3.1. Калий перманганатына әсері

Реактивтер: 0,1% калий перманганаты ерітіндісі, 10% сода ерітіндісі, өсімдік майы.

Пробиркаға 1 тамшы май, 1 тамшы сода ерітіндісі, 2-3 тамшы калий перманганаты ерітіндісін тамызып, шайқаңдар. Марганецтің тотықсыздануы барысында күлгін түс жоғалады, ал майдың құрамына кіретін, қанықпаған қышқылдар, этилен тәрізді тотығады.

Реакция схемасын жазыңдар:

БАҚЫЛАУ

Бағаланатын құзыреттілік:

1. Білім

2. Тәжірибелік дағдылар.

Бақылау әдістері:

1. Жаттығулардың орындауын бақылау.

2. Тест тапсырмаларын және бақылау карталарын бақылау.

Сұрақтар

1. Липидтер жіктелуі.

2. Fatty acids - a component of natural lipids. Essential fatty acids - vitamins of group «F».

Высшие жирные кислоты – компоненты природных липидов. Незаменимые жирные кислоты – витамины группы «F».

3. Триацилглицирендер. Жай және аралас майлар. Қатты сұйық майлар. Йодтық сан – майдың қанықпағандық мөлщері. Сабындану саны.

4. Фосфолипидтер. Фосфоглицеридтердің құрамына кіретін аминспирттері және олардың арасындағы генетикалық байланыс.

5. Фосфоглицеридтердің құрылысы. Фосфатид қышқылы. Фосфатидилсериндер, фосфатидилэтаноламиндер, фосфатидилхолиндер. Бұл қосылыстардың бифилдігі.

6. Сабынданатын липидтердің химиялық қасиеттері: гидролизі (сабындану), тотығуы, гидрирлеу, йодпен жәнеа броммен әрекетесу рекациялары.

7. Стериндер: холестерин, эргостерин. Табиғатта таралуы. Биологиялық ролі.

8. Жоғары май қышқылдарымен холестеридтердің, эргостеридтердің түзілуі.

9. Д₂ және Д₃ витаминдерінің түзілуі. Маңызы.

10. Өт қышқылдары. Хол қышқылы. Дезоксихол қышқылы. Жұп өт қышқылдары: гликохол, таурохол қышқылдары.

Жаттығулар:

1. Триацилгицериндердің құрлысын жазыңыз:1) 1-олео-2,3-дипальмитиннің;2)1,2-дилинолено-3-стеариннің түзулу реакцияларын жазыңыз. Консистенциясы қандай?

2. Тристеариннің гидролиз реакциясын жазыңыз: 1)сумен; 2)натрий гидроксидімен. Түзілген өнімді атаңыз.

3. Серин,коламин, холин арасындағы генетикалық байланыстың схемасын жазыңыз.

4. Стеарин және олеин қышқылдарының қалдықтарынан құралған, глицеро-3-фосфаттаң лейцитиннің (фосфатидилхолин) түзілу реакциясын жазыңыз.Молекуланың полярлы және полярсыз бөлігін белгілеңіз.

5. Стеарин және линолен қышқылдарының қалдықтарынан тұратын, кефалиннің (фосфатидилсерина) құрлысын жазыңыз.

6. Жоғары май қышқылдарымен холестеридтердің, эргостеридтердің түзілуін жазыңыз. Реакция механизмі.

7. Д₃ витаминінің алынуының схема реакциясын жазыңыз.

8. Эргостериннің УК-сәуленің әсерінен жүретін реакция схемасын жазыңыз. Алынған витаминді атаңыз..

9. Глико- және таурохол қышқылдарының түзілу реакциясын жазыңыз. Олардың биологиялық ролі.

№18 Тәжірибелік сабақ

ТАҚЫРЫП: №2 Аралық бақылау

Мақсаты:

1. Органикалық химияның негізгі сұрақтары бойынша теориялық білімді және практикалық дағдыларды бақылау.

2. Жана терминдерді еңгізу және студенттерді оқытушымен әнгімелесу арқылы коммуникативті дағдыларды дамытуын қалыптастыру

3. Аралық бақылауды ауызша және жазбаша өткізу кезінде өзін- өзі көрсете білуін қалыптастыру.

ОҚЫТУ МІНДЕТТЕРІ:

Оқушының қабілеттілігі:

1. Органикалық химиядан теориялық материалдың меңгеруін тереңдете көрсету.

2. Органикалық қосылыстардың негізгі топтарына сапалы реакцияларды қолдана білу (гомо- және гетерофункционалды көмірсутектердің туындылары, амин қышқылдар, пептидтер, белоктарк).

3. Интернеттен ақпарат іздеу және кәсіби әдебиетті өз бетімен оқу.

ТАҚЫРЫП БОЙЫНША СҰРАҚТАР:

1. Органикалық қосылыстардын құрылысы және реакциялық қабілеті

2. Көмір сутектердің радикалды және электрофильді реакциялары

3. Органикалық қосылыстардың тотығуы және тотықсыздануы.

4. Қаныққан көміртегі атомынын нуклеофильді орынбасуы.

5. Карбонильді қосылыстардын нуклеофильді реакциялары

6. Тіршілік процестеріне қатысатын гетерофункциональды қосылыстар

7.Моносахаридтер. Дисахаридтер. Полисахаридтер. Химиялық қасиеттері.

8.Сабынданатын, сабынданбайтын липидтер.

9.Биологиялық маңызді гетероциклді қосылыстар. Нуклеозидтер, нуклеотидтер, нуклеин қышқылдары

10. Биополимерлер ертінділерінің ерекше физика-химиялық қасиеттері.

САБАҚ БЕРУ ЖӘНЕ ОҚЫТУ әдістері:

Әдіс - үйлестірілген (жазбаша сұрау, ауызша сұрау- оқытушымен әңгімелесу)

Құралдар: аралық бақылаудың тест тапсырмалары және билеттер.

әдебиеттер:

Негізгі:

1. Сейтембетов, Т.С. Химия [Мәтін]: Оқулық / Т.С. Сейтембетов.- Алматы: Эверо, 2010.- 288 б.

2. Тюкавкина Н.А. Биоорганикалық химия [Мәтін]: Оқулық / Н.А. Тюкавкина, Ю.И. Бауков, С.Э. Зурабян; Қазақ тіліне аударған және жауапты ред.проф. Т.С.Сейтембетов.- Москва: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014.- 400 б.

3. Тюкавкина Н.А., Бауков Ю.И. Биоорганическая химия [Текст]: Учебник /.- Изд.5-е, стереотип. - М.: Дрофа, 2006.- 542 с.

4. Л.Г. Веренцова ж.б. Бейорганикалық, коллоидты және физикалық химия [Мәтін]: / Л.Г. Веренцова, Е.В., Нечепуренко, А.А. Батырбаева, Э.К. Карлова. - Оқу құрал. - Алматы: Эверо, 2009.- б. 190-209.

5. Веренцова Л.Г., Нечепуренко Е.В. Неорганическая, физическая и коллоидная химия. [Текст]: Учеб.пос./ Алматы: Эверо, 2009.- с.192-211.

Қосымша:

1. Алмабекова, А.А. Органикалық химиядан тесттік тапсырмалар жинағы. [Текст] / А.А. Алмабекова, Ш.Ж. Айтуғанова.- Алматы: Эверо, 2009.- 304 б.

Қосымша:

1. Асанбаева, Р.Д. Биоорганикалық химиядан емдеу, педиатрия, санитария-гигиена, стоматология фак-ң 1 курс студент-ң өзіндік жұмысына арналған оқу-әдістемелік құрал [Мәтін]: 1-бөлім / Р.Д. Асанбаева; С.Ж.Асфендияров атындағы ҚазҰМУ.- Алматы, 2004.- 136 б.

2. Есімжан А.Е. Жалпы химия практикум [Мәтін]: Оқулық.- Алматы, 2004.- 296 б.

3. Л.Г. Веренцова, Е.В. ж.б. Бейорганикалық, коллоидты және физикалық химия [Мәтін]: Бақылау тестері / Л.Г. Веренцова, Е.В., Нечепуренко, А.А. Батырбаева, Э.К. Карлова. - Алматы: Эверо, 2009.- 212 б.

Ағылшын тілінде:

1. Morris Hein, Scott Pattison, Susan Arena. Introduction to General, Organic, and Biochemistry [Text]: Book / 10th Edition.-USA: John Wiley&Sons, Inc, 2012.-1091 p.

Бақылау:

Бұл сабақта компетенцияны бағалау әдісі төмендегідей:

Компентенцияны бағалау «Білім»: аралық бақылаудың сұрақтарының жауаптары бойынша ауызша сұрау (оқытушымен әңгімелесу), жазбаша сұрау ( билеттер).

«Коммуникативті дағдылар» бағалау компетенциясы: үшін әнгімелесу кезінде студенттердін көзқарасын көрсету, сұрақтарды қоя білу және нақты жауап беру.

Сұрақтар:

1. Органикалық қосылыстардың жіктелуі, номенклатура, изомериясы.

2. Құрылымдық формула, құрылымдық изомерлер. Органикалық радикалдар.

3. Органикалық қосылыстар үшін номенклатура бойынша атауын құрастырудың негізгі ережелері.

4. Қаныққан көмірсутектерге тән, радикальды орын басу реакциялары. Көмірсутектердің пероксидтік тотығу реакциясы.

5. Қанықпаған көмірсутектерге тән, элктрофильді орын басу реакциялары. Электронодонорлы және электроноакцепторлы орынбасушылардың электрофильді қосып алу реакцияларына әсері. Марковников ережесі.

6. Ароматты көмірсутектерге тән, электрофильді орын басу реакциялары. Арендерің қабілеттілігіне электронодонорлы және электроноакцепторлы орынбасушылардың электрофильді орын басу реакциялардың әсері.

7. Функционалды топтар. Көмірсутектердің туындыларының номенклатурасы және жіктелуі: спирттердің, фенолдың, тиолдың, аминдердің, албдегид және и кетон, карбон қышқылдарының және олардың туындылары.

8. Бренстедтің теориясы бойынша органикалық қосылыстардың қышқылдығы мен негіздігі.

9. Тиолдардың және спирттердің, аминдердің, альдегидтер мен кетондардың, карбон қышқылдарының химиялық қасиеттері.

10. Гетерофункциональды қосылыстардың номенклатурасы және құрлысы: аминоспирттер, гиддроксиқышқылдары, альдегид- және кетоқышқылдары.

11. Гетерофункциональды қосылыстардың фунуциональды топтары бойынша химиялық қасиеттер.

12. Бензол қатарының гетерофункциональды органикалық қосылыстары.

13. Белоктардың құрамына кіретін, 20 α-амин қышқылдарының жіктелуі және номенклатурасы.

14. α-Амин қышқылдарының стереоизомериясы. Д- және L- қатары.

15. α-Амин қышқылдарының қышқылдық-негіздік қасиеттері. α-Амин қышқылдарының изоэлектрлік нүктесі. Электрофорез, α-амин қышқылдарын бөлі әдісі.

16. Бифункциональды қосылыстар ретінде аминқышқылдарының химиялық қасиеттері.

17. α-Амин қышқылдарының ерекше реакциялары. Пептидтердің түзілуі. Пептидтердің қышқылдық және сүлтілік гидролизі. Сапалы реакциялар.

18. Тірі ағзаның биополимерлері. Белоктар-полиамфолиттер.

19. ЖМЗ ісінуі. Ісіну дәрежесінің әр түрлі факторлардан тәуелділігі.

20. Биополимерлер ертінділерінің тұрақтылығы. ЖМЗ ертінділерінің тұрақтылығын бұзатын факторлар.

21. ЖМЗ ертінділерінің осмостық қысымы. Қан плазмасының онкотикалық қысымы.

22. ЖМЗ ертінділерінің тұтқырлығы. Қанның тұтқырлығы.

23. Көмірсулар, жіктелуі, маңызы.

24. Моносахаридтер. Жіктелуі. Көмірсулардың стереоизомериясы.

25. Моносахаридтердің цикло-оксотаутомериясы. Фишер формуласы. Хеуорстың перспективті формулалары.

26. Моносахаридтердің химиялық қасиеттері.

27. Күрделі көмірсулардың жіктелуі. Маңызы.

28. Тотықсыздандыратын және тотықсыздандырмайтын дисахарид. Дисахаридтердің қасиеттері және сапалы реакциялары.

29. Гомо- және гетерополисахаридтер.

30. Бес, алтымүшелі және конденсирленген гетероциклдер. Пирролдың, пиридиннің химиялық қасиеттері.

31. Пурин мен пиридиннің туындылары.

32. Алкалоидтар. Никотин. Кофеин.

33. Нуклеозидтер.Нуклеотидтер. Нуклеин қышқылдарының бірінші реттік құрылымы.

34. Липидтер жіктелуі. Май қышқылдары – табиғи липидтердің компоненттері.

35. Триацилглицирендер. Йодтық сан.

36. Фосфоглицеридтер.

37. Сабынданатын липидтердің химиялық қасиеттері.

38. Стериндер: холестерин, эргостерин. Д₂ және Д₃ витаминдері.

39. Өт қышқылдары.