41. Віленскі універсітэт.

Віленскі ўніверсітэт, таксама Вільнюскі ўніверсітэт

— найбуйнейшая вышэйшая навучальная ўстанова сучаснае Літоўскай Рэспублікі ў Вільнюсе, адна з найстарэйшых ВНУ Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, буйны навуковы цэнтр.

Універсітэт складаюць 12 факультэтаў, 8 інстытутаў, найстарэйшая ў Літве бібліятэка, 3 універсітэцкія шпіталі, астранамічная абсерваторыя, батанічны сад, вылічальны цэнтр і касцёл Святога Яна.

На 1 студзеня 2005 года ў Вільнюскім універсітэце навучалася 22 618 студэнтаў, з якіх 15 789 на дзённым аддзяленні, 6 829 на завочным і вячэрнім. Універсітэт займае некалькі будынкаў і комплексаў будынкаў у розных раёнах Вільнюса і Каўнаса. У Ансамблі Вільнюскага ўніверсітэта ў гістарычнам цэнтры горада месцяцца адміністрацыя, бібліятэка, гістарычны, філалагічны і філасофскі факультэты.Галоўная школа Вялікага княства Літоўскага[правіць | правіць зыходнік]

Пасля скасавання Ордэна іезуітаў (1773) Віленская акадэмія ў 1781 ператвараецца ў Галоўную школу Вялікага княства Літоўскага (лац.: Schola Princips Magni Ducatus Lithuaniae) — свецкую вучэльню, рэфармаваную Адукацыйнай камісіяй. Пачынаецца выкладанне па-польску і па-літоўску на некаторых факультэтах — літэратуры і гісторыі Польшчы і Літвы, прыродных і матэматычных навук. Афіцыйна школа па-ранейшаму называецца по-лацінску "Academia et Universitas Vilnensis", толькі без азначэння "Societatis Jesu". Але менавіта ў гэты час яе сталі часцей называць універсітэтам, а не акадэміяй як раней. Гэты перыяд час пэўнага росквіту навучальнай установы, хаця пры нацыянальна-культурным заняпадзе ў ВКЛ школа і была паланізаваная. У той жа час школа мела найлепшы ў РПмедыцынскі факультэт, створаны прыехаўшым з Вены Ёганам Петэрам Франкам.

Галоўная віленская школа

Пасля падзелаў РПпераіменавая на Галоўную віленскую школу (руск.: Главная виленская школа) і на нейкі час страціла свой былы статус і веліч.

Імператарскі Віленскі ўніверсітэт

Падпісаным 4 (16) красавіка 1803 года імператарам Расійскай імперыі Аляксандрам I актам Галоўная віленская школа пераўтворана ў Імператарскім Віленскім універсітэтам і робіцца цэнтрам адукацыі для васьмі губерняў — Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Магілёўскай, Віцебскай, Валынскай, Падольскай, Кіеўскай.

Ганаровым апекуном і патронам універсітэту становіцца князь Адам Чартарыйскі. Некаторы час, да паўстання 1830—1831 гг., універсітэт зазнае час росквіту. Да найбольш вядомых вучоных гэтага часу, звязаных з універсітэтам, належаць Ян Снядэцкі, Анджэй Снядэцкі, Іаахім Лялевель, Міхал Ачапоўскі, Сімонас Даўкантас, Іозеф Франк. Вучыліся тут Адам Міцкевіч, Юліуш Славацкі. Колькасць студэнтаў узрасла ад 290 у 1804 да 1321 у 1830. У 1823 годзе вучэльня стала найбуйнейшай у Расіі і Еўропе, пераважаючы па колькасці студэнтаў Оксфардскі ўніверсітэт.

42. Полацкая акадэмія.

Полацкая акадэмія. 12 студзеня 1812 г. iмператар Аляксандар I выдаў указ- возвести Полоцкую иезуитскую коллегию на степень Академии с присвоением ей преимуществ, дарованных Университетам". Адкрыццё акадэмii адбылося 10 чэрвеня, незадоўга да пачатку напалеонаўскага паходу. У сувязi з вайной заняткi пачалiся толькi 8 студзеня 1813 г. Студэнтаў чакалi тры факультэты: багаслоўя, вольных навук і ф-т моў. Пасля праведзенай у 1815 г. рэарганiзацыi засталiся фiласофска-фiлалагiчны i тэалагiчны. У друкарнi цi, дакладней, у выдавецтве, што дзейнiчала пры акадэмii, выходзiлi падручнiкi замежных моваў, матэматыкi, паэтыкi i рыторыкi. За гады сваёй дзейнасцi (1787-1820) полацкая друкарня выдала больш за паўтысячы кнiг на дзесятку моў. 40 000 тамоў налiчвала акадэмiчная бiблiятэка.

Папаўнялiся экспанатамi музей i карцiнная галерэя. Полацкай альма-матэр падпарадкоўвалiся ўсе езуiцкiя калегiўмы i школы Расiйскай iмперыi, якiя iснавалi тады i ў Пецярбургу, Вiцебску, Оршы, Магiлёве, Мсцiславе, Чачэрску, Клiмавiчах, Рызе, Астраханi, Адэсе, Саратаве.

Акадэмiя мела 600 студэнтаў i 40 прафэсараў i пачынала канкурыраваць з Вiленскiм унiверсiтэтам. Тут пачалi свой шлях гiсторык, археолаг i этнограф Канстанцiн Тышкевiч, астраном i фiлосаф Якуб Накцыяновiч, пiсьменнiк Юзаф Масальскi. Дыплом акадэмii атрымаў знакамiты Ян Баршчэўскi. Тут вучыўся выдатны жывапiсец Валянцiн Ваньковiч.

Улады Расii ўбачылi ў акадэмii асяродак апазiцыйнасцi i вальналюбства. У 1820 г. была забаронена дзейнасць ордэна езуiтаў. А ў сакавiку 1820 г. з iмператарскай канцылярыi выйшаў указ: "Полоцкую иезуитскую академию и подведомственные ей училища упразднить". Педагогi i выхаванцы акадэмii разышлiся па свеце. Выкладчык тэалогii аршанец Францiшак Дзеружынскi заснаваў сiстэму каталiцкiх школ у Злучаных Штатах Амерыкi. Фiлосаф Вiнцэнт Бучынскi стаў прафесарам Лювэнскага ўнiвэрсiтэта ў Бельгii. Маёмасць i музейныя зборы былi вывезены цi разрабаваны. Музейныя зборы i найлепшыя творы карцiннай галерэi паехалi ў пецярбургскую Акадэмiю мастацтваў. Паштовы рэестр зафiксаваў дзве велiзарныя скрынi, на 160 перагародак кожная, з полацкiмi калекцыямi, дзве скрынi з карцiнамi ды яшчэ тры з сонечным гадзiннiкам, мазаiкамi i антыкварыятам. Друкарню перавялi ў Кiеў. Беларусь развiталася з бясцэннай акадэмiчнай бiблiятэкай. Русiфiкатары адправiлi на фурманках 256 пудоў кнiг. Публiчная бiблiятэка ў Пецярбургу атрымала "все редкие и роскошные издания, коих она не имеет и, следовательно, могущие служить ее украшением" - 177 кнiг i 106 рукапiсаў. Пецярбургскi унiверсiтэт атрымаў 6260 тамоў, Маскоўскi - 454 (пераважна па медыцыне), Галоўнае iмператарскае ўпраўленне духоўных спраў "иностранных вероисповеданий" - 3056. Царская камiсiя знiшчыла таемнае памяшканне з сiстэмай правадоў, адкуль акадэмiчныя механiкi кiравалi сваiмi ўнiкальнымi робатамi, у тым лiку згаданай у III томе "Живописной России" механiчнай галавой, якая давала мудрыя парады "на всех употребительных языках". На ўсход быў адпраўлены i архiў акадэмii, дзе, магчыма, яшчэ быў Полацкi летапiс цi ягоная копiя.