Oświecenie

Oświecenie określane często jako Wiek Rozumu to prąd kulturalny oraz okres w historii Europy przypadający na wiek XVIII. Ludzie oświecenia najbardziej cenili to, co można pojąć rozumem. Ważna cecha oświecenia to sekularyzacja (czyli inaczej zeświecczenie to przejęcie majątku, urzędów lub innych sfer życia publicznego spod władzy lub kontroli władzy kościelnej na rzecz władz świeckich) państw europejskich oraz sformułowanie praw człowieka.

Oświecenie w Polsce

W Polsce idee oświecenia przyjęły się póżniej niż w pozostałych krajach Europy zachodniej, co było związane z tym, że mieszczaństwo zyskało większe znaczenie dopiero w II poł. XVIII w. Polskie oświecenie trwało od lat 40. XVIII wieku do roku 1822. Specyfiką polskiego oświecenia był niespotykany gdzie indziej udział kleru katolickiego w tym ruchu. Księża stanowili aż 40 % spośród czołowych postaci oświecenia w Polsce!

W czasach oświecenia ludzie wierzyli w przekonanie, że prawdziwą doskonałość może dać człowiekowi tylko nauka i badania empiryczne otaczającego świata. Wielcy naukowcy, filozofowie odkryli wówczas m. in. szczepionkę na czarną ospę, pierwszy mikroskop. W czasach oświecenia odbył się również pierwszy lot balonem.

Idee oświecenia na ziemiach polskich doprowadziły do powstania Konstytucji 3 Maja oraz do, nieudanych w końcowym efekcie, prób budowy nowoczesnego państwa.

Oświecenie w Polsce miało trzy dające się wyróżnić fazy:

• wczesna – od lat czterdziestych XVII w. do 1764

• dojrzała (czasy stanisławowskie) – 1764-1795

• schyłkowa (późne oświecenie lub oświecenie postanisławowskie) – 1795-1822

IGNACY KRASICKI - poeta, dramaturg i publicysta, jeden z głównych promotorów polskiego Oświecenia; książę poetów polskich. Tworzył bajki, satyry i poematy heroikomiczne.

-Bajki: „Bogacz i żebrak”, „Myszy”, „Przyjaciele”, „Komar i mucha”, „Kot i kogut”, „Ptaszki w klatce”, „Syn i ojciec” itd. Bajka - krótki utwór, przeważnie wierszowany, o charakterze satyrycznym i dydaktycznym.

Żółw i mysz

Że zamknięty w skorupie niewygodnie siedział, Żałowała mysz żółwia; żółw jej odpowiedział: "Miej ty sobie pałace, ja mój domek ciasny; Prawda, nie jest wspaniały - szczupły, ale własny".

-Satyry: „Człowiek i zwierz”, „Do Króla”, „Gracz”, „Klatki”, „Marnotrawstwo”, „Oszczędność”, „Pan niewart sługi”, „Pochwała głupstwa”, „Pochwała milczenia”, „Pochwała wieku”, „Podróż”, „Przestroga młodemu”, „Świat zepsuty”, „Złość ukryta i jawna”, „Żona modna”, „Życie dworskie”

-Poemat „Monachomachia”

JULIAN URSYN NIEMCEWICZ - polski dramaturg, powieściopisarz, poeta i pamiętnikarz.

• Władysław pod Warną - tragedia 1788

• Kazimierz Wielki - tragedia 1792

• Powrót posła - komedia polityczna 1791

• Fragment Biblie Targowickiej - paszkwil polityczny

• Na hersztów targowieckich - paszkwil polityczny

• Podróże historyczne po ziemiach polskich

• Śpiewy historyczne - jedna z najpopularniejszych książek polskich XIX wieku na, której wychowywały się pokolenia młodzieży

• Dzieje panowania Zygmunta III

Ponadto liczne pamiętniki z każdego okresu życia.