Мазмұны

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19920 21 22 23 24. 25. 26 272829303132 33 34 3536 37383940414243444546 4748 49 505152535455565758596061

Алғы сөз Бірінші сабақ - араб алфавиті................................ Екінші сабақ - әріптердің жазылуы....................... Үшінші сабақ - әріптердің жазылуы..................... Тануин..................................................................... Шадда...................................................................... Төртінші сабақ- мәд әріптері................................ «Әл» артиклі............................................................ Бесінші сабақ- һамза.............................................. Алтыншы сабақ- жіктеу есімдігі........................... Тануысу (деолог).................................................... Жетінші сабақ- сілтеу есімдігі.............................. Сегізінші сабақ- тәуелді жалғауы......................... Тоғызыншы сабақ- қосымшалар.......................... Оныншы сабақ-өткен шақ...................................... Он бірінші сабақ – осы шақ................................... Он екінші сабақ - қосымшалар.............................. Туыстық қатынаста болу – міндет......................... Он үшінші сабақ - қосымшалар........................... Нұр-Мүбарак университеті................................... Он төртінші сабақ - қосымшалар.......................... Міндет амалдар....................................................... Он бесінші сабақ – болымсыз етістік.................... Он алтыншы сабақ – ер тегі және әйел тегі.......... Ана туралы әңгіме.................................................. Он жетінші сабақ – түбір....................................... Алланың өсиеті....................................................... Он сегізінші сабақ – сан есімнің түрлері............... Есептік сан есім (1-10)…........................................ Реттік сан есім........................................................ Киімдер бөлімі....................................................... Он тоғызыншы сабақ – күрделі сан есім.............. Жиырмасыншы сабақ – туынды үш түбірлі етістік 2-бап............................................................. Жиырма бірінші сабақ – мезгіл және мекен үстеу........................................................................ Һижри ай есімдерінің аталу себептері Жиырма екінші сабақ – 3-бап етістігі................... Жиырма үшінші сабақ – сұраулық шылаулар..... Екі адам арасындағы диалог.................................. Жиырма төртінші сабақ – 4- бап етістігі............... Антонимдер............................................................. Жиырма бесінші сабақ – cұраулық шылау............ 5-бап етістігі............................................................. Жиырма алтыншы сабақ – cұраулық шылау....... Жиырма жетінші сабақ – 6-бап етістігі................. Мамандықтар........................................................... Жиырма сегізінші сабақ – жалғамалы қосымшалар......................................... ................... 7-бап......................................................................... Жиырма тоғызыншы сабақ – жалғамалы қосымшалар..................................... ..................... 8-бап......................................................................... Бағбан және түлкі.................................................... Отызыншы сабақ – жалғамалы қосымшалар....... 9-бап......................................................................... Сынып ішінде........................................................... Отыз бірінші сабақ – 10-бап......................... ......... Үй хайуанаттары..................................................... Отыз екінші сабақ – бұйрық рай........................... Үйленуге болмайтын әйелдер................................ Отыз үшінші сабақ – бұйрық рай........................... Отыз төртінші сабақ – есімдіктердің түрлері..... Қатым дұғасы........................................................... Мазмұны..................................................................

2 3 7 11 13 13 16 18 21 26 28 30 36 41 45 50 57 63 68 75 80 86 91 100105 109 112 116 116 119 122 128 136 144 148 153162165 169 176 179 179 188 194 201 206 207 215 216 224228 229 233 237 244 248253 257267272279

1 Әріптің екі жағындағы нүкте жолдың деңгейін көрсетеді, яғни әріптердің бір бөлігі жолдың үстінде, қалған бөлігі жолдың астында болуы мүмкін, кей кезде тек жолдың үстінде болады.

2 Сә әріпінің шығу жолы: Тілдің ұшы тіске қойылып «с» әріпін шығарады.

3 Хә әріпі қазақ алфавитіндегі «х» әріпіне ұқсайды, ерекшелігі кедергісіз қырылдамай шығады.

4 Зәл әріпі жоғарыдағы «сә» әріпі секілді тілдің ұшы тіске қойылып, «з» әріпін шығарады.

² За әріпі араб тіліндегі зәл әріпіне ұқсайды, ерекшелігі жуан дыбысталып шығады

1³ Қазақ тілінде «ғ» әріпіне ұқсайды, ерекшелігі кедергісіз көмейге қысым жасау арқылы шығады

1 Араб алфавитіндегі 28 әріптің 6 әріпі: و ا، د، ذ، ر، ز، екі түрде жазылады, яғни сөздің ортасында, аяғында бірдей формада жазылады, аталған әріптерден кейін келетін басқа әріптер бұл әріптерден кейін жалғанбай, бастапқы немесе соңында келетін формасында жазылады. Мысалы: تَذْبَحُ - сөзінде "ب" әріпі сөздің бастапқы формасында жазылған өйткені өзінен кейін тағы да әріп бар. وَرَثَ - сөзінде "ث" әріпі соңғы формасында жазылған, өйткені одан кейін әріп жоқ.

2 Араб әріптерінің оңнан солға қарай жазылуына байланысты кестені оңнан солға қарай түздік.

1 Араб тілінің оңнан солға жазу ерекшелігіне байланысты кесте оңнан солға жасалды.

2 Кәсра «ый» деп, тек жуан әріптермен байланысып келген кезде ғана оқылады. Мысалы: طِ дыбысталуы «тый».

1 ـــْــ Кез келген әріпке сукун белгісі қойылған кезде әріп өзі ғана оқылады.

1 "ه" әріпінің соңында келетін бұл түрі араб әріптеріндегі екі түрде жазылатын алты әріптерден кейін келсе, тұйық "ه" түрінде жазылады, қалған әріптерде "ـه" түрі жазылады. Мысалы: قَمَرُهُ - қамаруһу, (ر) әріпі екі түрде жазылғандықтан одан кейін тұйық "ه" әріпі келді. قَلَمُهُ - қаламуһу (م) әріпі үш түрде жазылғандықтан « ـه » әріпі жалғанды.

1 Қазақ тілінде "ع" әріпінің баламасы болмағандықтан қазақ тіліндегі «ъ» жуан белгісін қолдандық.

2 Фатха тануинінен кейін көп жағдайда әлиф келеді, кәсра және дамма тануиндерінен кейін و, ي келмейді.

1 Шадда көптеген тажуид кітаптарында ташдид деп те аталады.

2 Ол харакетті, (фатхалы, кәсралы, даммалы) бола береді.

3 Кәсралы шадда болған кезде кәсра белгісі шадда белгісің астында мысалы, دُبِّرَнемесе әріпті астында دُبِـّـرَ болуы мүмкін. Алайда, бұл көбінесе Құранда кездеседі.

1 Мәд әріптеріндегі дауысты дыбыстарға ұқсайды «әлиф» - аа, «уaу» - уу, «я» - ии деп, созылып оқылады басқа әріптерде ондай дыбысталу ерекшелік жоқ.

2 Мәд әріпінің алдындағы әріп харекетсіз келсе, ондағы жасырын харекеттің мәд әріпімен сәйкес екенінің белгісі. Мысалы: كِتابٌ оқылуы, китәәбун.

1 Әл артиклінің (الْـ ) алдында басқа сөз келсе, сол сөздің харекетіне байланысты әлиф (ا) оқылмайды, бұл бесінші сабақта кеңінен талқыланады.

1 _{Бұл дыбыстың сукунмен дыбысталуын толыққанды аудио дисктегі бесінші сабақтан тыңдай аласыз.}

2 Һамзаға тірек ретінде қойылатын белгінің түрі.

1 Бұйрық рай етістігін өткен кезде толық мәлімет алуға болады.

2 Толық мәлімет алу үшін Е.Ыбырайұлы, Н.Сайлауұлының «Құран оқып-үйренейік» кітапшасы, 40-бет.

1 Араб тілінің қазақ тілінен ерекшелігі кейбір есімдіктердің әйел тегі болады. Мысалы: сен, ол, сендер, олар. Қалған есімдік түрлерінде мен, біз және есімдіктің екілік түрінде әйел тегі болмайды, бірақ өзінен кейін келетін баяндауыш әйел, еркек тегі болып бөлінеді. Мысалы: أنا طَالِبٌ - Мен студент (ер бала), أنا طَالِبَةٌ -Мен студент (қыз бала). Бұл тарау кейінгі сабақтарда баяндалады.

2 Араб тілінің ерекшеліктеріне байланысты оңнан солға қарай жазылды.

1 "نَحْنُ" сөзі араб тілінде екілік түрде де көпше түрде де бірдей жазылады.

1 أنْتُمْ – сөзі үш мағынаны білдіреді сендер, сіз және сіздер. Алайда араб тіліндегі أَنْتَ (сен) сөзі анайы болып есептелмейді, сіз деген мағынада қолдануға болады.

1 Сөздерді қолданысындағы тіркесімен бірге пайдаландық

1http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA

2 Текке байланысты тақырыпты кеңінен 16-сабақта ала аласыз.

1 Сынылған көпше түр деп аталуы - сөздің түбірі өзгеріске ұшырағандығы үшін. Сөздің түбірінің қандай екенін сөздіктерге қарап білеміз.

1 Адамнан өзге атаулардың көпше түріне жақын қашықтыққа қатысты сілтеу есімдігінің هَذِهِ түрі еркек, әйел тегіне бірдей қолданылады.

2 Адамнан өзге атаулардың көпше түріне алыс қашықтыққа қатысты сілтеу есімдігінің تِلْكَ түрі еркек, әйел тегіне бірдей қолданылады.

1 Жекеше түрінің бірінші жағында ғана тәуілдік жалғауы жалғанатын есім сөздің соңғы әріпінің харекеті «кәсра» قَلَمِي болады қалған жағдайда атау септік халінде « даммалы» болады .

2 3-жақ (ол, ол екеуі, олар) тәуелдік есімдіктері есім сөзге жалғанғанда "ه" әріпі егер ا- د – ذ – ر - ز –و әріптерінен кейін - هَا-هُما-هُمْ- هُنَّ هُ жазылады. Мысалы: وِزْرُهُ . қалған жағдайда ـهُ- ـها ـهما- ـهُمْ - ـهُنَّ жазылады. Мысалы: قَلَمُهُ .

1 ذَلِكَ сілтеу есімдігі бұл жерде ер тегінде өйткені كِتابُ сөзі ер тегінде.

2 تِلْكَ сілтеу есімдігі бұл жерде әйел тегі өйткені سَيَّارَةٌ сөзі әйел тегінде бұл тақырып кейінгі сабақтарда кеңінен талқыланады.

1 1- Маида сүресі, 3-аят, 2-Әл Имран сүресі, 8-аят, 3-Шура сүресі, 15-аят.

1 Мәджрур дегеніміз өзінен кейінгі сөзді кәсралы қылу, джәр халінде болу дегеніміз тіркесетін сөзінің өзгеріске ұшырамайтын сипаты болғандықтан айтылады. Бұл мәселе екінші кітапта кеңінен баяндалады.

2 عِنْدَ- Қосымшасының соңындағы фатхасы барлық жағдайда, тек бірінші жақта кәсралы болып жазылады. Мысалы: عِنْدِي. Бұл жерде кәсралы болып жазылуы – тіл жеңілдігі үшін.

1 إِلى қосымшасына есімдіктер жалғанғанда әлиф мақсура ى кәдімгіي әріпіне айналады. Мысалы: إلَيْكَ

1Бұл тақырып кейінгі сабақтарда толығымен жеке-жеке түсіндіріледі.

1 1- Бақара сүресі, 21-аят, 2- Рағд сүресі, 24-аят, 3-Бақара 93-аят, 4-Бақара сүресі, 6-аят, 5-Юсуф сүресі, 31-аят

1 1- Таһа сүресі, 110-аят, 2-Инфитар сүресі, 12-аят, 3-Нәджм сүрсесі, 60-аят, 4-Фурқан сүресі, 44-аят, 5-Фатых сүресі, 27-аят, 6-Бақара сүресі, 61-аят

1 Араб тілінде бұл жағдайда тек бірінші жақты қорғаушы «нун» деген атаумен белгілі болған нун әл-уиқая жалғанады. Бұл тақырып екінші кітапта кеңінен баян етіледі.

1 Бұл жерде екі ي қатар келгені үшін екеуі қосылып, шаддалы болып оқылады. Бұл жерде бірінші ي қосымшанікі екінші ي тәуелді есімдігінің жалғауы.

1 إِلَيْهِ сөзінде «һә» әріпі кәсралы болып жазылған негізі даммалы болуы керек еді. Бұл қағидадан тыс жағдай.

1 Бұхари хадистер жинағы

1 1- Бақара сүресі, 85-аят, 2- Бақара сүресі, 126-аят, 3-Бақара сүресі, 99-аят, 4-Юнус сүресі, 23-аят, 5-Әл Имран сүресі, 77-аят. 6-Юсуф сүресі, 31-аят.

1 Адамға қатысты айтылатын болса, оның бойындағы мінез құлық жайында сөз болады.

2 Әхзаб сүресі, 21-аят

1 Инсән сүресі, 6-аят.

2 Бұл жерде екі ي қатар келгені үшін екеуі қосылып, шаддалы болып оқылады. Бірінші ي қосымшанікі екінші ي тәуелді есімдігінің жалғауы.

3 عَلَيْهِ, فِيهِ сөзінде «һә» әріпі кәсралы болып жазылған негізі даммалы болуы керек еді. Бұл қағидадан тыс жағдай.

1 Бұл жерде екі ي қатар келгені үшін екеуі қосылып, шаддалы болып оқылады. Бұл жерді бірінші ي қосымшанікі екінші ي тәуелді есімдігінің жалғауы.

2 بِهِ , عَلَيْهِ сөзінде «һә» әріпі кәсралы болып жазылған негізі даммалы болуы керек еді. Бұл қағидадан тыс жағдай.

1 Пайғамбарымыздың бұл хадисі Дарақутнидың «Мустадрак» хадистер жинағында келген. Бұл хадистегі екі адам Әбу Бакір мен Омар (Алла олардан разы болсын)

1 1- Бақара сүресі, 88-аят, 2- Бақара сүресі, 2-аят, 3-Бақара 11-аят, 4-Бақара сүресі, 23-аят, 5-Бақара сүресі, 50-аят, 6- Бақара сүресі, 99-аят.

1 Көбінесі бұл қолданыс хадис ілімі терминологиясында кездеседі.

1 Мутафифин сүресі, 2-аят.

2 Екі ي қатар келгені үшін екеуі қосылып, шаддалы болып оқылады. Бұл жерде бірінші ي қосымшанікі екінші ي тәуелді есімдігінің жалғауы.

3 عَلَيْهِ сөзінде «һә» әріпі кәсралы болып жазылған негізі даммалы болуы керек еді. Бұл қағидадан тыс жағдай.

1 Араб тілінде бұл жағдайда тек бірінші жақты қорғаушы «нун» деген атаумен белгілі болған нун әл-уиқая жалғанады.

1 Дұға

1 ^{Сахих хадис}

1 1- Бақара сүресі, 170-аят, 2- Бақара сүресі, 70-аят, 3-Бақара 162-аят, 4-Анғам сүресі, 4-аят, 5-Бақара сүресі, 250-аят, 6- Бақара сүресі, 52-аят.

1 لَمْ осы шаққа жалғаннан кейін әйел тегіндегі, екілік формадағы, көпше түріндегі нун түсіп қалады.

1 1-Бақара сүресі 286-аят.2-Әл-Имран сүресі, 79-аят, 3-Тәуба 114-аят, 4-Ахзаб сүресі, 25-аят

1 Қатыстық есімдіктер қазақ тілінде есімше көсімшенің жұрнақтары білдіреді. Мысалы: الذي كَتَبَ - жазған деген мағына білдіреді. Бұл тақырып қатыстық есімдігін өткен кезде кеңінен баяндалады.

2 Орыс тіліндегі секілді белгілі бір текке жатпайтын сөздің ақырғы әріпіне қарап әйел тегі, ер тегі болып бөлінеді. Бұл төменде баян етіледі.

1 1-Тәуба сүресі 86-аят.2-Әнбия сүресі 32 -аят, 3-Ағраф сүресі 193-аят, 4-Ниса сүресі, 17-аят

1 1-Кәһф сүресі 101-аят.2-Әл-Имран 19-аят, 3-Тәуба 114-аят, 4-Әнғам сүресі, 140-аят

1 Сөйлемдегі грамматикалық орнына байланысты даммалы, кәсралы, фатхалы болып келуі мүмкін. Бұл тарау кітаптың екінші бөлімінде қамтылады.

1 مَسْجِدٌ деп айтылса, бір мешіт деген мағынаны білдіреді. وَاحِدٌ (бір) сөзін жалғаудың қажеттілігі жоқ, жазылған кезде күшейтпелі мағынаны білдіреді.

2 مَسْجِدَانِ деп айтылса екі мешіт екенін білдіреді, одан кейін санды қосу міндетті емес қосылған жағдайда тек бекіту, күшейту үшін ғана болады.

1 Сөздің соңында фатха болуы ережеден тыс негізі ол жерде кәсралы болады.

1 1-Әл-Имран сүресі, 125-аят, 2-Ғалақ сүресі, 4-аят, 3-Қиямет сүресі, 13-аят, 4-Әнғам сүресі, 160-аят, 5-Хадид сүресі, 1-аят, 6-Хиджр сүресі 44-аят.

1 11-12 санының өзіндік жасалу ерекшелігі бар сан есімнің екі бөлігі бір-біріне сәйкес келеді.

2 Аудио сабақта кеңінен жүйелі түрде түсіндіріледі.

3 11 санында ондық бөлшегі бірдей болады.

1 1- Әнғам сүресі, 160-аят, 2-Жүсіп сүресі, 4-аят, 3-Ағраф сүресі, 160-аят, 4-Муддассир сүресі, 29-30 аяттар, 5-Әнфәл сүресі, 65-аят, 6-Ахқаф сүресі, 15-аят, 7-Бақара сүресі, 51-аят.8-Ғанкабут сүресі, 14-аят.

1 1-Исра сүресі, 62-аят, 2-Ғалақ сүресі, 4-аят, 3-Сад сүресі, 61-аят, 4-Әнғам сүресі, 160-аят, 5-Хадид сүресі, 1-аят, 6-Саффат сүресі 37-аят.

2 Бұл тақырып екінші кітапта кеңінен түсіндіріледі

1 1-Әнғам сүресі, 61-аят, 2-Таһа сүресі, 6-аят, 3-Ағраф сүресі, 34-аят, 4-Исра сүресі, 1-аят, 5-Нұх сүресі, 5-аят.

1 Әлифтің үстінде мәд келуі екі әлифтің орын алғанын білдіреді. فاعَلَ формасындағы «фә» мен «әлиф» әріпінің орнына мәддалы әлиф қолданылуда.

1 1-Әл Имран сүресі, 146-аят, 2-Әл Имран сүресі, 114-аят,3-Ниса сүресі, 109-аят, 4-Мүминун сүресі, 61-аят.

1 1-Бақара сүресі, 210-аят, 2-Шұғара сүресі, 221-аят, 3-Бақара сүресі, 243-аят, 4- Бақара сүресі, 6-аят.

1 1-Бақара сүресі, 112-аят, 2-Мағариж сүресі, 43-аят, 3-Мәида сүресі, 3-аят, 4- Шуғара сүресі, 79-аят, 5-Тәуба сүресі, 26-аят.

1 1-Бақара сүресі, 245-аят, 2-Зарият сүресі, 12-аят, 3-Юнус сүресі, 48-аят, 4- Юнус сүресі, сүресі, 101-аят.

1 1-Бақара сүресі, 28-аят, 2-Шуғара сүресі, 92-аят, 3-Мариям сүресі, 31-аят, 4- Сад сүресі, 3-аят, 5- Духан сүресі, 13-аят. 6-Кәһф сүресі, 12-аят.

1 1-Бақара сүресі, 4-аят, 2-Қиямет сүресі, 18-аят, 3-Әнғам сүресі, 62-аят, 4- Жүсіп сүресі, 85-аят, 5- Бақара сүресі, 64-аят.

1 Қызыл белгімен белгіленген етістіктерде ت әріпінің қосарлану себебі екінші кітапта сарф бөлімінде қамтылады.

2 اِضطَرَبَ етістігіндегі ت әріпінің орнына ط әріпнің жазулуы ережеден тыс өйткені етістіктегі ض әріпі жуан болғандықтан жазылды.

1 Жәсия сүресі, 21-аят

1 1-Зухруф сүресі, 53-аят, 2-Мариям сүресі, 78-аят, 3-Ағраф сүресі, 38-аят, 4- Юнус сүресі, 50-аят.

1

1 Әли Имран сүресі 106-107 аяттар

1 Хадистегі يَحْمَارُّ أو يَصْفَارُّ сөздері тоғызыншы бапқа жатпайды.

1 Ағузу билләһи минашшайтанир раджим деп айту.

2 1-Бақара сүресі, 170 -аят, 2-Һуд сүресі, 101- аят, 3-Әнбия сүресі, 56-аят.

1 Әнғам сүресі, 55-аят.

1 1-Тәуба сүресі, 114 -аят, 2-Мухаммад сүресі, 38- аят, 3-Ниса сүресі, 172-аят. 4-Бақара сүресі, 45-аят

1 Ортаңғы әріп дегеніміз осы шақтағы ортаңғы әріптің харекеті. Мысалы: فَتَحَ- يَفْتَحُ ортаңғы әріпі фатха, сөздіктерде етістіктен кейін «а» әріпі жазулы болады. كَتَبَ – يَكْتُبُ ортаңғы әріпі дамма. Сол себепті сөздіктерді өткен шақ етістігінің қасында (а,и,у) әріптері тұрады. Бұл ортаңғы әріпі фатха, касра, дамма дегенді білдіреді.

2 Етістіктің әлсіз әріптерден әмір құралуы әлсіз етістіктер тақырыбында өтіледі.

3 Дұрыс етістіктің жасалу жолы, қызыл түспен белгіленген әріп ортаңғы әріпі өзгеретін әріп.

1 Етістіктің қызыл түспен белгіленген тұсы өзгеріске ұшырайтын жері.

1 Нисә сүресі, 23-аят.

1 7-бап етістіктерінің басым бөлігі ырықсыз етістік болғандықтан етістіктің бұйрық рай түрін табу қиын.

1 9-бап етістігінде бұйрық рай түрі болмайды.

1 1-Әнғам сүресі, 125-аят. 2-Бақара сүресі, 19-аят, 3-Нәбә сүресі, 40-аят, 4-Әли Имран сүресі, 35-аят,

1 Дамир мунфасыл екінші бір есімдікке, етістікке, қосымшасымен бір тіркесте келмеген бөлек жазылған есімдіктің түрі.

2 Атау септігі орнында қолданылады, рафғ болатын жағдайлар екінші кітапта кеңінен баян етіледі. Бұл дамирлер жайында алтыншы сабақта жіктеу есімдігін өткен кезде айтқан болатынбыз.

1 Кімді нені деген сұраққа жауап беріп, көбіне табыс септігінің рөлін ойнайды.

1 Есімдікпен, етістікпен, қосымшамен байланысып бір тіркесте келген есімдіктің түрі.

2 біріккен дамир насб халінде болу үшін бірінші рафғ халінде етістік келіп, оған насб халіндегі дамир қосылады. Мысалы: رَأَيْتُ - мен көрдім, мен сені көрдім деп айту үшін رَأَيْتُكَ- Мен сені көрдім.

1 1-Әнғам сүресі, 41-аят. 2-Бақара сүресі, 99-аят, 3-Нәхл сүресі, 100-аят, 4-Әнған сүресі, 40-аят,

273