
0	0	1	1	Тыйым салынған режим
0	1	1	0	Мағлұматты жазу
1	0	0	1
1	1	0	1	Мағлұматты сақтау

Мұндағы екінші қатардағы екі команда жаңа мағлұматты триггерге енгізу (жазу, орналастыру) үшін қолданылса, төртінші команда енгізілген мағлұматты сақтау үшін, ал ең алғашқы жағдай - тыйым салынған режим болып саналады, өйткені триггер, анықтамасы бойынша, бір күйден екіншісіне секірмелі түрде ауысатын құрылғы.

Триггерді өзара байланысқан екі ЖӘНЕ-ЕМЕС (НЕМЕСЕ-ЕМЕС) логикалық элементтермен де құруға болады (2а-сурет).

1-сурет. 2ЖӘНЕ-ЕМЕС базалық логикалық элементтермен құрылған

RS-триггер (а) және оның шартты белгісі (б).

Бұл триггер 1 бит ақпаратты сақтауға арналған. 1Байт ақпарат сақтау үшін 8 триггер қажет. Ал 1Кб (1024 байт) ақпарат сақтау үшін 8192 (8*2¹⁰ ).

Триггердің кірісі мен шығысындағы шамалардың арасындағы байланысты төмендегідей өрнектеуге болады:

Бақылау сұрақтары:

1. RS -триггер неден құралады?

2. RS -триггерді құраушы элементтің логикасы

3. Математикалық теңдеуі

4. RS триггердің ақиқат кестесі

5. Логикалық элементтердің триггер болып қосылу схемасы

6. RS -триггердің схемасындағы мағлұматтың өту жолдары

7. RS -триггер қандай көлемдегі мағлұматты сақтайды?

8. RS -триггерді нөлдік күйге қалай келтіруге болады?

9. RS -триггерді бірлік күйге қалай келтіруге болады?

10. RS -триггерге жазылған мағлұмат қанша уақыт сақталады?

11. RS -триггерге қандай көлемдегі мағлұматты жазуға болады?

12. RS -триггердің микросхема түрінде жасалу себебі?

2. формуласы үшін ақиқат кестесін толтырыңыз:

Айнымалылар		Логикалық формулалар				Формула
0	0
0	1
1	0
1	1

3. формуласы үшін ақиқат кестесін толтырыңыз:

Айнымалылар			Логикалық формулалар					Формула
0	0	0
0	0	1
0	1	0
0	1	1
1	0	0
1	0	1
1	1	0
1	1	1

Үлестірмелі материал: карточкада көрсетілген тапсырмалар

Әдебиеттер:

1. Бройдо В.Л. Персональные ЭВМ: архитектура и программирование на Ассемблере.

2. - СПб.:ГИЭА, 1994

3. Нортон П. Программно-аппаратная организация IBM PC. –Киев: 1997

4. Гельман В.Я. Медицинская информатика. СПб. “Пи­тер”. 2001

5. Герасевич В. Компьютер для врача. СПб. 2002

6. Симонович С. В. Информатика. Базовый курс. СПб. “Пи­тер”. 2003

7. Глушаков С.В., Сурядный А.С. Персональный компьютер. М.Фолио. 2004

8. Макарова Н.В. Информатика 3-издание. Москва 2006

9. Байжұманов М.Қ., Жапсарбаева Л.Қ. Информатика. 2004 ж.

10. Жапарова Г.Ә. Информатика негіздері. 2006 ж.

11. Лыскова В., Ракитина Е. Логика в информатике. Москва 2006 г.

№3 тақырып. Операциялық жүйелердің негізгі тұжырымдамалары

Мақсаты: Windows ХР амалдық жүйесін пайдалануды және концепцияның негізгі жағдайларын тұрғызуды оқып үйрену.

Оқытудың міндеті: Windows амалдық жүйесінде: жұмыс үстелін баптау, терезелермен жұмыс жасау, иерархиялық файлдық жүйе құру, Windows-тегі объектілерді байланыстыру жұмыстарын қабылдаудың технологиялық негізін қалыптастыру.

Өткізу формасы: типтік тапсырмаларды орындау

Ұйымдастыру кезеңі: -5мин

Студенттердің сабаққа қатысуын тексеріп, келмеген және дайындалмаған себептерін айқындап, жаңа сабаққа назар аударуын ұйымдастыру.

Студенттің өз бетімен жұмысы: -45 мин

Практикалық дағдыны қалыптастыру: типтік және ситуациялық есептерді шешу.

Тақырып бойынша тапсырмалар:

1. Жұмыс үстеліндегі белгішелерді жанама мәзірінің көмегімен белгілі бір ретпен орналастыру.

2. «Пуск» бас мәзірінен Бағдарламалар, Стандарттар (қалауыңыз бойынша) екі бағдарламасын жүктеңіз. Екі бағдарламаны бүкіл экранға (каскад, жоғарыдан төмен, солдан оңға) ашыңыз.

3. Бағдарламаның біреуін жинаңыз, екінші бағдарламаны <Восстановить> батырмасы арқылы бастапқы қалпына қайта келтіріңіз. Тышқанның көмегімен терезенің өлшемін өзгертіңіз.

4. MS WORD бағдарламасының лақабын құрыңыз. Құрылған лақаптың көмегімен бағдарламаны жүктеңіз. Құрылған лақапты жойыңыз.

5. Бас батырманың көмегімен есептер тақтасын экран бетінен жасырыңыз және классикалық түрге ауыстырыңыз.

6. С:\student бумасындағы бірнеше файлдар тобын архивке жіберіңіз, қайта архивтен шығарыңыз.

7. Стандартты бағдарламадағы «Дискіні тазалау»(Очистка диска) командасын пайдаланып С дискісін тазалаңыз.

8. Стандартты бағдарламадағы «Дискіні дефрагментациялау» (Дефрагментация диска) командасын пайдаланып С дискісін дефрагментациялаңыз.

9. Іздеу командасының көмегімен С дискісінде кеңейтілуі «.doc немесе .xls» болып келетін барлық файлдар тобын шығарыңыз.

10. Жұмыс үстеліне өз атыңызбен бума құрыңыз. Құрылған бумаға файл құрыңыз (атын өзгертіңіз, атрибутын «Тек оқу» үшін жасаңыз). Құрылған файлды жұмыс үстеліне ( ұстап тұрып жылжыту, жанама мәзір, пернелер комбинациясы ) әдістерінің көмегімен көшіріп, орнын аустырыңыз. Өзіңіз құрған буманы жойыңыз, қайта қалпына келтіріңіз.