Негіздері

Аяқ киім ыңғайлы берік, сәнді әрі гигиена талаптарына және шарттарына сай келіп, басқа киімдермен үндесіп тұруы керек. Ол табанды жарақаттандырудан сақтап, адамның қимыл-қозғалысына кедергі келтірмей, табанның тері қабаттарына шектен тыс қысым түсірмейтіндей, ыңғайлы болуы қажет. Аяқ киім бұл талаптарға сай келуі үшін оның ішкі өлшемі мен пішініне сәйкес болуы тиіс.Бұлай болмаған күнде аяқ киім сыртқы түрін тез жоғалтып, мерзімінен бұрын тозады, табанның пішінін өзгертіп, аяқты қажайды, мүйізгектің пайда болуына жол береді. Күш түскен кездегі (тұрғанда, жүргенде) табанның өлшемдерінің өзгеруін ескеру қажет. Аяқ киімді кигенде башпайлар еркін қимылдайтындай болуы шарт. Тар немесе кең аяқ киімнің теріге (қажау, мүйізгек т.б.), қан айналуының бұзылуына тырнақ теріге батыл өсуіне және т.б.әкеп соғатынын ескерген жөн.

Аяқ киім және былғары-галантерея бұйымдары адамға арналған болғандықтан, сапалы бұйым шығару үшін былғары бұйымдар құрастыру мамандары оның аяқ-қол анатомиялық және физиологиялық және құрылысы мен олардағы өтетін құбылыстарды білуі қажет. Сонымен қатар табан, балтыр және қолдың типтік өлшемдерін бөліп шығару әдістерін жақсы білген жөн.

Табан өлшемінің қимыл-қозғалыс ында өзгеруін, бұлшық еттер жұмысын, дене салмағының тірекке таралуын және биомеханиканың басқа мәселелері мен таныстық аяқ киім бөлшектерінің өлшемдері мен формаларын нақты таңдауға маманға (инженер конструкторға) көмектеседі.

Демек, сапалы және ыңғайлы бұйымдар өңдеу үшін дене құрылысын, ондағы болатын құбылыстарды білуі қажет. Мұны анатомия, физиология және биомеханика ғылымы арқылы біле аламыз.

Анатомия – тірі ағзаның құрылысы, атқаратын қызметі және дамуы туралы ғылым. «Анатомия» атауы «anatomie» – жарамын деген грек сөзінен шыққан.

Физиология – денеде өтетін тіршілік құбылыстарын және мүшелердің қызметін зерттейтін ғылым. "Физиология" атауы грек сөзінен құралған латеральды деп атайды.Қол-аяқ мүшелеріне қатысты: проксималды (денеге біршама жақын) және дистальды (денеден біршама қашық орналасқан) атауларын қолданады. Дене құрылысының ассиметриялығы, әсіресе, ішкі мүшелердің құрылысы мен орналасуына әсер етеді. «рһуsis» – табиғат және «логия» – оқу.

Морфология – ағза құрылысын зерттейтін ғылым, «mорһе» – форма және «логия» – оқу.

Биомеханика жануарлар мен адамдардың қозғалысын зерттейтін ғылым.

Анатомия, физиология, морфология мен биомеханика өзара тығыз байланысты. Себебі, тірі ағзаның құрылысы мен тіршілгі немесе түрі мен қызметі бір-бірінен ажырамайды әрі өзара шартты болады [2].

Бұл ғылымдар адамның жасына, жынысына, нәсіліне, тұлғасына байланысты ерекшеліктерін, тіпті әрбір адамның дене құрылысының варияциясын қарастырады және осы саладағы зерттеулер нәтижелері жеңіл өндіріс бұйымдарының стандартты үлгілерін жасауда пайдаланады.

2.1. Адам денесінің өстері мен жазықтықтары

Анатомияда шартты түрде адам денесін тік тұрғызып қолдарын төменге түсіріп, басбармақтарын сыртқа қаратып зерттейді.

Адам денесінен өзара перпендикулярлы шартты жазықтықтарды жүргізеді. Олардың арасында: 1. Денені оңға және солға бөлетін алғы, артқы әлде саггитальды (гр. Sagitta-жебе) жазықтық. Бұл жерде орта саггитальды әлде медиалды жазықтық денені тең екі бөлікке бөледі. 2. Маңдай (лат. frons-маңдай) жазықтығына жарыспалы (параллельді) фронталь және көк жиек сызығына (горизонтқа) жарыспалы жазықтарды.

Фронталь және көлденең жазықтықтары қиылысында пайда болған өсті саггитальды елде алғы-артқы дейді, ал фронталь және саггитальды жазықтықтар қиылысындары өсті-вертикал немесе тік өсь деп атайды. Орта жазықтыққа бағытталған мүшелердің шеттері мен беттердің бөліктерін-медиальды, ал оған қарсы бағытталғандарды.

Дене мүшелерінің сыртқы пішіндері де толық симметриялы емес. Мысалы, оңқайлардың оң қолдары жақсы дамыған. Ол сол қолға қарағанда күштілеу және ұзындау (1 см-ге дейін) болады. Осындай құбылыс, аяқ құрылысында да байқалады.