29.2.3. Жергіліктіқолдануға арналған сульфаниламидтер

Көз инфекцияларын емдеу және алдын алу үшін сульфаниламидтер жергілікті колданылады. Осы максатпен суда еритін сульфацил-н а т р и й бәрінен жиі кодданылады. Ол барынша тиімді және тітіркендіргіш әсер көрсетпейді. Оны жаңадан туылған нэрестелер мен ересек адамдардын соз коздырғышымен жұктырылган көз ауруларын емдеу және алдын алу үшін конъюнктивитте, блефаритте', касаң кабаттың ойык жарасында және т.б. қолданады.

Сульфаниламидтер жұқпалы жараларда (эдетте, жараны опалау (припудривать) жолымен) пайдаланылуы мүмкін. Бул кезде жара бөліндісі, ірің, некроз массасы болганда, сульфаниламидтер аз немесе мүлдем әсер етпейтінін ескеру керек, себебі олардың кұрамында пара-аминобензой кышкылы өте көп болады. Оларды жараны біріншілік өндегеннен кейін ғана немесе "таза" жара жагдайында колдану керек.

Молекуласында күмістің атомы бар сульфазиннің күміс тұзы (сульфаргин) синтезделген. Прспаратты күйік жарасында тек жергілікті колданады. Препараттан босаи шыгатын күміс сульфазинінің микробтарга қарсы әсерін күшейтеді жэне жараның жазылуына әкеледі. «Сульфаргин» жағылмасының құрамына кіреді.

29.2.4. Сульфаниламидтердің триметоприммен жұптастырылған препараттары

Сульфаниламидтер мен жұптаскан препараттар кызығушылык тудырады, олар дигидрофолатредуктазаны тежеп, дигидрофолийдің тетрагидрофолий қышкылына өтуін токтататындар. Мұндай заттарга тримвтоприм жатады.

Екі түрлі кезеңдерде көрінетін нуклеин кышқылы прекурзорларының биосинтезіне осы сиякты жұптасқандардың тежегіш әсерлері олардың микробтарга қарсы белсенділігін айтарлыктай жоғарылатады - әсері бактерицидгік болады.

' Қабак шетінің қабынуы. Грек тілінен Ыерһагоп - кабак.

533

Сульфаметаксазол мен триметопримнен тұратын 6 а к т р и м (бисептол, котримоксазол, септрин) препараты шыгарылады. Оның бактерияға карсы жоғаргы эсері бар. Бактерицидтік эсер керсетеді. Асқазан-ішек жолдарынан жаксы сіңеді. Қан сарысуьшда препараттың жогаргы концентрациясы 3 сағ кейін аныкталады. Әсер ету ұзакгығы 6-8 саг. Бактримнің екі компоненті де негізінен бүйрек арқьуіы шығады. Бактримді колданғанда әртүрлі жанама эсерлер байкаладыгДиспепсидлық бұзылыстар (лоқсу, кұсу, анорексия, диарея) және тері жагынан^аллергиялык реакциялар_ (эритематоздык бөртпелер, есек жем, қцшыну) кобінесе жні боладьц Қан түзетін жұйені тежеуі (лейкопения, агранулоцитоз, тромбоцитопения, мегалобластыканемия және т.б.) мүмкінЖейде бауыр және бүйрек кызметтерінің бұзылуы дамиды. чІ/Суперинфекция (ауыз куысының кандидамикозы) да дамуы мүмкін. Бактримді үзақуақыт колданганда шеткі каниың кұрамын бакылап отьфу керек.

Бактрим бауыр, бүйрек және қан түзу жүйесі айкын бү_зылғанда колданылмайды. 6 жаска дейінгі балаларга жэне жүктілік кезінде оны тагайындаудың кажеті жоқ.

Лидаприм (сульфаметрол + триметоприм), сульфатон (сульфамонометоксин триметоприммен), сонымен катар потесептил (сульфадимезин + триметоприм) осыган ұксас препараттар болып табылады. Барлық препарат үшін колдану көрсеткіштері, жанама эсерлері және колдануга карсы көрсеткіштері бактримдегідей.

29.3. ХИНОЛОН ТУЫНДЫЛАРЫ

Практикада колдануга орын алған хинолон туындыларының катарына бірінші налидикс қышкылы (невифамон, неграм) жатады. Оның эсерінің спектріне негізінен грамтеріс бактериялар (осыдан, оның атгарынын бірі - «неграм») жатады. Ол ішек, протей таякшалары, капшыкты бактериялар (клебсиелла), шигелла, салмонеллада тиімді. Налидикс кышкылына көк ірің таяқшасы тұракты. Оның микробтарга карсы әсер ету механизміні ДНҚ. ^интезін хежеуімен байланыстырады. Препараттарға бактериялардың тұракТЫлыіЫ Рарыншатез (кейде емдеп бастаган соң бірнеше күннен кейін) дамиды.

Препарат асқазан-ішек жолдарынан тез сіңеді. Енгізілген дэрінің шамамен 20% химиялық взгеріске ұшырайды. Налидикс кышкылы (жэне оның метаболиттері) негізінен бүйрек аркылы шығады, осының салдарынан зәрде дәрінің өте жогаргы концентрациясы түзіледі.

Негізгі колданылуы - ішек таяқшасымен, протеймен және налидикс кышкылына сезімтал баска да микроорганизмдермен шакырылган зәр шыгару жолдарының инфекцияларында. Препараттың багалы сапасы оның антибиотиктер мен сульфаниламидтік препараттарға тұракты штаммдарда белсенділігінін жоғары болуы.

534

Жанама әсерлерінен диспепсиялык бұзылыстар, аллергиялык реакциялар, фотодерматоздар, көрудін аз уакытқа нащардауіі (көз көргіштігінің төмендеуі, жарыктан қорқушылык), бастыңауыруы мүмкін.

' Қолдануга қарсы көрсеткіштері бауыр және бұйрек кызметінің айкын бұзылыстарымен жүретін аурулар болып табылады. Әйелдерге жүктіліктіқ бірінші 3 айында және 2 жасқа дейінгі балаларга тагайындамау керек.

Соңгы жылдары кұрылысында фтор атомы бар хинолон туындысы -фторхинолондарга көп көңіл аударыла бастады. Осындай кептеген препараттар синтезделе бастады: ципрофло. ксацин (ципробай), норфлоксацин, пефлоксаиин, ломефлоксацин, оф-локсации (таривид) және т.б. Олар әсер спектрі кең, бактерияларға кдрсы өте белсенді дәрілік заттар болып табылады. Грамтеріс бактерияларға, соның ішінде: гонококк, ішек таякшасы, шигелла, сальмонелла, КіеЬзіеііа рпеитопіае, ЕпіегоЬасіег, Наеторһііш іп/іиепгае, кек ірің таякшасы¹, микоплазмалар, хламидияларға және т.б. бактерицидтік әсер көрсетеді. Грамоң бактерияларда белсенділігі аз.

Фторхинолондардың бактерияларға карсы әсер ету механизмі бактериялык топоизомераза II мен IV (соның ішінде ДНК-гираза -топоизомераза II) фермеңттерін тежеумен жұреді, бұл ДНК репликациясын және оған сәйкес РНК түзілу ін бұзады. Бұның бәрі бактерияның өсіп көбеюіне кедергі жасайды.

Фторхинолондар ас қорыту жолдарынан жаксы сіңеді. Көптеген тіндерге өтеді. Гематоэнцефалдык тоскауылдан тек жеке препараттар қажетті концентрацияда (офлоксацин, пефлоксацин, ципрофлоксацин) өтеді, онда да ми кабатының қабынуында. Аз дэрежеде белок сарысуымен байланысады. Негізінен бүйрек арқылы (сұзілу және белсенді секреция жолымен) бөлінеді. Біркатар фторхинолонның салыстырмалы фармакокинетикасы 29.5 кестесінде берілген.

Олар фторхинолондаргасезімтал микроорганизмдермен шакырылган зәр шыгару, тыныс алу жолдарының, асказан-ішек жолдарының инфекцияларында колданылады.

Микроорганизмдердің фторхинолондарға бейімделуі салыстырмалы түрде баяу дамиды. Жанама әсерлерінен диспепсиялык бұзылыстар, тері бөртпелері жэне басқа да аллергиялық реакциялар, бастың ауыруы, бастьщ айналуы, ұйкысыздык, фотосенсибилизация байкалады. Суперинфекция болуы мүмкін. Бірақ, жалпы фторхинолондарды наукастар жақсы көтереді.

Жүкті және бала емізетін әйелдерге, 18 жасқа дейінгі наукастарга тагайындауга болмайды.

Жаңа фторхинолондарды алудың ең маңызды багыттарынын бірі -грамоң бактерияларга, соның ішінде Зігеріососсиз рпеитопіае жэне баска

¹ Ципрофлоксацин эсіресе көк іріктаякшасындатиімді

535

стрептококктарга, атипті жэне анаэробты ауру коздыргыштарына косылыстың микробтарға қарсы әсерін күшсйту болыптабылады. Осындай препараттардың қатарына моксифлоксацин (авелокс) жатады. Ол стрептококктар, стафилококктар, листерий, коринебактерий және аз дәрежеде - энтерококктарға жогарғы бактерицидтік белсенділігімен ерекшеленеді. Осылай, моксифлоксациннің мысалы, іп уііго пневмококқа эсері ципрофлоксацин мен офлоксацинге караганда 4-16 есе белсенді. Моксифлоксацин көптеген баска антибактериядцыкзаттарғатұракты грамоң бактериялармен жүқтырылган инфекциялардатиімді екендігін атап көрсету керек. Бұдан баска, моксифлоксацин хламидия, микоплазма, уреаплазма және анаэробты ауру коздырғыштарыида жогары белсенділігімен сипатталады. Анаэробтарда моксифлоксацинніңбелсенділігі метронидазол, клиндамицин және имипенем деңгейімен бірдей.

Препарат ішектен жаксы сіңеді. Биожетісіліктігі шамамен90%. Қанның сарысу белогымен 48 % байланысады. Бауырда 50% метаболизмге ұшырайды. Моксифлоксацин мен оның метаболиттері бүйрек аркылы жэне өтпен ішеккетүсуаркылбөлінеді. Препаратты тәулігіне 1 реттағайындайды.

29.5. Кесте.	Фторхинолондардың фармакокинетикасы
Препарат	Енпзу жолы	Биожет-кіліісгілігі %	Сары су белокта-рымен байланы-сы%	Ті/2, саг	гэт- дан өтуі	Шыгу жолы	Тэулі-гінс енгпу
Ципрофлок-сацнн	Ішкс. кок тамырга	50-80	20-40	3-4,5	+	Бүйрек	2
Норфлок-сшин	Ішкс	30-40	10-35	4-5	±	Ьуйрск	2
Офлоксацші	ІШКС	>90	8-32	5-7	+	Бүйрек	2
Пефлоксацин	Ішке, көк тамырга	100		9	+	БуПрек	2
Ломефлок-сацин	Ішке	2 95	10	8	±	Бүйрек	1-2
Эноксацин	Ішке	80-90	40	3-6		Бүйрек	2
Руфлоксацнн	Ішке	60	60	33		Бүйрек	1
Гатифлок-сацнн	Ішкс	96	20	8		Бүйрек	1
Гемифлок-сацин	Ішке	70 '	60	8		Бүйрек	1
Левофлок-сацин	Ішке	99	31	6.9		Бүйрек	1
Моксифлок-сацин	Ішке	86	48	12,1		Бүйрск, ішек	1

536

Моксифлоксацинді науқастар жаксы көтереді. Жанама эсерлері негізінен баска фторхинолондарга ұксас (фотосенсибилизациялық эсері жок). Лоқсу, диарея, бастың айналуы жиі байкалады.

Жаңа фторхинолондарга гатифлоксацин, гемифлокса-цин, левофлоксацинда жатады. Олардың барлығы энтералды енгізгенде белсенді, биожеткіліктігі ете жоғары, грамоң бактерияларда айтарлыісгай тиімділігімен сипатталады, бүл жагдайда фамтеріс бактерияларга бактерицидтік әсері сакталады. Зігеріососсих рпеитопіае және басқа тыныс жолдарының инфекциялық аурулардың қоздыргыштары - Неторһуіш іп/Іиепге, Могахеііа саіагаііз кездеріндеотетиімді. Осыган, олардыңтыныс жолдарының тіндерде және сұйыктыктарында жоғаргы концентрацияда (кан сарысуына караганда жогаргы концентрацияда) жиналуы әкеледі. Оларды моксифлоксацин сиякты тэулігіне 1 ретенгізеді.