1 . Организастыг кезээ. Темазын, сорулгазын дамчыдары.
2 . Бистинчугаавыскадемдек адынын ужур-дузазынын дугайында хайгаарал кылып ,чувелернин ылгавыр демдектерин эскерип билиринге беседа чорудар.
-Дашкаар корунерем, богун хун-дур?
-дээр кандыг-дыр? Ыяштар болгаш хар кандыг-дыр?
Аяс, соок, кышкы деп состерге айтырыгдан салынар.Хун дугайында чуу дээн-дыр, чугааланар. Чайгы хун кандыг бооп болурул?
3 . Мергежилге 210.
Демдек адынын чуве ады-биле холбаазын билиндирер . Ооредилге номунун 81-гиарнында дурумнуномчудар.Сактып алыр.
4 . Мергежилге 211. Негелдезин езугаар куусеткеш , демдек аттарын дыйлагар шыйыг-билекоргузер.
. Оюн. Ылгавыр демдектерин барымдаалап тургаш , чувелерни шын тодарадыпбилирингеооредир.
Башкы шулукту дынналдыр номчуурга ,оореникчилер демдек аттарынын утказынга дууштур чуве адынтыпкаш, адаар.
Балык-байланныг.
байлак-чимистиг.
эзин тыныштыг
эргим …(хемивис).
Чалгыг оюннуг,
Чараш даштарлыг,
ыракчоруктуг
ынак …
Делгем шолдерни
Дески суггарган,
чонга макталдыг
чолдуг … О.Сувакпит.
-Кылыг состерин ушта бижинер.
5 . Мергежилге213. Негелдезин езугаар кууседир. Бирги болгаш ийиги домакты домак кежигуннеринге сайгарар. Демдек ады домакка ийиги чергенин кежигуну болур дээрзин сагындырар.
. Шилилгелиг диктант. Башкы домактар номчуурга , оореникчилер демдек адын оон хамаарышканы чуве ады-биле катайушта бижиир . (Домактарны башкы боду шилип алыр).
Кичээлдин рефлексиязы
-Бо кичээлде чуну билип алдынар?
-Демдек ады деп чул? Ол чуну илередирил?
-Демдек ады кандыг айтырыггахарыылаарыл, чижектер-биле бадыткап чугааланар.
-Демдек ады кандыг чугаа кезээ-билехарылзаалыгыл?
-Домактын кандыг кежигуну болурул?
9 . Онаалга бээри . мергежилге 214.
Темазы:Домей болгаш удурланышкак уткалыг демдек аттары.
Кичээлдин сорулгазы: домей болгаш удурланышкак уткалыгдемдек аттары-биле таныштырып,
Оларны чугаага ажыглап билиринге мергежилгелер чорудар.
Дерилгези: чуруктар.
Кичээлдин чорудуу.
1 . Самбырада бижээн эжеш состерни номчудар.
Изиг-соок дурген-далаш
Чырык-карангы омак-хоглуг
Аныяк-кырган биче-хензиг
Чалгаа-кежээ порук-ыядыычал
Бедик-чавыс арыг-силиг
-Состерге айтырыглардан салынар. Кандыг чугаа кезээ болурул, чуге?
-Бирги чагыга демдек аттарынга утка талазы-биле тааржыр чуве аттарын тыпкаш, аданар.
Бирги чагыда эжеш демдек аттарынын ылгалын тывынар. Оларнычуге удурланышкак уткалыг дээрил?
Ийиги чагыда демдек аттарын номчунар. Оларнын утказын деннеп, ылгалын тыптырар.
Домей болгаш удурланышкак уткалыг демдек аттарынын дугайында сагындырып , башкы туннел кылыр.
2 Мергежилге 226.
3 . Мергежилге 227. Дужуруп бижиир .Домак бурузунде удурланышкак уткалыг состерни эш-эш кылдыр ададыр.
4 . Самбырада бижээн шулукчугешти аянныг номчунар.
Сегел салдыг,
селбер дуктуг,
долгай мыйыстыг,
дошкун чаны чок,
семис , улуг
сергелиг мен. О. Сувакпит.
-Шулукте чунун дугайында чугаалап турар-дыр? Сергенин кандыг онзагай демдектерин коргускен-дир, аданар.
-Дуктуг, семис , улуг деп демдек аттарынга удурланышкак уткалыг , а дошкун леп демдек адынга домей уткалыг состерден тып бижинер.
. Бот-ажыл. Мергежилгн 225. Улегер домактарнын утказын аас-биле тайылбырланар.
6.. «Кым хой сос бижиирил?» депо юн. Удурланышкак уткалыг демдек аттарын шингээдип алганын хынаар болгаш сос курлавырын байыдар сос курлавырын байыдар сорулга-биле бо оюнну чорудар.
Кандыр –бир демдек адынбир оореникчи адаарга , оскези анаа удурланышкак уткалыг состу (демдек адын ) адаар.
... Кичээлдин рефлексиязы. Бажынга онаалга бээри.
А)Домей болгаш удурланышкак уткалыг 3-3эжеш состер тып бижиир. Б) мергежилге 234 .Номчааш , утказын сактып алыр .Адап бээрге бижииринге белеткенир.
Темазы: Домей болгаш удурланышкак уткалыг демдек аттарын шингээдип алганынга быжыглаашкын.
Кичээлдин сорулгазы: демдек аттарын аас болгаш бижимел чугаага шын ажыглап билиринге чанчыктырар. Уругларнын сос курлавырын байыдары. Чувелернин ылгавырдемдектерин тодарадып билири.
Дерилгези:чуруктар.
Кичээлдин чорудуу.
1 . Домей болгаш удурланышкак уткалыг уткалыг демдек аттарын шын билип алганынга хайгааралдар.
А)Биче,ынай,хензиг деп демдек аттарынынутказын тайылбырланар. Бо состерни ажыглап тургаш,аас-биле домактар чогаадыр.
Б) Сос каттыжыышкыннарын ьолгаш домактарны башкы адап бээрге,удурланышкак уткалыг демдек аттарын оореникчилер чедир адаар азы чедир бижиир.
Чай изиг,а кыш … . Хар ак, а хомур … Чалгаа кижи бажым дээр, … кижи суксадым дээр. (улегер домак)
2 . Мергежилге 231.
3 . Мергежилге 233 . Баштай аас-биле сайгарып алыр . Оореникчилернин адаан состеринин иштиндн\ен эн таарымчалыг болган демдек аттарын бижиир.
4 . Мергежилге 215.
5 . Бот-ажыл.
3-3 демдек аттары немеп бижиир.А) Чувелернин шынарын илереткен демдек аттары: куштуг, …
Б)чувелернин онун илереткен демдек аттары:ак, …
В) Кижинин аажы –чанын ,мозу-шынарынилереткен демдек аттары: ажылгыр, … буянныг, …
Г) мал-маганнын чузунун илереткен демдек аттары: бора, …
6 . Мергежилге 216. Аас-биле сайгарар. Номчуткаш ,утказын чугааладыр.
Тергиин деп соске домей уткалыг демдек аттары тып бижиир. Ийиги,ушку домактарны адап бергеш ,бижидер.
. Кичээлдин рефлексиязы.Онаалга бээри. Ийиги ,ушкудомактарны адап бергеш ,бижидер.
Темазы: Демдек адынын чогаадылга кожумактары.
Кичээлдин сорулгазы: -ныг, -ниг, --нуг,-иыг, -тиг деп кожумактыг демдек аттарынын шын бижилгезин практика кырынга таныштырар.Оореникчилерни укталган демдек аттарында состун дазылы –биле чогаадылга кожумактарын ылгап билир кылдыр ооредир.
Дерилгези:чуруктар
Кичээлдин чорудуу.
1 . Организастыг кезээ. Темазын, сорулгазын дамчыдары. Бажылга онаалга хыналдазы.
«Паркта» деп созуглелдин утказын чугааладыр.
- Ийи дазылдан тургустунган состерни аданар. Оларны кандыг состер деп адаарыл?
-Нарын состер кандыг чугаа кезээн илередир-дир?чуге? Нарын демдек аттарын ушта бижинер.
2 . Самбырада бижээн демдек аттарын номчунар.
Харлыг,оннуг,эштиг,суттуг, аъттыг ,эъттиг, шынныг.
-Демдек аттарын бижип алынар. Дазылдарын шыйып коргузунер.
-Состун дазылсоонда турар кезээн чуудеп адаарыл. Бердинген демдек аттарынын кожумактарын аданар.
-Бердинген демдек аттарынын дазылдары кандыг кезээн илере-дир , тайылбырланар.
-Чуве аттарындан демдек аттарын чунун дузазы-биле тургустунган-дыр? Ол кожумактарны сактып алынар.
-Суттуг , аъттыг , эъттиг , шынныг деп демдек аттарында дакпырлап бижээн ажык эвесуннерин шын бижилгезин тайбырланар.
ll. 220 мергежилге.
lll. Шилилгелиг диктант.
Башкынын адан домактарынын иштинден чугле демдек аттарын ушта бижиир.
1 . Торгу тоннуг тоглап эртти. Чараш тоннуг чаннап эртти. (Шартылаа, ховаган.)
2 . Эъткир, суткур инектер, дуккур хойлар бистин совхоста хой.
3 . Оймактарда кок, ак-кызыл, сап-сарыг чечектер эндерик.
- демдек аттарын шын бижилгезин тайылбырланар.
lV. 221 мергежилге.
V . –лыг, -луг, -ныг, туг деп кожумактарны немеп тургаш, беш демдек адындан тып бижинер.
Vl. Бот-ажыл.
Скобкалар иштинде состернидемдек аттарынче шилчитпишаан, домактарны дужуруп бижинер.
1 . Фермада (сут) инектерни азырап турар. 2 . (Тараа) шол чалгып чыткан. 3 . Бис оон чоруткаш, (чойган) аргага келдивис. 4 . (Хат) чаъс келген-не. 5 . Моогулуг, (кат) алаака келдивис.
Кичээлдин темазы: Сан адынын дугайында ниити билиг.
Кичээлдин сорулгазы: сан адынын утказы болгаш айтырыглары-биле таныштырар. Сан адынын чуве ады-биле холбаазын билиндирер.
l. Эрткен кичээлде бижээн хыналда диктантыда оореникчилернин частырыглар-биле хой эвес уе иштинде ажыл чорудар…
ll. 251 мергежилге. Бердинген айтырыгларны аас-бтле харыылаар. Дес-дараалашкак уткалыг домактар чогааткаш, харылзаалыг чугаа тургузар.чугааны 3-4 хире оореникчиге катаптап чугааладыр.
Каш? кашкы? Каш тугар? деп айтырыгларга харыылаар состерни хамаарышкан состери-биле кады ушта бижиир.
Каш? Кашкы? Каш дугаар?
тос хар тоску уш дугаар класс
ужен оореникчи
дортен кичээл
чеди шак
дорт кижи
Башкы тайылбыр кылып, чаа темага хамаарышкан туннел ундурер.
Ооредилге номунун 99 дугаар арында дурумнерни кичээнгейлиг номчудар. Чижектер-биле бадыткавышаан, сактып алыр ,сумелээр.
lll. 252 мергежилге. Негелдезин ёзугаар сайгарар. Устунде бердинген айтырыглар аайы-биле улаштыр бижиир.
lV.254 мергежилге. Аас-биле кууседир .
V . Самбырада бижээн тывызыктарны номчудар. Харыызын тывар.
Дорт алышкы
Дорт чузуннуг (чылдын 4 уези: кыш, час, чай,кус.)
Алдын теректин
адыры он ийи.
Унген будуу
Уш чус алдан беш. (Чыл, 12 ай, 365 хонук.)
- Сан аттарын аданар. Айтырыгларнын салынар.
Vl. 253 мергежилге. Аас-биле сайгарар.
-Баштайгы ийи домакта чурагай-биле бижээн сан аттарын адавышаан, ужуктер-биле бижинер.
-Улуг ужуктер-биле эгелеп бижээн сострни сактып алынар.
Vll. Бот-ажыл
Айтырыгларны харылаап бижиир.
1 . Каш чылда,кайы айнын каштын хунунде торутунген сен?
2 . Аван, ачан каш харлыг?
3 . Школага каш харлыында ооренип кирген сен?
4 . Школада каш чыл ооренип тур сен?
5 . Каш шакта удуп чыдып аар сен?
Кичээлдин темазы:Тун болгаш дугаар сан аттары.
Кичээлдин сорулгазы: чувенин тун санын болгаш чурум-чыскаалын, дугаарын илередир сан аттарын айтырыглар дузазы-биле бот-боттарындан ылгап билиринде мергежилгелер чорудар. Дугаар сан аттарынын тургустунганын практика кырында коргузуп, таныштырар.
l. Бажынга онаалга хыналдазы чоруткан соонда,даразында айтырыгларны оореникчилерге салыр.
1 . Сан ады деп чул?
2 . Сан ады кандыг айтырыгларга хаарыыларыл?
3 . Сан аттары домакка кандыг чугаа кезээ-биле холбашкан чоруурул? Чижээн коргузуп, тайбырланар.
ll. Ооредилге номунун 100 дугаар арында дурумнерни номчудар. Тун болгаш дугаар сан аттарынын дугайында тайылбырны башкы чижек-биле бадыткап, чогуур туннелди ундурер.
Дараазында сан аттарын улегер ёзугаар 2 болук кылдыр бижидер: алды, алдыгы, он дугаар, чээрби, чус алдан, тос тугаар, тоску, уш чус, мун, алдан дугаар.
Тун аттары Дугаар сан аттары
Алды, … алдыгы,…
-уш-уш тун болгаш дугаар сан аттарындан немеп бижинер.
Ill. 255 мергежилге. Сан аттарын хамаарышкан состери-биле кады ушта бижиткеш, чувелер аттарын шыйып коргузер.
Чижээ: чеди шак, сес шак, дорт кичээл, дортен беш минута …
-Чувелер аттарынын санын илерединер.
-Тун сан аттары каш чувени илередир-дир?
Тун сан ады-биле кады турда, ук сан ады чеже-даа хой туннуг санны илередип турар болза, чуве ады ургулчу чангыстын санында чоруур деп чувени башкы тайылбырлап, чижекке коргузер.
lV. Хой сек орнунда чорур чуве аттарын тып бижиир.
1 . Малчын 100 … 120… алган 2 . Бо дуне 35 .. соок болган. 3 . Фермага 50 .. шефтер келген. 4 . Класс бурузунде 36 … бар.
V .Оюн.
Башкы тун болгаш дугаар сан аттарын холуй адаар. Дугаар сан аттарын эскерип кааш, оореникчилер он холун кодурер.
Vl. 255-ки мергежилге созуглелди номчуткаш, утказын абзацтар барымдаалап чугааладыр.
-Абзац бурузун ол, олар деп состер-биле чугааланар.
Кичээлдин рефлексиязы . Онаалга бээри.
Темазы: Тун болгаш дугаар сан аттарары.
Кичээлдин сорулгазы: тун болгаш дугаар сан аттарын ылгап билиринге болгаш дугаар сан аттарынын тургустунар аргаларын быжыглаарынга мергежилгелер чорудар. Аас болгаш бижимел чугаага сан аттарын хереглеп тургаш , чугаа тургузуп билиринге чанчыктырар.
Дерилгези: карточкалар.
Кичээлдин чорудуу.
1 . Организастыг кезээ. Темазын, сорулгазын дамчыдары.
2 . Айтырыгларга харыы бээр.
-Сан аттары кандыг ийи болукке чарлырыл?
-Тун сан аттары чуну илередирил? Чижээн илерединер.
-Дугаар сан аттары чуну илередирил? Чижээн илерединер. Ооредилге номунун 101 дугаар арнында сан аттарынын тургустунар дугайында дурумну база катап номчунар. Сабырада бердинген тун сан аттарындан дугаар сан аттарын тургузар . Тус-тузунда айтырыгларын салгаш, 2 болук кылдыр бижиир.
Он чеди, он тос, чус, алдан бир, чеден.
Чижээ: кашкы? алдыгы, … каш дугаар? алды дугаар,…
3 . Мергежилге 256. Аас-биле кууседир.
4 . Мергежилге 257.
5 . Самбырада бижээн тывызыктарны номчудар. Харыызын тывар.
Алдын-Холдун ортузунда
Адыр сандан ыяштын будуу он ийи,
Будук санында ужен кушкаш,
Кушкаш бурузунун аксында чээрби дорт тараа. ( 12 ай, 30 хонук, 24 шак)
-Тывызыкты чараштыр дужуруп бижинер.
6 . Сан аттарын аас чугаага шын ажыглап билиринге болгаш номчаан азы дыннаан чуулунун утказын угаанга сактып чугаалаарынга мергежилге. («Тыва улустун тывызыктары» , Кызыл, 1976, ар.104)
Чечен чугаа
-Бир деп чул?
-Бир корген чувезин уттур бе?
-Ийи деп чул?
-Ийи холдан тутканын салыр бе?
-Уш деп чул?
-Уш даванын киженнеткен аът уш баалык база ажып шыдывас бе?
-Беш деп чул?
-Беш салаазы-биле чуну-даа кылып албас бе?
Номчудар. Аянныг номчуп ооренир. Ийи кижинин аразында чугаазы кылдыр сагыш –биле катаптап чугааладыр.
Бирээзи айтырарга , оскези харыылаар кылдыр, оюн хевирлиг чорудуп болур.
7.Кичээлдин рефлексиязы.Бажынга онаалга. Чечен чугааны улаштыр номчуур. 10 дугаар санга чедир чуну бижээнин сактып алыр.Шээжт-биле чоокшуладыр чугаалап ооренир.
-Алды деп чул?
-Алды чузун малдыг кижи кара шай ижер эвес!
-Чеди деп чул?
- Чеди-Хаан эжик бажынга чорда дан база атпас бе?
-Сес деп чул?
-Сес он чечек черден база унмес бе?
-Тос деп чул?
-Тос оолдуг кижи тодуг-догаа чорбас бе?
-Он деп чул?
-Он кыстыг кижи орбак_самдар чоруур бе?
8 . Кичээлдин рефлексиязы . Онаалга бээри.
Темазы: Сан аттарын шын бижиири.
Кичээлдин сорулгазы: нарын болгаш чыырынын ( термин чокка) сан аттарынын шын бижилгезин сактып алырынга мергежилгелер чорудар
Дерилгези: ном «Матпаадыр».
Кичээлдин чорудуу.
1.Организастыг кезээ .Темазын ,сорулгазын дамчыдары.
2.Бажынга онаалга хыналдазы.
Оореникчилернин чечен чугааны сактып алганын айтырар. Бирээзи айтырарга ,оскези харыызын берип болур.Чечен чугаанын утказын тайылбырлап , словарь ажылын чорудар.
3 . Мергежилге 258. Негелдезин езугаар кууседир.
Состернин шын бижилгезин сактып алыр. Адап бээрге бижииринге белектенир.
4 . Мергежилге 259. Бердинген сан аттарын дужуруп бижиир.Оларны киирип тургаш, домактар чогаадыр.
. Дараазында сан аттарын адап бергеш ,бижидер.
Бир мун тос чус,ийи мун, беш-беш ,бир-бир,алды –алды,он-он,бир,чеди-чеди,тозалаан,чеделээн.
. Шилилгелиг диктант.
Шулукчугешти болгаш домактарны башкы номчуурга ,оореникчилер сан аттарынушта бижиир.
А)Бирээ,ийи,уш.
Бистер уш оол бис,
Оолдар бис ужелээн
Омак-хоглуг-даа бис. Ш.Даржай.
Б) Мээн харым он.Уш дугаар класста ооренип турар мен. Акым сески классты доозуп турар.
. Мергежилге 261.
А) Созуглелди номчааш, утказын дамчыдар. Б) Сан аттарын хамаарышкан состери-биле кады ушта бижиир. В) Бирги домакты адап бергеш, бижидер.
. Кичээлдин рефлексиязы.
Бажынга онаалга. Сан аттарын киирип тургаш,3 домак чогаадып бижиир. Темазын башкы боду шилиир)
Темазы: Сан адынга быжыглаашкын.Бот –ажыл.
Кичээлдин сорулгазы: сан адынын талазы-биле оореникчилернинбилиин быжыглаар, туннээр.аас болгаш бижимел чугаага сан аттарын шын ажыглап ,чуве аттары-биле холбап билирин чедип алыр.
Уругларнын угаан-медерелин сайзырадыр.
Уругларны хун чурумун сагып, уени камнап билиринге кижизидер.
Уругларны эжинин узел-бодалдарын хундулеп билир кылдыр кижизидер.
Дерилгези: чуруктар.
Кичээлдин чорудуу.
Организастыг кезээ.Бажынга онаалга хыналдазы.
Хой сек орнунга чогуур сан аттарын тып бижинер . Мен … чылда торуттунген мен. Авам …чылда торуттунген .Школагабир-ледугаарында … чылдакирген мен. Ю.А. Гагарин космосче бир-ле дугаарында … чылда ушкан.
Мергежилге 255. 1, 2 абзацтарны оореникчилерге иштинде номчудар.Созуглелди долузу-биле утказын чугааладыр.
«Мээн хун чурумум» деп темага чугаа тургузуп , улуг эвес чогаадыг бижидер.
Чижек план.
Мээн хун чурумум
Школадан келир уем.
Бот кичээл кылыр уем.
Хостуг уем.
Бажын ажылынга дузалажыр уем.
Удуп дыштаныр уем.
5 . Чогаадыгны 255-к мергежилгеде созуглел-биле холбап тургаш, оореникчилер боттары бижиир.
. Кичээлдин рефлексиязы.
Бажынга онаалга .Сан адынга хамаарышкан дурумнерни катаптаар.Кышкы ажыл-иш дугайында 2 домак чогаадып бижиир.
Темазы: Эдеренчилер.
Кичээлдин сорулгазы: эн хереглеттингир дээш , дег , дугайында , ышкаш дээн чижектиг эдеренчилернин состерин харылзаштырар ужур-дузазын билиндирер , оларны аас болгаш бижимел чугаага ажыглап билиринге чанчылдарны бээр.
Дерилгези: карточкада эдеренчилер бижээн.
Кичээлдин чорудуу.
. Организастыг кезээ. Темазын , сорулгазын дамчыдары.
2 .Мергежилге 262. Созуглелди дынналдыр номчудар. Карартыр парлаан состерни ажыглап тургаш , созуглелдин утказын долузу-биле чугааладыр. Айтырыгларга харыы бээр.
Ооредилге номунун 103 –куарнында дурумну номчуткаш , таныштырар.Башкы эдеренчилер дугайында тайылбыр кылып , туннел ундурер. Эн хереглеттингир эдеренчилерни кыдыраашка бижидер.
3 . Мергежилге 263. Негелдезин езугаар кууседир.
4 . Бот- ажыл. А) мергежилге 265. Б) Торээн чугаа номунун 264 мергежилге иштинде, ышкаш, дээш ,дугайында деп эдеренчилер кирген уш домак тыпкаш , ушта бижиир.
5 . Мергежилге 264. Аас-биле кууседир.
6 . Кичээлдин рефлексиязы. Бажынга онаалга. Мергежилге 266. Негелдезин езугаар кууседир.
Темазы: Кылыг созунун дугайында ниити билиг.
Кичээлдин сорулгалары: кылыг созунун утказы болгаш айтырыглары-биле таныштырар.Чуве ады –биле холбаазын билиндирер.
Уругларнын угаан-медерелин сайзырадыр.
Уругларны ажылгыр,кежээ чорукка кижизидер.
Дерилгези: чуруктар.
Кичээлдин чорудуу.
1 . Организастыг кезээ. Темазын, сорулгазын дамчыдары.
2 . Чугаа кезектеринин дугайында катаптаашкын.
-Кандыг чугаа кезектери ооренген силер?
-Чуве ады деп чул? Кандыг айтырыгларга харыылаарыл? Чуве адынын дугайында оон ынай чуну билир силер? Чуве ады домакка кандыг кежигун болурул?
-Демдек ады деп чул? Чоок болгаш удурланышкак уткалыг демдек аттары кирген чижектерден аданар. Демдек ады домакка кандыг кежигун болурул?
-Сан ады деп чул?
-Сан аттары кандыг ийи болукке чарлырыл, чижекке коргузунер.
- Чуве ады, демдек ады , сан ады кирген домактан чогаадынар.
3 . Кылыг созу чувелернин кылдыныын илередир деп чувени тодаргай коргузери-биле оореникчилернин куш-ажыл кичээлинде кылып турган чуулдеринге хамаарыштыр кылдыныгларнын аттарын ададып болур.
-Куш-ажыл кичээлинге оолдар чуну кылып турарыл? Уруглар чуну кылып турарыл?Аас-биле санап чугааланар.Харыызын ийи болук кылдыр бижиир.
Оолдар чуну кылып турарыл? Уруглар чуну кылып турарыл?
Чазанып турар Даарарып турар.
Хирээлеп турар. Быжып турар.
Чудуруп турар. Аргып турар.
Будуп турар. Быжырып турар.
Канчап тур? чуну кылып тур? деп айтырыгларга харыылаар состер чуну илередир-дир?
4 . Чурук-биле ажыл. Мергежилге 267. Баштай аас-биле сайгаргаш , оон соонда бижиир. Ооредилге номунун 106 дугаар арнында дурумну номчудар. Сактып алынар.
Арыгда аъттыг оол халдып чор деп домакты чугаа кезектеринге сайгарар.Кым? –Оол.(ч.а.) Кандыг оол? –аъттыг оол (д.а.) .Оол канчап чор?-халдып чор (к.с.)
-Кылыг созу кандыг чугаа кезээ-биле холбажып чоруур-дур?
5 . Самбырада шулукту аянныг номчудар.Оолдун кандыг шимчээшкин кылып турарын чугааланар.Ол состерге айтырыглар салып, кандыг чугаа кезээ болурун тайылбырланар.
А)Амыр-дыш чок ургулчу-ле
аажок дурген озуп орар
элдепейлиг кижи-дир мен,
эге-ле ону эскербээн мен,
Сандай орта олургаш-даа,
чангысбазым кылыпкаш-даа
саадал чокка озер-дир мен.
Б) Шулукту башкы дынналдыр номчуур.( самбырага биживес.) Оореникчилер кылыг состерин тыпкаш, адаар.
Сонга караан бакылааш-даа,
Солун кино коруп-даа оргаш,
Карангыда , чырыкта-даа
Хамаан чокка озер-дир мен.
орээлимге ном-даа номчааш
озуп-ле орар кижи-дир мен. А.Барто.
-Агния Бартонун кандыг шулуктерин номчаан силер?
6 . Шилилгелиг диктант. Тывызыкта болгаш улегер домактарда кылыг состерин тыпкаш , адаар,бижип алыр.
Тевезин чыпшырган,
Тарбаганын ызырган,аъдын хойлаан,
Ошкузун четкен,хоюн чуктээн,ыдыыын мунган (Коданнын аксы,дижи,ишти, кудуруу,дугу, даваннары.).
Улугну хундулээр,
Уругну азыраар.
Кичээлдин рефлексиязы.
Бажынга онаалга. « Торээн чугаа»номундан уш домак ушта бижиир. Домактарда кылыг состерин тыпкаш , шыйып коргузер.
Темазы: Кылыг созунун болур болгаш болбас хевирлери.
Кичээлдин сорулгазы: кылыг созунун болур болгаш болбас хевирлерин билиндирип , практиктиг таныжылга чорудар.
Уругларнын угаан-медерелин сайзырадыр.
Уругларны ажылгыр,кежээ чорукка кижизидер.
Дерилгези: чуруктар.
Кичээлдин чорудуу.
1 . Организастыг кезээ. Темазын, сорулгазын дамчыдары.
2 . Чугаа кезектеринин дугайында катаптаашкын.
-Кандыг чугаа кезектери ооренген силер?
-Чуве ады деп чул? Кандыг айтырыгларга харыылаарыл? Чуве адынын дугайында оон ынай чуну билир силер? Чуве ады домакка кандыг кежигун болурул?
-Демдек ады деп чул? Чоок болгаш удурланышкак уткалыг демдек аттары кирген чижектерден аданар. Демдек ады домакка кандыг кежигун болурул?
-Сан ады деп чул?
-Сан аттары кандыг ийи болукке чарлырыл, чижекке коргузунер.
- Чуве ады, демдек ады , сан ады кирген домактан чогаадынар.
3 . Чаа теманын тайылбыры. Самбырада кылыг состерин номчунар.
Чуру-чурува
Кел-келбе
Чаан-чанма
Тут-тутпа
Ооредилге номунун 109 дугаар арнында дурумну номчуткаш , башкы тайылбыр кылыр.
-Бирги чагыда кылыг состери болур кылдыныгны илередир-дир бе азы болбас кылдыныгны илередир-дир бе?
-Ийиги чагыда кылыг состери кандыг кылдыныгны илередир-дир , чугааланар.
-Самбырада чагылай бижээн кылыг состерин 2 болук кылдыр дужуруп бижинер.
4 . Чурук-биле ажыл. Мергежилге 280. Негелдезин езугаар кууседир.
5 . Самбырада бижээн хензиг ийи одуругларны аянныг номчудар. Кылыг состерин тыпкаш, айтарагларын салыр.
Дан адарын
Дагаадан манава.
Будук-ла дээш туттунма ,
Буура-ла дээш чаашсынма.
Хомур коргеш ошкен диве,
Хортук коргеш кылын диве.
О.Сувакпит.
-Болбас кылдыныгны илередир кылыг состерин аданар.
Б) Шулукту башкы дынналдыр номчуур.( самбырага биживес.) Оореникчилер кылыг состерин тыпкаш, адаар.
Сонга караан бакылааш-даа,
Солун кино коруп-даа оргаш,
Карангыда , чырыкта-даа
Хамаан чокка озер-дир мен.
орээлимге ном-даа номчааш
озуп-ле орар кижи-дир мен. А.Барто.
-Агния Бартонун кандыг шулуктерин номчаан силер?
6 . Чурук-биле ажыл. Мергежилге 283. Негелдезин езугаар кууседир.
7. Кичээлдин рефлексиязы.
Бажынга онаалга. Мергежилге 282. Созуглелдин утказын долузу-биле чугаалап ооренир . Болбас кылдыныгны илередир кылыг состерин ушта бижиир.
-