1.2 Телеақпараттық жүйелер
Электр қондырғыларының (жылу және су электр станциялары, түрлі кернеу класы станциялар) туралы ақпаратты жинау және беру үшін тарату жүйелерін құру үшін, «RTSoft» негізделген бірінші құрылымдардың Kontron технологиялар арасындағы SMART телемеханикалық көп функциялы кешені.
Кешенінің типтік құрылымдық сұлбасы (1.1 сурет). Бағдарламалық-техникалық кешені құрамы төрт негізгі компоненттен тұрады: SMART-KП телемеханикалық терминалы, «Integrator» байланыс сервері, орталық трансивер станциясы мен операциялық персоналдың автоматтандырылған жұмыс орындары (АЖО) (1.2 сурет).Нысанның технологиялықжабдығымен жай-күйі туралы деректерді жинау және беру,жеке технологиялық бағыттар бойынша үлестірілген SMART - KP телемеханикалық терминалдары арқылы жүзеге асырылады. AЖО визуализация процесі үшін мамандандырылған InTouch компанияның Wonderware (АҚШ) бағдарламалық пакеті барқызметтiк немесе өндiрiстiк орындалған стандартты дербес компьютерлерлеріне негізделген (1.3 сурет).
Сурет – көпфункционалды smart телекомплексінің құрылымдық сұлбасы
«Integrator» жергілікті сервер жүйесін рөлін атқарады және келесідей функцияларды жүзеге асырады: уақыт түзету, деректер жинау, мұрағаттау, жұмыс орнының интерфейсі, энергетикалық нысанның басқа кіші өзара іс-қимыл сияқты мүмкіндіктерді қамтамасыз ету [3].
Станцияның басты ерекшелігі, бүгінгі жоғары жылдамдықтағы байланыс арналарын қолдау ғана емес, сонымен қатар өкінішке орай, әлі күнге дейін отандық энергетика саласындағы басым төмен жылдамдықтағы байланыс арналары (100-200 бод).Телемеханикалық кешен масштабталатын күрделі жүйе екендігін ескерген жөн. Қарапайым жағдайда, ол қараусыз тарату құрылғысында орналасқан тек бір телемеханикалық терминал болуы мүмкін.
Тағы бір мысал - энергетикалық нысанның электр бөлігін қамтитын таратылған деректер жинау және беру жүйесі үшін үлкен аудандық жылу электр станциясы құру.
Сурет – Орталық қабылдау-тарату станциясы
1.3 Сурет – ажо оперативті персоналының графикалық модель мысалы
Қатал өнеркәсіп объектісінде (электромагниттік кедергілер, жоғары температура, діріл, шаң, т.б.) жұмыс істеу үшін арналған телемеханикалық кешенінің барлық компоненттері, Motorola процессорыжәне нақты уақыт операциялық жүйесі (НУОЖ) негізінде құрылған. Электр жүйелерін басқару орталықтары үшін пайдалануға арналған орталық трансивер станциясы, электр жүйесіне кіретін объектілер бойынша деректерді жинау және тарату менбайланыс желілері арқылы қабылданатыноперативті персоналға технолгиялық ақпаратты өңдеуді және көрсетуді қамтамасыз етеді.
Қуат пен жиілік ағындарын реттеу. Алдыда келе жатқан компаниялардың, сондай-ақ нарықтық ортадағы жүйелік оператордың ең маңызды міндеттерінің бірі, ол электр ағындарыныңжиілігі мен реттелуін қамтамасыз ету. Сондай-ақ электр станцияларының осындай өзгертуге қатысуы жүйелік қызмет және оның электр желілеріне қосылу маңыздылығы ретіндеқарастырылады.
«RTSoft» компаниялар саласында жетекші ғылыми-зерттеу ұйымдарымен (ЖҒЗҰ) бірлесіп қазіргі компьютерлік технологиялар негізінде автоматты жиілігі мен қуаты бақылау (АЖҚБ) жүйесін дамыту білді. Жүйе құрамына (АЖҚБ) орталық басқару, бірнеше кіші нысандаын (белсенді және реактивті қуатының тобын реттеу (АҚТР) және SMART-KP телемеханикалық терминалы) қамтиды.
Жүйенің орталық реттегіші энергия жүйелерінің біріккен диспетчерлік басқаруының жұмыс істеуі үшін арналған және оперативті қызметкерлердің бұйрықтары бойынша жиілік пен қуатты реттеу алгоритмдерінің жұмыс істеуіне арналған.
Жиілік пен активті қуатты реттеу жүйесінде компьютерлік технологияларды қолдану басқа техникамен жетпеген жетістіктерге жеткізді.Жаңа жүйе энергожүйедегіжиілік пен активті қуатты реттеуінің нақтылығымен белсенділігін арттырады.
Жүйенің басты ерекшелігі, ол нақты бір нысанды түрлендіретін ерекшеліктерін (қондырғы ресурстары, негізгі сипаттамалары, тиімділігі, жағымсыз жұмыс орындары, технологиялық шектеумен басқалары) ескере отырып электр станцияларының генераторларындағы жүктемені тарату бойынша оптимизациялық міндеттерді шешу. Осындай шешімдерді қолдану, электр станцияларындағы қымбат қондырғылартозуын азайту үшін бағытталған.
Аварияға қарсы автоматика. Егер апатты жағдайға қарсы автоматикана қарастыратын болсақ, онда тұтынушылардың жақсы энергоқамтамасыз етілуі тікелей жоғары вольтті электр желісінапатты жағдайсыз қолдануға байланысты. Белгілі болғандай, жүйелік апатты жағдайлар электр желісі қондырғыларына зақым келуіне және тұтынушыларды өшіру, өзінің артынан энергожүйесінің үлкен зардаптарына әкеліп соғуы әбден мүмкін. Электр желісінің барлық пайдалану ережелеріне сәйкес автоматты жүйелерсіз апатты жағдайдан сақтауды басқаруға тыйым салынады. Бірақта қазіргі уақыттағы энергожүйелерінің көбісі алдыңғы ғасырдың 60-70 жылдар элементтерінің базасы негізінде жасалған ескі жүйелерімен қамтамасыз етіліп тұр. Осындай қондырғылардың физикалық тозуы және қосалқы бөлшектердің жоқтығы ол проблеманың тек бір бөлігі. Құрылғылардың шектелген мүмкіндіктері комлекстің қолданылуын қиындатады, ал қатаң логика апатты жағдайдан сақтауды басқару алгоритмін тиімді құруға мүмкіндік бермейді.
АҚ «SibNIIE», ААҚ «Yuzhenergosetproekt», ААҚ «Sibenergosetproekt» ғылыми және жобалау ұйымдарымен бірлесіп, «RTSoft» компаниясы төтенше бақылау міндеттерін шешу үшін арналған SMART-ПА микропроцессорлық құрылғыларынбірқатарын әзірлей алды(1.1сурет). Осы құрылғылардың модульділігі мен ауқымдылығы, қолданыстағы төтенше басқару жүйесін жаңғыртуға және жаңа кешендердің құрылысына пайдалануға мүмкіндік береді. SMART-ПА негізінде негізгі аппараттық және бағдарламалық құралдар болып табылады.
Сонымен қатар, бүгінгі күні, шығындарды төмендетуге, негізгі құралдардың әсерін арттыру, компания мен басқа да қаржылық көрсеткіштерін жақсарту мақсатында электр энергиясын өндіру, бөлу және тұтыну, технологиялық процестерді оңтайландыруға мүмкіндік беретін ақпараттық технологиялар,үлкен қызығушылық туғызуда. Жоғарыдағы мәселелерді шешу мақсатында (Manufacturing Execution Systems) деп аталатын MES-жүйесі қолдануда. Бұл технологиялық процестерді және өндірістік ресурстарды жедел жоспарлау, басқару және оңтайландыру үшін, ақпараттық мәселелерін шешуге бағытталған мамандандырылған бағдарламалық өнімдер. Schneider Electric компаниясы пайдаланушыларға ID Spec Plus бағдарламалық ортасынұсынады. Бағдарламаның соңғы нұсқасын дайындау кезінде, конструкторлардың ойлары және ірі ресейлік жобалау ұйымдарының инженер жобалаушыларының пікірлері назарға алынды [4]. Бағдарлама өз мансабын жана бастап және жобалау тәжірибесі өте аз, жас конструкторлар үшін пайдалы, сондай-ақ, Schneider Electric жабдықтарын пайдалана отырып жобалау өнерін үйренгісі келетін адамдарға болады. Пайдаланушы бағдарламамен жұмыс істеуге кірісер кезде бірсызықты сұлбадан хабары болуы керек, кейбір жүктемелердің сипаттамаларын білу, элементтердің орналасуы, жобаның жоспары жайлы ақпаратқа ие болуы және т.б. AutoCAD форматында ұсынылған объект жоспарының болуы айтарлықтай жоба бойынша жұмысты жеңілдетеді.