4.3 Қосымша зерттеулер

1. Кокеев А.Д. Военно-политическая экспансия России на юге и востоке Казахстана в конце XVIII - середине XIX вв. в освещении дореволюционной и советской историографии. - Алматы, 2000. - 147 с.

2. Кулматов К. Национально - государственное строительство в Средней Азии и Казахстане 1917-1927гг. (проблемы истории и историографии ). - Москва, 1992. - 193 с.

3. Мұхаммед М.А. Қазақстанның XVIII ғ. мен XIX ғ. басындағы саяси - әлеуметтік тарихының проблемалары (Ресей энциклопедиясының материалдары бойынша). - Алматы, 1995. - 217 б.

4. Кульшанова А.А. Документы центрального государственного и архива президента РК по политике коренизации в Казахстане (1920-1936 гг.) как исторический источник. - Алматы, 1999. - 144 с.

5. Кусаинова Ж.Д. Историография национально-освободительного движения под предводительством Кенесары Касымова (1837-1847 гг.). - Алматы, 2000. - 130 с.

6. Мулдахметова Ж.И. Динамика межэтнических процессов 20 - 30-х годов XX века в Казахстане. История и историографические проблемы. - Алматы, 2001. - 129 с.

7. Мухтарова Г.Д. Национально - освободительная борьба казахского народа в последней четверти XVIII - 70-е годы XIX вв. (Актуальные проблемы историографии). - Алматы, 1997. - 198 с.

8. Наджам А. Освещение общественно - политической жизни Казахстана на страницах русскоязычной прессы (1992-1997 гг.). - Душанбе, 1998.

9. Нурмагамбетова Р.К.Проблема Алаш и Алаш - Орды в казахстанской историографии в 20-90 гг. - Алматы, 1999. - 139 с.

10. Осколков В.С. Формирование концепции взаимодействия общества и природы у С.М. Соловьева и ее влияние на последующих историков. - Алматы, 1997. - 194 с.

11. Перевезенцев А.Л. Историография основных проблем партийной жизни Компартии Казахстана в 1925-1937 гг. - Алма-Ата, 1993.

12. Рахимбекова Б.К. Проблемы истории Казахстана второй половины XIX - начала XX вв. в современной историографии (1985-2000 гг.). - Алматы, 2001. - 141с.

13. Рахимжанова Г.Ж. Проблемы истории и историографии науки и научной интеллигенции Казахстана (1946-1991 гг.). - Алматы, 2002. - 159 с.

14. Сексенбаева Г.А. Документы фонда Народного Комиссариата земледелия КазАССР по аграрной реформе в Казахстане в 20-е годы (источниковедческий анализ). - Алматы, 1994. - 240 с.

15. Шайхутдинов М.Е. Формирование национальных кадров рабочего класса Казахстана (1917-1941 гг.). Актуальные вопросы историографии. - Алматы, 1995. - 167 с.

5. Пән бойынша дәрістердің конспектісі.

№1 дәріс

Тақырып: Қазақстан тарихнамасы курсына кіріспе.

Дәрістің мақсаты:Студенттерге Қазақстан тарихы тарихнамасы курсының мақсат міндеттерін аша отырып, курстың әртүрлі кезеңдердегі Қазақстан тарих ғылымының даму тарихын зерттеуде, оның дамуының өлшемдерін анықтауда, әртүрлі көзқарастар бойынша түбегейлі шешімдерді айқындауда маңыздылығын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1.Қазақстан тарихы тарихнамасы курсының мақсат – міндеттері, зерттеу объектісі. 2. Қазақстан тарихы тарихнамасын оқып - үйренудің теориялық және әдіснамалық негіздері.

Қазақстан тарихының тарихнамасы курсы - Қазақстан тарихы ғылымының даму тарихына қатысты еңбектер мен олардағы тұжырымдарды, ойларды зерттейді.

Курс мақсаты: әртүрлі кезеңдердегі Қазақстан тарих ғылымының даму тарихын зерттеу; оның дамуының өлшемдерін анықтау; әртүрлі көзқарастар бойынша түбегейлі шешімдерді айқындау. Қазақстан тарихы ғылымының қазіргі даму кезеңі бүгінгі күн талаптары тұрғысынан патшалы Ресей мен Кеңес кезеңдеріндегі тарихшылардың түбегейлі тұжырымдарын, қайта зерделеп, олардың еңбектеріне принциптік және объективтік баға беруі тиіс. Жоғарғы оқу орындарында Қазақстан тарихнамасының жеке пән ретінде оқытылуы осындай қажеттіліктен туындайды.

Курс міндеттері:

- отандық тарихнамасының даму кезеңдерін анықтау;

- ежелгі және ортағасырлық тарихи білімнің даму деңгейін көрсету;

- Қазақстан тарихын зерттеуде ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы орыстық тарихи ой мектебінің негізгі бағыттарының мазмұнын ашу;

- Кеңестік тоталитарлық жүйе кезеңіндегі тарих ғылымының даму ерекшеліктерін анықтау, жоғарғы мектеп тындаушыларының бойында оқып үйреніп отырған мәселелерге қатысты сыни көзқарас қалыптастыру;

- ХІХ ғасырдың аяғы – ХХ ғасырдың басындағы қазақ саяси элитасының шығармашылық мұрасын оқып үйрену: Ш.Құдайбердиев, Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Тынышбаев, М.Дулатов және т.б.

- Қазақстан тарихы ғылымының қазіргі кезеңдегі даму деңгейін көрсету;

- зерттеу жұмытарында тарихнамалық талдау әдістерін тиімді пайдалануды, зерттеп отырған мәселе бойынша өзінің жеке бағдарын айқындауға үйрету.

Қазақстан тарихының тарихнамасы курсы Деректану, Мұрағаттану, Тарихи өлкетану, Мұражайтану және ескерткіштерді қорғау, Археология, Этнология, Этнография, Қазақстан тарихы (ежелгі, ортағасырлар, жаңа және қазіргі заман) т.б. ғылымдармен тығыз байланыста дамиды.

Қазақстан тарихының тарихнамасы курсы соңында студент Қазақстан тарихының зерттелу кезеңдері, әр кезеңдердің зерттеу әдіснамасымен, ғалым – тарихшылардың ой – қорытындыларымен, тұжырымдарымен жете танысып шығады, тарихи мұраларға сыни қатынасты қалыптастырады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Курстың мақсаты?

2. Курстың міндеттері?

3. Қазақстан тарихының тарихнамасы курсы қандай ғылымдармен тығыз байланыста дамиды?

№2 дәріс

Тақырып: Қазақстан тарихнамасы курсына кіріспе.

Дәрістің мақсаты:Студенттерге Қазақстан тарихы тарихнамасы курсының мақсат міндеттерін аша отырып, курстың әртүрлі кезеңдердегі Қазақстан тарих ғылымының даму тарихын зерттеуде, оның дамуының өлшемдерін анықтауда, әртүрлі көзқарастар бойынша түбегейлі шешімдерді айқындауда маңыздылығын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1.Қазақстан тарихы тарихнамасы курсының мақсат – міндеттері, зерттеу объектісі. 2. Қазақстан тарихы тарихнамасын оқып - үйренудің теориялық және әдіснамалық негіздері.

Қазақстан тарихының тарихнамасы курсы - Қазақстан тарихы ғылымының даму тарихына қатысты еңбектер мен олардағы тұжырымдарды, ойларды зерттейді.

Курс мақсаты: әртүрлі кезеңдердегі Қазақстан тарих ғылымының даму тарихын зерттеу; оның дамуының өлшемдерін анықтау; әртүрлі көзқарастар бойынша түбегейлі шешімдерді айқындау. Қазақстан тарихы ғылымының қазіргі даму кезеңі бүгінгі күн талаптары тұрғысынан патшалы Ресей мен Кеңес кезеңдеріндегі тарихшылардың түбегейлі тұжырымдарын, қайта зерделеп, олардың еңбектеріне принциптік және объективтік баға беруі тиіс. Жоғарғы оқу орындарында Қазақстан тарихнамасының жеке пән ретінде оқытылуы осындай қажеттіліктен туындайды.

Курс міндеттері:

- отандық тарихнамасының даму кезеңдерін анықтау;

- ежелгі және ортағасырлық тарихи білімнің даму деңгейін көрсету;

- Қазақстан тарихын зерттеуде ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы орыстық тарихи ой мектебінің негізгі бағыттарының мазмұнын ашу;

- Кеңестік тоталитарлық жүйе кезеңіндегі тарих ғылымының даму ерекшеліктерін анықтау, жоғарғы мектеп тындаушыларының бойында оқып үйреніп отырған мәселелерге қатысты сыни көзқарас қалыптастыру;

- ХІХ ғасырдың аяғы – ХХ ғасырдың басындағы қазақ саяси элитасының шығармашылық мұрасын оқып үйрену: Ш.Құдайбердиев, Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Тынышбаев, М.Дулатов және т.б.

- Қазақстан тарихы ғылымының қазіргі кезеңдегі даму деңгейін көрсету;

- зерттеу жұмытарында тарихнамалық талдау әдістерін тиімді пайдалануды, зерттеп отырған мәселе бойынша өзінің жеке бағдарын айқындауға үйрету.

Қазақстан тарихының тарихнамасы курсы Деректану, Мұрағаттану, Тарихи өлкетану, Мұражайтану және ескерткіштерді қорғау, Археология, Этнология, Этнография, Қазақстан тарихы (ежелгі, ортағасырлар, жаңа және қазіргі заман) т.б. ғылымдармен тығыз байланыста дамиды.

Қазақстан тарихының тарихнамасы курсы соңында студент Қазақстан тарихының зерттелу кезеңдері, әр кезеңдердің зерттеу әдіснамасымен, ғалым – тарихшылардың ой – қорытындыларымен, тұжырымдарымен жете танысып шығады, тарихи мұраларға сыни қатынасты қалыптастырады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Курстың мақсаты?

2. Курстың міндеттері?

3. Қазақстан тарихының тарихнамасы курсы қандай ғылымдармен тығыз байланыста дамиды?

Дәріс №3

Тақырып: Тайпалар конфедерациялары және мемлекеттік құрылымдар туралы тарихнамалық танымдар (б.з.д. ҮІІ-ІҮ ғғ.).

Дәрістің мақсаты: Студенттердің бойында б.з.д. ҮІІ-ІҮ ғғ. тайпалар конфедерациялары және мемлекеттік құрылымдар туралы тарихнамалық танымдар қалыптастыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Зороастризм дінінің қасиетті текстер жиынтығы – Авеста (Ясна, Яшты және Вендидат) әлеуметтік – саяси құрылыс, әдебиет және дін туралы. 2. Ерте көшпенділер дәуірі туралы Ахеменид жазбалары, Дарий І патшаның Бехистун, Ксеркстің Персеполь жазбалары. 3. Геродот еңбегінің тақырыптары мен мазмұндары. Страбонның географиясындағы сақ (скиф) тайпалары сипаттамасының негізгі мәселелері.

Дәрісте Зороастризм дінінің қасиетті текстер жиынтығы – Авеста (Ясна, Яшты және Вендидат) ерте көшпелілер мемлекетінің әлеуметтік – саяси құрылысы, әдебиет және діні туралы мәліметтер беруде дерек көзі ретінде қарастырылады, сонымен қатар ерте көшпенділер дәуірі туралы Ахеменид жазбалары, Дарий І патшаның Бехистун, Ксеркстің Персеполь жазбалары, Геродот еңбегінің тақырыптары мен мазмұндары, Страбонның географиясындағы сақ (скиф) тайпалары сипаттамасының негізгі мәселелері талқыланылады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Авеста неше бөліктен тұрады?

2. Ясна мазмұны?

3. Яшты мазмұны?

4. Вендидат мазмұны?

5. Сақтар туралы мәліметтер Геродоттың еңбегінің нешінші бөлімінде кездеседі?

6. Геродот «Тұмар ханым» жөніндегі оқиғаны қандай мәліметтерге сүйеніп жазды?

7. Страбон «Географиясында» жер – суларды сипаттағанда қандай қателіктер жіберген?

8. Дарий І патшаның Бехистун сына жазбасында сақтардың қай топтарының аттары аталады?

Дәріс №4

Тақырып: Тайпалар конфедерациялары және мемлекеттік құрылымдар туралы тарихнамалық танымдар (б.з.д. ҮІІ-ІҮ ғғ.).

Дәрістің мақсаты: Студенттердің бойында б.з.д. ҮІІ-ІҮ ғғ. тайпалар конфедерациялары және мемлекеттік құрылымдар туралы тарихнамалық танымдар қалыптастыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Зороастризм дінінің қасиетті текстер жиынтығы – Авеста (Ясна, Яшты және Вендидат) әлеуметтік – саяси құрылыс, әдебиет және дін туралы. 2. Ерте көшпенділер дәуірі туралы Ахеменид жазбалары, Дарий І патшаның Бехистун, Ксеркстің Персеполь жазбалары. 3. Геродот еңбегінің тақырыптары мен мазмұндары. Страбонның географиясындағы сақ (скиф) тайпалары сипаттамасының негізгі мәселелері.

Дәрісте Зороастризм дінінің қасиетті текстер жиынтығы – Авеста (Ясна, Яшты және Вендидат) ерте көшпелілер мемлекетінің әлеуметтік – саяси құрылысы, әдебиет және діні туралы мәліметтер беруде дерек көзі ретінде қарастырылады, сонымен қатар ерте көшпенділер дәуірі туралы Ахеменид жазбалары, Дарий І патшаның Бехистун, Ксеркстің Персеполь жазбалары, Геродот еңбегінің тақырыптары мен мазмұндары, Страбонның географиясындағы сақ (скиф) тайпалары сипаттамасының негізгі мәселелері талқыланылады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Авеста неше бөліктен тұрады?

2. Ясна мазмұны?

3. Яшты мазмұны?

4. Вендидат мазмұны?

5. Сақтар туралы мәліметтер Геродоттың еңбегінің нешінші бөлімінде кездеседі?

6. Геродот «Тұмар ханым» жөніндегі оқиғаны қандай мәліметтерге сүйеніп жазды?

7. Страбон «Географиясында» жер – суларды сипаттағанда қандай қателіктер жіберген?

8. Дарий І патшаның Бехистун сына жазбасында сақтардың қай топтарының аттары аталады?

Дәріс №5

Тақырып: Қазіргі Қазақстан ғылымы үшін үндіарийлер мәселелері.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге қазіргі Қазақстан ғылымы үшін үндіарийлер мәселелерінің маңыздылығын, оларға отан тарихшыларының еңбектерінде берілген баға туралы теориялық білім беру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1.Үндіарийлердің шығу тегі туралы теорияларға шолу. 2. Сақ – савроматтардың, ғұндардың, қаңлылардың, үйсіндердің шығу тегі мәселесіне тарихи еңбектерде берілер баға.

Дәрісте үндіарийлердің шығу тегі туралы теорияларға шолу жасалынады, сақ – савроматтардың, ғұндардың, қаңлылардың, үйсіндердің шығу тегі мәселесіне тарихи еңбектерде берілген баға талқыланады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. «Арийліктер» дегеніміз кімдер?

2. И.М. Дьяконовтың жасаған қорытындысы бойынша арийліктерге қандай тілдік топтарды жатқызуға болады?

3. «Арийліктер үнді-иран тілінде сөйлеген еуропалық типтегі адамдар және соңғы зерттеулерге қарасақ арилер б.з.б. 1 мыңжылдықтың басында Қазақстан мен Орта Азияда өз тiршiлiктерiн аяқтаған», - деген қорытындыны өз еңбегінде жасаған ғалым - тарихшы?

4. «Үйсіндер иран тілдес еуропоидтық нәсілді тайпалық одақтар», - деген қорытынды жасаған ғалым - тарихшы?

Дәріс №6

Тақырып: Қазіргі Қазақстан ғылымы үшін үндіарийлер мәселелері.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге қазіргі Қазақстан ғылымы үшін үндіарийлер мәселелерінің маңыздылығын, оларға отан тарихшыларының еңбектерінде берілген баға туралы теориялық білім беру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1.Үндіарийлердің шығу тегі туралы теорияларға шолу. 2. Сақ – савроматтардың, ғұндардың, қаңлылардың, үйсіндердің шығу тегі мәселесіне тарихи еңбектерде берілер баға.

Дәрісте үндіарийлердің шығу тегі туралы теорияларға шолу жасалынады, сақ – савроматтардың, ғұндардың, қаңлылардың, үйсіндердің шығу тегі мәселесіне тарихи еңбектерде берілген баға талқыланады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. «Арийліктер» дегеніміз кімдер?

2. И.М. Дьяконовтың жасаған қорытындысы бойынша арийліктерге қандай тілдік топтарды жатқызуға болады?

3. «Арийліктер үнді-иран тілінде сөйлеген еуропалық типтегі адамдар және соңғы зерттеулерге қарасақ арилер б.з.б. 1 мыңжылдықтың басында Қазақстан мен Орта Азияда өз тiршiлiктерiн аяқтаған», - деген қорытындыны өз еңбегінде жасаған ғалым - тарихшы?

4. «Үйсіндер иран тілдес еуропоидтық нәсілді тайпалық одақтар», - деген қорытынды жасаған ғалым - тарихшы?

Дәріс №7

Тақырып: Дала көшпенділерінің рим-византия шығармаларында зерттелу тарихы.

Дәрістің мақсаты: Дала көшпенділерінің рим-византия шығармаларында зерттелу тарихы.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Аммиан Марцелианның ғұндарға берген сиапттамасы. 2. Иорданның зерттеуіндегі Еділдің жеке тұлғасы. 3. Менандр Протектор (ҮІғ.) еңбегіндегі көшпелілер тарихы. 4. Константин Богрянородный (Хғ.) «О управление империи», «О населении Великой степи первой половины Х столетия». 5. Орыс жылнамалары С.М. Соловьев ХІІ ғасырдағы дала көшпелілері туралы.

Дәрісте Аммиан Марцелианның ғұндарға берген сиапттамасы, Иорданның зерттеуіндегі Еділдің жеке тұлғасы, Менандр Протектор (ҮІғ.) еңбегіндегі көшпелілер тарихы, Константин Богрянородныйдың (Хғ.) «О управление империи», «О населении Великой степи первой половины Х столетия» атты еңбектері, С.М. Соловьевтің ХІІ ғасырдағы дала көшпелілері туралы зерттеулері талқыланылады .

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Аммиан Марцелианның еңбегі?

2. Хундар көсемі Ругила, Аттила басқарған мемлекеттер туралы және Аттиланың Римге жорығы туралы, соғыстың жеңістері жөнінде өте бағалы мәліметтер келтірген гот тарихшысы Иорданның еңбегі қалай аталады?

3. Константин Богрянородныйдың (Хғ.) «О управление империи», «О населении Великой степи первой половины Х столетия» атты еңбектерінде дала көшпенділерін қалай бағалайды?

4. С.М. Соловьевтің ХІІ ғасырдағы дала көшпелілері туралы зерттеулері қалай аталады?

Дәріс №8

Тақырып: Дала көшпенділерінің рим-византия шығармаларында зерттелу тарихы.

Дәрістің мақсаты: Дала көшпенділерінің рим-византия шығармаларында зерттелу тарихы.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Аммиан Марцелианның ғұндарға берген сиапттамасы. 2. Иорданның зерттеуіндегі Еділдің жеке тұлғасы. 3. Менандр Протектор (ҮІғ.) еңбегіндегі көшпелілер тарихы. 4. Константин Богрянородный (Хғ.) «О управление империи», «О населении Великой степи первой половины Х столетия». 5. Орыс жылнамалары С.М. Соловьев ХІІ ғасырдағы дала көшпелілері туралы.

Дәрісте Аммиан Марцелианның ғұндарға берген сиапттамасы, Иорданның зерттеуіндегі Еділдің жеке тұлғасы, Менандр Протектор (ҮІғ.) еңбегіндегі көшпелілер тарихы, Константин Богрянородныйдың (Хғ.) «О управление империи», «О населении Великой степи первой половины Х столетия» атты еңбектері, С.М. Соловьевтің ХІІ ғасырдағы дала көшпелілері туралы зерттеулері талқыланылады .

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Аммиан Марцелианның еңбегі?

2. Хундар көсемі Ругила, Аттила басқарған мемлекеттер туралы және Аттиланың Римге жорығы туралы, соғыстың жеңістері жөнінде өте бағалы мәліметтер келтірген гот тарихшысы Иорданның еңбегі қалай аталады?

3. Константин Богрянородныйдың (Хғ.) «О управление империи», «О населении Великой степи первой половины Х столетия» атты еңбектерінде дала көшпенділерін қалай бағалайды?

4. С.М. Соловьевтің ХІІ ғасырдағы дала көшпелілері туралы зерттеулері қалай аталады?

Дәріс №9

Тақырып: Қазақстан тарихының тарихнамалық дәстүрлері (ХІІІ-ХҮІІ ғғ.).

Дәрістің мақсаты: Студенттерге Қазақстан тарихының тарихнамалық дәстүрлері (ХІІІ-ХҮІІ ғғ.) туралы түсінік беру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Ортағасырлық авторлардың тарихи көзқарастарының ерекшеліктері мен сипаты. 2. Ибн әл-Асирдің моңғол шапқыншылығына дейінгі кезең бойынша Орта Азия мен Қазақстан тарихы және ХІІІ ғасырдың алғашқы 20-шы жылдарындағы моңғол әскерлерінің шапқыншылығы туралы мәліметтер. 3. «Бейбарыс жылнамасы», әл-Омари, ибн Батут (ХІғ.) еңбектері. 4. Ибн Халдунның тарихи-философиялық ойлары, Алтын Ордадағы қырқыстар туралы туралы хабарлар. 5. Ибн Арабшахтың (ХҮғ.) қыпшақтарға берген сипаттамасының моңғолдық билеуші топтың ресми тарихнамасына айналуы. 6. Рашид ад-Диннің түркі және моңғол халықтары туралы энциклопедиясы.

Араб халифаты дәуірінде арабтардың Шығыста жаулап алуы, синкретикалық мұсылман мәдениеті мен ислам дінінің ықпал өрісін кеңейту ісіндегі белсенділігі, мұсылман дүниесінің саяси шекарасынан тыс жатқан алыс аймақтармен сауданың дамуы арабтарды Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көршілес елдерімен және алыстағы халықтар мен тайпалар туралы ақпарат жинауға құлшындырды. Арабтың орта ғасырлардағы тарихнамасының Қазақстан аймағына ерекше ден қоюы олардың Орта Азиядағы жаулап алған жерлерін нығайту және Қазақстанның жауынгер көшпелі тайпаларынан сыртқы қауіпсіздікті қамтамасыз ету қажеттігімен де байланысты болды.

Темірдің саясатына теріс сипаттама берген араб авторлары Ахмед ибн Мұхаммед ибн Арабшах, әл-Айни, әл-Асади соңғы топқа жатады. Клавихо өзінің 1403-1406 жылдардағы саяхатының күнделігінде Самарқандағы орасан зор құрылыс жұмыстарын, онда товарлардың, соның ішінде Русь пен оның Қазақстанды атайтынындай «Татариядан», Қытайдан және басқа елдерден әкелінген товарлардың молдығын атап өткен. Әмір Темір мен оның ұрпақтары негізгі сауда жолдарын жаулап алып, көптеген елдермен сауда және дипломатиялық қатынастарын дамытуға көп көңіл бөлді.

Хронологиясы жағынан әмір Темірдің іс-әрекеттері туралы толып жатқан хикаялардың негізін салған алғашқы еңбек Низам ад-дин Шамидің «Зафар-намесі» болды, ол хижра бойынша 806 жылға (1403-1404 жж.) жеткізілген. Автор Темір Бағдатты алғаннан кейін соған қызмет етуге көшкен, оның жорықтарында еріп жүріп, кеңсе қызметін атқарған. Ол өз еңбегіне ресми құжаттарды, Темір жеңістері туралы мәлімдемелерді, сол дәуірдегі оқиғаларға қатысушылардың ауызша әңгімелерін, Темірдің ұйғыр хатшысы жазған хроникаларды пайдаланған. Шамидің ХІҮ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанда болған оқиғалар туралы мәліметтері негізінен әмір Темірдің Ақ Орда мен Моғолстанның билеушілері Ұрыс хан мен Тоғылық Темір ханға қарсы күресіне қатысты. Шығыс Дешті Қыпшақ пен Жетісудағы шаруашылықтың жай-күйі жөнінде деректер келтірген, өлкенің тарихи географиясын зерттеуге арналған материалдар бар.

Фазаллах Рашид ад-Диннің «Жами ат-таварих» («Жылнамалар жинағы», 1310-1311 жылдары аяқталған) деген тарихи еңбек ХІІ-ХІІІ ғасырлардағы монғол және түрік тайпалары мен халықтарының тарихы жөніндегі мейлінше елеулі еңбек болып табылады. Рашид ад-Дин шығармасының негізіне ресми монғол хроникалары, монғолдар жаулап алған түрлі елдердің тарихи шығармалары, оқиғаларға қатысушы хабарламашылардың материалдары алынған. Әдет-ғұрып, діни нанымдар, көшпелі тұрмысы туралы мәліметтер алуан түрлі. «Жылнамалар жинағының» екінші томында тайпалардың этникалық құрамы, Қазақстан монғол ұлыстарының құрамына кірген кездегі оның топонимикасы, тарихи географиясы, оның саяси тарихы жөніндегі деректер, Орда Ежен ұлысының тарихы, оның ұрпақтарының, басқа да Жошы ұрпақтарының генеологиясы жөніндегі мәліметтер келтірілген.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Кімнің шығармасының негізіне ресми монғол хроникалары, монғолдар жаулап алған түрлі елдердің тарихи шығармалары, оқиғаларға қатысушы хабарламашылардың материалдары алынған?

2. Хронологиясы жағынан әмір Темірдің іс-әрекеттері туралы толып жатқан хикаялардың негізін салған алғашқы еңбек?

3. Фазаллах Рашид ад-Диннің еңбегі?

4. Әл-Омари еңбегі?

5. Ибн Батут еңбегі?

Дәріс №10

Тақырып: Қазақстан тарихының тарихнамалық дәстүрлері (ХІІІ-ХҮІІ ғғ.).

Дәрістің мақсаты: Студенттерге Қазақстан тарихының тарихнамалық дәстүрлері (ХІІІ-ХҮІІ ғғ.) туралы түсінік беру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Ортағасырлық авторлардың тарихи көзқарастарының ерекшеліктері мен сипаты. 2. Ибн әл-Асирдің моңғол шапқыншылығына дейінгі кезең бойынша Орта Азия мен Қазақстан тарихы және ХІІІ ғасырдың алғашқы 20-шы жылдарындағы моңғол әскерлерінің шапқыншылығы туралы мәліметтер. 3. «Бейбарыс жылнамасы», әл-Омари, ибн Батут (ХІғ.) еңбектері. 4. Ибн Халдунның тарихи-философиялық ойлары, Алтын Ордадағы қырқыстар туралы туралы хабарлар. 5. Ибн Арабшахтың (ХҮғ.) қыпшақтарға берген сипаттамасының моңғолдық билеуші топтың ресми тарихнамасына айналуы. 6. Рашид ад-Диннің түркі және моңғол халықтары туралы энциклопедиясы.

Араб халифаты дәуірінде арабтардың Шығыста жаулап алуы, синкретикалық мұсылман мәдениеті мен ислам дінінің ықпал өрісін кеңейту ісіндегі белсенділігі, мұсылман дүниесінің саяси шекарасынан тыс жатқан алыс аймақтармен сауданың дамуы арабтарды Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның көршілес елдерімен және алыстағы халықтар мен тайпалар туралы ақпарат жинауға құлшындырды. Арабтың орта ғасырлардағы тарихнамасының Қазақстан аймағына ерекше ден қоюы олардың Орта Азиядағы жаулап алған жерлерін нығайту және Қазақстанның жауынгер көшпелі тайпаларынан сыртқы қауіпсіздікті қамтамасыз ету қажеттігімен де байланысты болды.

Темірдің саясатына теріс сипаттама берген араб авторлары Ахмед ибн Мұхаммед ибн Арабшах, әл-Айни, әл-Асади соңғы топқа жатады. Клавихо өзінің 1403-1406 жылдардағы саяхатының күнделігінде Самарқандағы орасан зор құрылыс жұмыстарын, онда товарлардың, соның ішінде Русь пен оның Қазақстанды атайтынындай «Татариядан», Қытайдан және басқа елдерден әкелінген товарлардың молдығын атап өткен. Әмір Темір мен оның ұрпақтары негізгі сауда жолдарын жаулап алып, көптеген елдермен сауда және дипломатиялық қатынастарын дамытуға көп көңіл бөлді.

Хронологиясы жағынан әмір Темірдің іс-әрекеттері туралы толып жатқан хикаялардың негізін салған алғашқы еңбек Низам ад-дин Шамидің «Зафар-намесі» болды, ол хижра бойынша 806 жылға (1403-1404 жж.) жеткізілген. Автор Темір Бағдатты алғаннан кейін соған қызмет етуге көшкен, оның жорықтарында еріп жүріп, кеңсе қызметін атқарған. Ол өз еңбегіне ресми құжаттарды, Темір жеңістері туралы мәлімдемелерді, сол дәуірдегі оқиғаларға қатысушылардың ауызша әңгімелерін, Темірдің ұйғыр хатшысы жазған хроникаларды пайдаланған. Шамидің ХІҮ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанда болған оқиғалар туралы мәліметтері негізінен әмір Темірдің Ақ Орда мен Моғолстанның билеушілері Ұрыс хан мен Тоғылық Темір ханға қарсы күресіне қатысты. Шығыс Дешті Қыпшақ пен Жетісудағы шаруашылықтың жай-күйі жөнінде деректер келтірген, өлкенің тарихи географиясын зерттеуге арналған материалдар бар.

Фазаллах Рашид ад-Диннің «Жами ат-таварих» («Жылнамалар жинағы», 1310-1311 жылдары аяқталған) деген тарихи еңбек ХІІ-ХІІІ ғасырлардағы монғол және түрік тайпалары мен халықтарының тарихы жөніндегі мейлінше елеулі еңбек болып табылады. Рашид ад-Дин шығармасының негізіне ресми монғол хроникалары, монғолдар жаулап алған түрлі елдердің тарихи шығармалары, оқиғаларға қатысушы хабарламашылардың материалдары алынған. Әдет-ғұрып, діни нанымдар, көшпелі тұрмысы туралы мәліметтер алуан түрлі. «Жылнамалар жинағының» екінші томында тайпалардың этникалық құрамы, Қазақстан монғол ұлыстарының құрамына кірген кездегі оның топонимикасы, тарихи географиясы, оның саяси тарихы жөніндегі деректер, Орда Ежен ұлысының тарихы, оның ұрпақтарының, басқа да Жошы ұрпақтарының генеологиясы жөніндегі мәліметтер келтірілген.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Кімнің шығармасының негізіне ресми монғол хроникалары, монғолдар жаулап алған түрлі елдердің тарихи шығармалары, оқиғаларға қатысушы хабарламашылардың материалдары алынған?

2. Хронологиясы жағынан әмір Темірдің іс-әрекеттері туралы толып жатқан хикаялардың негізін салған алғашқы еңбек?

3. Фазаллах Рашид ад-Диннің еңбегі?

4. Әл-Омари еңбегі?

5. Ибн Батут еңбегі?

Дәріс №11

Тақырып: ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы тарихнама.

Дәрістің мақсаты: Студенттерді ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы тарихнама туралы теориялық біліммен қаруландыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Орыс саясатының идеологиялық қалыптары – еуроцентризм, шовинизм, қазақ халқын тарихи зерттеудегі бұрмалаушылық, Қазақстанды зерттеудің отаршылдық мақсаты. 2. Қазақстандық тақырыптың тарих ғылымының ерекше саласына айналуы, орыс шығыстануының қалыптасуы. 3. Географиялық ортаның қоғам дамуына әсері. 4. П.И. Рычковтың қызметі және «Топография Оренбурской губернии» еңбегі. 5. ІІ Академиялық экспедицияның ғылыми зерттеу еңбектері. Қазақ халқы туралы тарихи-географиялық мәліметтер. 6. П.С. Паллас «Описание всех в Российском государстве обитающих народов, а также их житейских обрядов, обыкновенны жилищ, одежды и прочих достопамятностей».

Дәрісте Орыс саясатының идеологиялық қалыптары – еуроцентризм, шовинизм, қазақ халқын тарихи зерттеудегі бұрмалаушылық, Қазақстанды зерттеудің отаршылдық мақсаты, қазақстандық тақырыптың тарих ғылымының ерекше саласына айналуы, орыс шығыстануының қалыптасуы, географиялық ортаның қоғам дамуына әсері, П.И. Рычковтың қызметі және «Топография Оренбурской губернии» еңбегі, ІІ Академиялық экспедицияның ғылыми зерттеу еңбектері, қазақ халқы туралы тарихи-географиялық мәліметтер, П.С. Паллас «Описание всех в Российском государстве обитающих народов, а также их житейских обрядов, обыкновенны жилищ, одежды и прочих достопамятностей» атты еңбегі талқыланады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. П.И. Рычковтың еңбектері?

2. Н.П. Рычковтың еңбегі?

3. П.С. Паллас еңбегі?

4. ІІ Академиялық экспедицияның уақыты?

Дәріс №12

Тақырып: ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы тарихнама.

Дәрістің мақсаты: Студенттерді ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы тарихнама туралы теориялық біліммен қаруландыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Орыс саясатының идеологиялық қалыптары – еуроцентризм, шовинизм, қазақ халқын тарихи зерттеудегі бұрмалаушылық, Қазақстанды зерттеудің отаршылдық мақсаты. 2. Қазақстандық тақырыптың тарих ғылымының ерекше саласына айналуы, орыс шығыстануының қалыптасуы. 3. Географиялық ортаның қоғам дамуына әсері. 4. П.И. Рычковтың қызметі және «Топография Оренбурской губернии» еңбегі. 5. ІІ Академиялық экспедицияның ғылыми зерттеу еңбектері. Қазақ халқы туралы тарихи-географиялық мәліметтер. 6. П.С. Паллас «Описание всех в Российском государстве обитающих народов, а также их житейских обрядов, обыкновенны жилищ, одежды и прочих достопамятностей».

Дәрісте Орыс саясатының идеологиялық қалыптары – еуроцентризм, шовинизм, қазақ халқын тарихи зерттеудегі бұрмалаушылық, Қазақстанды зерттеудің отаршылдық мақсаты, қазақстандық тақырыптың тарих ғылымының ерекше саласына айналуы, орыс шығыстануының қалыптасуы, географиялық ортаның қоғам дамуына әсері, П.И. Рычковтың қызметі және «Топография Оренбурской губернии» еңбегі, ІІ Академиялық экспедицияның ғылыми зерттеу еңбектері, қазақ халқы туралы тарихи-географиялық мәліметтер, П.С. Паллас «Описание всех в Российском государстве обитающих народов, а также их житейских обрядов, обыкновенны жилищ, одежды и прочих достопамятностей» атты еңбегі талқыланады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. П.И. Рычковтың еңбектері?

2. Н.П. Рычковтың еңбегі?

3. П.С. Паллас еңбегі?

4. ІІ Академиялық экспедицияның уақыты?

Дәріс №13

Тақырып: ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы тарихнама.

Дәрістің мақсаты: Студенттерді ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы тарихнама туралы теориялық біліммен қаруландыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Сібір халықтарының тарихы бойынша материалдарды жинау бойынша нұсқау. Г.Ф. Миллердің «История Сибири» еңбегі. 2. Н.К. Кириллов «Цветущее состояние всероссиского государства» еңбегі. 3. В.Н. Татищев және қазақ халқының этногенез мәселесі.

Дәрісте Г.Ф. Миллердің «История Сибири» еңбегі, Н.К. Кириллов «Цветущее состояние всероссиского государства» еңбегі, В.Н. Татищев және қазақ халқының этногенез мәселесі қарастырылады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Г.Ф. Миллердің еңбегі?

2. Н.К. Кириллов еңбегі?

3. В.Н. Татищев еңбегі?

Дәріс №14

Тақырып: ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы тарихнама.

Дәрістің мақсаты: Студенттерді ХҮІІІ-ХІХ ғасырлардағы тарихнама туралы теориялық біліммен қаруландыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Сібір халықтарының тарихы бойынша материалдарды жинау бойынша нұсқау. Г.Ф. Миллердің «История Сибири» еңбегі. 2. Н.К. Кириллов «Цветущее состояние всероссиского государства» еңбегі. 3. В.Н. Татищев және қазақ халқының этногенез мәселесі.

Дәрісте Г.Ф. Миллердің «История Сибири» еңбегі, Н.К. Кириллов «Цветущее состояние всероссиского государства» еңбегі, В.Н. Татищев және қазақ халқының этногенез мәселесі қарастырылады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Г.Ф. Миллердің еңбегі?

2. Н.К. Кириллов еңбегі?

3. В.Н. Татищев еңбегі?

Дәріс №15

Тақырып: ХІХ ғасырдың І-ші жартысындағы тарихи ойдың дамуы.

Дәрістің мақсаты:Студенттерге ХІХ ғасырдың І-ші жартысындағы тарихи ойдың даму жағдайы туралы теориялық білім беру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Қазақстан туралы орыс тарихи ойдың дамуы. В.В. Григорьев, В. Вельяминов-Зернов, М.И. Ильминский, В.Г. Тизенгаузен, Я.Н. Ханыков. 2. Жер аударылған декабристердің Қазақстанды зерттеулері. И.Вольховский, И.Е. Величко, М.И. Муравьев-Апостол, С.М. Семенов, А.Янушкевич, С.Сераковский, А.Д. Боровков, А.О. Корнид, Г.С. Батеньков және т.б.

Дәрісте В.В. Григорьев, В. Вельяминов-Зернов, М.И. Ильминский, В.Г. Тизенгаузен, Я.Н. Ханыков еңбектеріндегі Қазақстан туралы тарихи ойлар, жер аударылған декабристер - И.Вольховский, И.Е. Величко, М.И. Муравьев-Апостол, С.М. Семенов, А.Янушкевич, С.Сераковский, А.Д. Боровков, А.О. Корнид, Г.С. Батеньков және т.б. еңбектеріндегі Қазақстан туралы зерттеулері сөз болады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. В.В. Григорьев еңбегі?

2. В.Вельяминов-Зернов еңбегі?

3. В.Г. Тизенгаузен еңбегі?

4. Я.Н. Ханыков еңбегі?

Дәріс №16

Тақырып: ХІХ ғасырдың І-ші жартысындағы тарихи ойдың дамуы.

Дәрістің мақсаты:Студенттерге ХІХ ғасырдың І-ші жартысындағы тарихи ойдың даму жағдайы туралы теориялық білім беру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Қазақстан туралы орыс тарихи ойдың дамуы. В.В. Григорьев, В. Вельяминов-Зернов, М.И. Ильминский, В.Г. Тизенгаузен, Я.Н. Ханыков. 2. Жер аударылған декабристердің Қазақстанды зерттеулері. И.Вольховский, И.Е. Величко, М.И. Муравьев-Апостол, С.М. Семенов, А.Янушкевич, С.Сераковский, А.Д. Боровков, А.О. Корнид, Г.С. Батеньков және т.б.

Дәрісте В.В. Григорьев, В. Вельяминов-Зернов, М.И. Ильминский, В.Г. Тизенгаузен, Я.Н. Ханыков еңбектеріндегі Қазақстан туралы тарихи ойлар, жер аударылған декабристер - И.Вольховский, И.Е. Величко, М.И. Муравьев-Апостол, С.М. Семенов, А.Янушкевич, С.Сераковский, А.Д. Боровков, А.О. Корнид, Г.С. Батеньков және т.б. еңбектеріндегі Қазақстан туралы зерттеулері сөз болады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. В.В. Григорьев еңбегі?

2. В.Вельяминов-Зернов еңбегі?

3. В.Г. Тизенгаузен еңбегі?

4. Я.Н. Ханыков еңбегі?

Дәріс №17

Тақырып: Қазақстан тарих ғылымы Қазан төнкерісінен кейін және ХХ ғасырдың 20-30 – шы жылдарында.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге Қазақстан тарих ғылымының Қазан төнкерісінен кейін және ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы жағдайын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Қазақ ұлттық-демократиялық зиялыларының 1917 жылғы Қазан төнкерісінің мәні мен мазмұны туралы еңбектер. 2. Қазақстандағы азамат соғысының тарихнамасы. 3. А.Байтұрсыновтың «Революция және қырғыздар» мақаласы. 1917 жылғы оқиғалар М.Шоқай еңбектерінде. 4. Қазақ ұлттық демократиялық зиялылары Қазақстан мен Түркістанды автономияландыру туралы.

Дәрісте Қазақ ұлттық-демократиялық зиялыларының 1917 жылғы Қазан төнкерісінің мәні мен мазмұны туралы еңбектер, Қазақстандағы азамат соғысының тарихнамасы, А.Байтұрсыновтың «Революция және қырғыздар» мақаласы, М.Шоқай еңбектеріндегі 1917 жылғы оқиғалар, Қазақ ұлттық демократиялық зиялылары Қазақстан мен Түркістанды автономияландыру туралы мәселе талқыланады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. А.Байтұрсыновтың «Революция және қырғыздар» мақаласының мәні?

2. М.Шоқайдың 1917 жылғы оқиғаларға берген бағасы?

3. Азамат соғысы тарихына арналған еңбектер?

Дәріс №18

Тақырып: Қазақстан тарих ғылымы Қазан төнкерісінен кейін және ХХ ғасырдың 20-30 – шы жылдарында.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге Қазақстан тарих ғылымының Қазан төнкерісінен кейін және ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы жағдайын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Қазақ ұлттық-демократиялық зиялыларының 1917 жылғы Қазан төнкерісінің мәні мен мазмұны туралы еңбектер. 2. Қазақстандағы азамат соғысының тарихнамасы. 3. А.Байтұрсыновтың «Революция және қырғыздар» мақаласы. 1917 жылғы оқиғалар М.Шоқай еңбектерінде. 4. Қазақ ұлттық демократиялық зиялылары Қазақстан мен Түркістанды автономияландыру туралы.

Дәрісте Қазақ ұлттық-демократиялық зиялыларының 1917 жылғы Қазан төнкерісінің мәні мен мазмұны туралы еңбектер, Қазақстандағы азамат соғысының тарихнамасы, А.Байтұрсыновтың «Революция және қырғыздар» мақаласы, М.Шоқай еңбектеріндегі 1917 жылғы оқиғалар, Қазақ ұлттық демократиялық зиялылары Қазақстан мен Түркістанды автономияландыру туралы мәселе талқыланады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. А.Байтұрсыновтың «Революция және қырғыздар» мақаласының мәні?

2. М.Шоқайдың 1917 жылғы оқиғаларға берген бағасы?

3. Азамат соғысы тарихына арналған еңбектер?

Дәріс №19

Тақырып: Қазақстан тарих ғылымы Қазан төнкерісінен кейін және ХХ ғасырдың 20-30 жж.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге Қазақстан тарих ғылымының Қазан төнкерісінен кейін және ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы жағдайын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Х.Досмұхамедұлының қазақ батырлары: Исатай, Махамбет, Жалаңтөс батырлар туралы зерттеулері. 2. М.Тынышбаевтың қазақ халқының тарихы бойынша материалдары мен ғылыми еңбектері және оның өлкетанушылық зерттеулері. 3. Г.Сафаровтың «Колониальная революция» еңбегі. 4. Түркістан тәжірибесі және оның мәні. П.Г. Галузо «Туркестан колония».

Дәрісте Х.Досмұхамедұлының қазақ батырлары: Исатай, Махамбет, Жалаңтөс батырлар туралы зерттеулері, М.Тынышбаевтың қазақ халқының тарихы бойынша материалдары мен ғылыми еңбектері және оның өлкетанушылық зерттеулері, Г.Сафаровтың «Колониальная революция» еңбегі, Түркістан тәжірибесі және оның мәні, П.Г. Галузоның «Туркестан колония» атты еңбегі талқыланады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. М.Тынышбаев қазақ халқының қалыптасу уақытын қалай көрсетеді?

2. П.Г. Галузоның «Туркестан колония» атты еңбегі қай оқиғаға арналған?

3. Х.Досмұхаммедұлы Жалаңтөс батырдың шежіресін қалай өрбітеді?

Дәріс №20

Тақырып: Қазақстан тарих ғылымы Қазан төнкерісінен кейін және ХХ ғасырдың 20-30 жж.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге Қазақстан тарих ғылымының Қазан төнкерісінен кейін және ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы жағдайын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Х.Досмұхамедұлының қазақ батырлары: Исатай, Махамбет, Жалаңтөс батырлар туралы зерттеулері. 2. М.Тынышбаевтың қазақ халқының тарихы бойынша материалдары мен ғылыми еңбектері және оның өлкетанушылық зерттеулері. 3. Г.Сафаровтың «Колониальная революция» еңбегі. 4. Түркістан тәжірибесі және оның мәні. П.Г. Галузо «Туркестан колония».

Дәрісте Х.Досмұхамедұлының қазақ батырлары: Исатай, Махамбет, Жалаңтөс батырлар туралы зерттеулері, М.Тынышбаевтың қазақ халқының тарихы бойынша материалдары мен ғылыми еңбектері және оның өлкетанушылық зерттеулері, Г.Сафаровтың «Колониальная революция» еңбегі, Түркістан тәжірибесі және оның мәні, П.Г. Галузоның «Туркестан колония» атты еңбегі талқыланады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. М.Тынышбаев қазақ халқының қалыптасу уақытын қалай көрсетеді?

2. П.Г. Галузоның «Туркестан колония» атты еңбегі қай оқиғаға арналған?

3. Х.Досмұхаммедұлы Жалаңтөс батырдың шежіресін қалай өрбітеді?

Дәріс №21

Тақырып: Кеңестік дәуірдегі ұжымдастыру мәселесінің зерттелу тарихы.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге кеңестік дәуірдегі ұжымдастыру мәселесінің зерттелу тарихын түсіндіру, жеке көзқарастарын қалыптастыруына жағдай жасау.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Дәстүрлі шаруашылық бойынша еңбектердің мәні. С.Сәдуақасовтың тарихи көзқарастары, П.С. Швецовтың, А.Чаяновтың, А.Челинцевтың, А.Доничтің, М.Сириустың, Е.Полочанскийдің еңбектері. 2. Қазақстан тарих ғылымында көшпелілерді жаппай ұжымдастыру жаппай отырықшыландыру туралы большевиктік концепцияның бекуі. И.Зверяков, Н.Сырғабеков, Б.Семенский және т.б. «Қазақстандағы ауыл шаруашылығы дамуының буржуазиялық теориясын» сынауы. 3. «Қазақстандағы кондратьещинаның» мәні мен мазмұны туралы саяси аңыз және шындық. «БКП (б) тарихының қысқаша курсы» тұжырымдамасының беку ғылымын сталинизм рухында саясаттандыру-объективтілік пен тарихи шындықтан алшақтау.

Дәрісте дәстүрлі шаруашылық бойынша еңбектердің мәні, С.Сәдуақасовтың тарихи көзқарастары, П.С. Швецовтың, А.Чаяновтың, А.Челинцевтың, А.Доничтің, М.Сириустың, Е.Полочанскийдің еңбектері, Қазақстан тарих ғылымында көшпелілерді жаппай ұжымдастыру жаппай отырықшыландыру туралы большевиктік концепцияның бекуі, И.Зверяков, Н.Сырғабеков, Б.Семенский және т.б. «Қазақстандағы ауыл шаруашылығы дамуының буржуазиялық теориясын» сынауы, «Қазақстандағы кондратьещинаның» мәні мен мазмұны туралы саяси аңыз және шындық, «БКП (б) тарихының қысқаша курсы» тұжырымдамасының беку ғылымын сталинизм рухында саясаттандыру-объективтілік пен тарихи шындықтан алшақтау сөз болады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. «Қазақстандағы ауыл шаруашылығы дамуының буржуазиялық теориясының» мәні?

2. «Қазақстандағы кондратьещинаның» мәні?

3. Дәстүрлі шаруашылық бойынша С.Сәдуақасовтың тарихи көзқарастары?

4. .С. Швецовтың, А.Чаяновтың, А.Челинцевтың, А.Доничтің, М.Сириустың, Е.Полочанскийдің еңбектерін атаңыз?

Дәріс №22

Тақырып: Кеңестік дәуірдегі ұжымдастыру мәселесінің зерттелу тарихы.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге кеңестік дәуірдегі ұжымдастыру мәселесінің зерттелу тарихын түсіндіру, жеке көзқарастарын қалыптастыруына жағдай жасау.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Дәстүрлі шаруашылық бойынша еңбектердің мәні. С.Сәдуақасовтың тарихи көзқарастары, П.С. Швецовтың, А.Чаяновтың, А.Челинцевтың, А.Доничтің, М.Сириустың, Е.Полочанскийдің еңбектері. 2. Қазақстан тарих ғылымында көшпелілерді жаппай ұжымдастыру жаппай отырықшыландыру туралы большевиктік концепцияның бекуі. И.Зверяков, Н.Сырғабеков, Б.Семенский және т.б. «Қазақстандағы ауыл шаруашылығы дамуының буржуазиялық теориясын» сынауы. 3. «Қазақстандағы кондратьещинаның» мәні мен мазмұны туралы саяси аңыз және шындық. «БКП (б) тарихының қысқаша курсы» тұжырымдамасының беку ғылымын сталинизм рухында саясаттандыру-объективтілік пен тарихи шындықтан алшақтау.

Дәрісте дәстүрлі шаруашылық бойынша еңбектердің мәні, С.Сәдуақасовтың тарихи көзқарастары, П.С. Швецовтың, А.Чаяновтың, А.Челинцевтың, А.Доничтің, М.Сириустың, Е.Полочанскийдің еңбектері, Қазақстан тарих ғылымында көшпелілерді жаппай ұжымдастыру жаппай отырықшыландыру туралы большевиктік концепцияның бекуі, И.Зверяков, Н.Сырғабеков, Б.Семенский және т.б. «Қазақстандағы ауыл шаруашылығы дамуының буржуазиялық теориясын» сынауы, «Қазақстандағы кондратьещинаның» мәні мен мазмұны туралы саяси аңыз және шындық, «БКП (б) тарихының қысқаша курсы» тұжырымдамасының беку ғылымын сталинизм рухында саясаттандыру-объективтілік пен тарихи шындықтан алшақтау сөз болады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. «Қазақстандағы ауыл шаруашылығы дамуының буржуазиялық теориясының» мәні?

2. «Қазақстандағы кондратьещинаның» мәні?

3. Дәстүрлі шаруашылық бойынша С.Сәдуақасовтың тарихи көзқарастары?

4. .С. Швецовтың, А.Чаяновтың, А.Челинцевтың, А.Доничтің, М.Сириустың, Е.Полочанскийдің еңбектерін атаңыз?

Дәріс №23

Тақырып: Қазақстан тарих ғылымы И.Сталиннің жеке басына табынушылығының жеткен жағдайында (40-шы - 50-ші жылдардың ортасы).

Дәрістің мақсаты: Студенттерге И.Сталиннің жеке басына табынушылық еткен кезеңде тарих ғылымының даму жағдайын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Қазақстан тарих ғылымы мүмкіншілігінің республикаға ғылыми-зерттеу орталықтарының, жоғары оқу орындары мен тарихшы-зерттеушліердің көңіл аудару кезеңінде күшеюі. М.П. Вяткиннің Қазақстан тарихы мәселесін зерттеуі. 2. М.Әбдіқалықов, А.Панкратовалардың редакциялауымен «Қазақ ССР тарихын» (Алматы, 1943 ж.) еңбегін дайындау және шығарумен байланысты ғылыми пікірталастар. Қазақстан КП ОК-нің «Қазақ ССР тарихының» 2-ші шығарылымын дайындау туралы 1945 жылғы 14 тамыздағы қаулысы.

Дәрісте П.Вяткиннің Қазақстан тарихы мәселесін зерттеуі, М.Әбдіқалықов, А.Панкратовалардың редакциялауымен «Қазақ ССР тарихын» (Алматы, 1943 ж.) еңбегін дайындау және шығарумен байланысты ғылыми пікірталастар сөз болады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. М.П. Вяткиннің еңбегі?

2. Е.Бекмаханон не себепті 25 жылға сотталды?

3. Қазақ ССР тарихының бірінші шығарылымы қашан шықты?

Дәріс №24

Тақырып: Қазақстан тарих ғылымы И.Сталиннің жеке басына табынушылығының жеткен жағдайында (40-шы - 50-ші жылдардың ортасы).

Дәрістің мақсаты: Студенттерге И.Сталиннің жеке басына табынушылық еткен кезеңде тарих ғылымының даму жағдайын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Қазақстан тарих ғылымы мүмкіншілігінің республикаға ғылыми-зерттеу орталықтарының, жоғары оқу орындары мен тарихшы-зерттеушліердің көңіл аудару кезеңінде күшеюі. М.П. Вяткиннің Қазақстан тарихы мәселесін зерттеуі. 2. М.Әбдіқалықов, А.Панкратовалардың редакциялауымен «Қазақ ССР тарихын» (Алматы, 1943 ж.) еңбегін дайындау және шығарумен байланысты ғылыми пікірталастар. Қазақстан КП ОК-нің «Қазақ ССР тарихының» 2-ші шығарылымын дайындау туралы 1945 жылғы 14 тамыздағы қаулысы.

Дәрісте П.Вяткиннің Қазақстан тарихы мәселесін зерттеуі, М.Әбдіқалықов, А.Панкратовалардың редакциялауымен «Қазақ ССР тарихын» (Алматы, 1943 ж.) еңбегін дайындау және шығарумен байланысты ғылыми пікірталастар сөз болады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. М.П. Вяткиннің еңбегі?

2. Е.Бекмаханон не себепті 25 жылға сотталды?

3. Қазақ ССР тарихының бірінші шығарылымы қашан шықты?

Дәріс №25

Тақырып: ХХ ғ. 50-ші жылдардың екінші жартысы мен 1991 жылдың басындағы Қазақстан тарихнамасы.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге «жылымық саясаты» кезеңіндегі және тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы тарих ғылымының даму жағдайын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. И.Сталиннің жеке басына табынушылықты сынаудың Қазақстанның тарих ғылымына тигізген әсері. Қазақстанда археологиялық-этнографиялық зерттеулердің дамуы: А.Х. Марғұлан, А.М. Оразбаев, К.А. Ақышев, А.Г. Максимова, А.Г. Медоев, М.Қ. Қадырбаев, Х.А. Алпысбаев, К.М. Байпаков, У.Х. Шалекенов, Ә.Т. Төлеубаев, Ж.Қ. Таймағамбетов, С.Жолдасбайұлы. 2. Көне түріктер тарихы мен мәдениетінің зерттелуі: Ә.Қоңыратбаев, Л.Н. Гумилев, А.С. Аманжолов, М.Аджи және т.б. 3. Қимақтар мен қыпшақтар тарихының зерттелуі: Б.Е. Көмеков, С.М. Ақынжанов. 4. ХХІІІ-ХІХ ғғ. Қазақстанның экономикалық-әлеуметтік қатынастарының зерттелуі: С.Е. Толыбеков, Б.С. Сүлейменов, П.Г. Галузо, А.Б. Тұрсынбаев, Г.Чуланов, П.М. Алампиев, Е.Б. Бекмұхамедов, М.Х. Асылбеков, Ц.Л. Фридман, Н.Е. Бекмаханова. 5. Қазақстанда Ресейге қосылу мәселелері. Оны зерттеудің негізгі кезеңдері. Қазақ-орыс қатынастары бойынша құжаттар мен материалдар шығару. Қазақстандағы патшалықтың территориялық-әкімшілік және саяси актілерінің проблемалары. 6. 1916 жылғы қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы мәселелерін зерттеу. Қазақстандағы маркстік идеологияны зерттеу. Қазақстандық зерттеушілердің еңбектеріндегі Қазан төңкерісі мен азамат соғысының тарихнамасы. 7. ХХ ғасырдағы үш революция тұсындағы Қазақстан большевиктері қызметінің тарихын зерттеу. Республика жұмысшы табы мен өндірісінің тарихы мәселелері тарихшылар еңбектерінде.

Дәрісте И.Сталиннің жеке басына табынушылықты сынаудың Қазақстанның тарих ғылымына тигізген әсері, Қазақстанда археологиялық-этнографиялық зерттеулерге А.Х. Марғұлан, А.М. Оразбаев, К.А. Ақышев, А.Г. Максимова, А.Г. Медоев, М.Қ. Қадырбаев, Х.А. Алпысбаев, К.М. Байпаков, У.Х. Шалекенов, Ә.Т. Төлеубаев, Ж.Қ. Таймағамбетов, С.Жолдасбайұлы т.б. қосқан үлестері, көне түріктер тарихы мен мәдениетінің зерттеуге Ә.Қоңыратбаев, Л.Н. Гумилев, А.С. Аманжолов, М.Аджи және т.б. қосқан үлестері, қимақтар мен қыпшақтар тарихының зерттелуіне Б.Е. Көмеков, С.М. Ақынжановтың қосқан үлестері, ХХІІІ-ХІХ ғғ. Қазақстанның экономикалық-әлеуметтік қатынастарының зерттелу тарихына С.Е. Толыбеков, Б.С. Сүлейменов, П.Г. Галузо, А.Б. Тұрсынбаев, Г.Чуланов, П.М. Алампиев, Е.Б. Бекмұхамедов, М.Х. Асылбеков, Ц.Л. Фридман, Н.Е. Бекмаханованың қосқан үлестері, Қазақстанда Ресейге қосылу мәселелері, оны зерттеудің негізгі кезеңдері, қазақ-орыс қатынастары бойынша құжаттар мен материалдар шығару, Қазақстандағы патшалықтың территориялық-әкімшілік және саяси актілерінің проблемалары, 1916 жылғы қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы мәселелерін зерттеу мәселесі, Қазақстандағы маркстік идеологияны зерттеу мәселесі, Қазақстандық зерттеушілердің еңбектеріндегі Қазан төңкерісі мен азамат соғысының тарихнамасы, ХХ ғасырдағы үш революция тұсындағы Қазақстан большевиктері қызметінің тарихы сөз болады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Орта ғасырларда Орталық Қазақстанның көшпелілер елі ғана емес сонымен қатар отырықшы және қала мәдениеті орталықтарының да бірі болғанын дәлелдеп берген ғалым?

2. Батыс Қазақстан аймағынан тас дәуірінің ескерткіштерін ашып, зерттеген ғалым?

3. Есік қорғанын зерттеген ғалым?

4. «Түрік» термині «күшті, мықты» деген ұғымды білдіреді деп өзінің «Көне түріктер» еңбегінде түсініктеме берген белгілі түркітанушы?

5. «Мәдениеттің қайнар бастауы шығыстан, яғни түркілерден алынады» - , деген қорытынды жасаған?

Дәріс №26

Тақырып: ХХ ғ. 50-ші жылдардың екінші жартысы мен 1991 жылдың басындағы Қазақстан тарихнамасы.

Дәрістің мақсаты: Студенттерге «жылымық саясаты» кезеңіндегі және тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы тарих ғылымының даму жағдайын түсіндіру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. И.Сталиннің жеке басына табынушылықты сынаудың Қазақстанның тарих ғылымына тигізген әсері. Қазақстанда археологиялық-этнографиялық зерттеулердің дамуы: А.Х. Марғұлан, А.М. Оразбаев, К.А. Ақышев, А.Г. Максимова, А.Г. Медоев, М.Қ. Қадырбаев, Х.А. Алпысбаев, К.М. Байпаков, У.Х. Шалекенов, Ә.Т. Төлеубаев, Ж.Қ. Таймағамбетов, С.Жолдасбайұлы. 2. Көне түріктер тарихы мен мәдениетінің зерттелуі: Ә.Қоңыратбаев, Л.Н. Гумилев, А.С. Аманжолов, М.Аджи және т.б. 3. Қимақтар мен қыпшақтар тарихының зерттелуі: Б.Е. Көмеков, С.М. Ақынжанов. 4. ХХІІІ-ХІХ ғғ. Қазақстанның экономикалық-әлеуметтік қатынастарының зерттелуі: С.Е. Толыбеков, Б.С. Сүлейменов, П.Г. Галузо, А.Б. Тұрсынбаев, Г.Чуланов, П.М. Алампиев, Е.Б. Бекмұхамедов, М.Х. Асылбеков, Ц.Л. Фридман, Н.Е. Бекмаханова. 5. Қазақстанда Ресейге қосылу мәселелері. Оны зерттеудің негізгі кезеңдері. Қазақ-орыс қатынастары бойынша құжаттар мен материалдар шығару. Қазақстандағы патшалықтың территориялық-әкімшілік және саяси актілерінің проблемалары. 6. 1916 жылғы қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы мәселелерін зерттеу. Қазақстандағы маркстік идеологияны зерттеу. Қазақстандық зерттеушілердің еңбектеріндегі Қазан төңкерісі мен азамат соғысының тарихнамасы. 7. ХХ ғасырдағы үш революция тұсындағы Қазақстан большевиктері қызметінің тарихын зерттеу. Республика жұмысшы табы мен өндірісінің тарихы мәселелері тарихшылар еңбектерінде.

Дәрісте И.Сталиннің жеке басына табынушылықты сынаудың Қазақстанның тарих ғылымына тигізген әсері, Қазақстанда археологиялық-этнографиялық зерттеулерге А.Х. Марғұлан, А.М. Оразбаев, К.А. Ақышев, А.Г. Максимова, А.Г. Медоев, М.Қ. Қадырбаев, Х.А. Алпысбаев, К.М. Байпаков, У.Х. Шалекенов, Ә.Т. Төлеубаев, Ж.Қ. Таймағамбетов, С.Жолдасбайұлы т.б. қосқан үлестері, көне түріктер тарихы мен мәдениетінің зерттеуге Ә.Қоңыратбаев, Л.Н. Гумилев, А.С. Аманжолов, М.Аджи және т.б. қосқан үлестері, қимақтар мен қыпшақтар тарихының зерттелуіне Б.Е. Көмеков, С.М. Ақынжановтың қосқан үлестері, ХХІІІ-ХІХ ғғ. Қазақстанның экономикалық-әлеуметтік қатынастарының зерттелу тарихына С.Е. Толыбеков, Б.С. Сүлейменов, П.Г. Галузо, А.Б. Тұрсынбаев, Г.Чуланов, П.М. Алампиев, Е.Б. Бекмұхамедов, М.Х. Асылбеков, Ц.Л. Фридман, Н.Е. Бекмаханованың қосқан үлестері, Қазақстанда Ресейге қосылу мәселелері, оны зерттеудің негізгі кезеңдері, қазақ-орыс қатынастары бойынша құжаттар мен материалдар шығару, Қазақстандағы патшалықтың территориялық-әкімшілік және саяси актілерінің проблемалары, 1916 жылғы қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы мәселелерін зерттеу мәселесі, Қазақстандағы маркстік идеологияны зерттеу мәселесі, Қазақстандық зерттеушілердің еңбектеріндегі Қазан төңкерісі мен азамат соғысының тарихнамасы, ХХ ғасырдағы үш революция тұсындағы Қазақстан большевиктері қызметінің тарихы сөз болады.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Орта ғасырларда Орталық Қазақстанның көшпелілер елі ғана емес сонымен қатар отырықшы және қала мәдениеті орталықтарының да бірі болғанын дәлелдеп берген ғалым?

2. Батыс Қазақстан аймағынан тас дәуірінің ескерткіштерін ашып, зерттеген ғалым?

3. Есік қорғанын зерттеген ғалым?

4. «Түрік» термині «күшті, мықты» деген ұғымды білдіреді деп өзінің «Көне түріктер» еңбегінде түсініктеме берген белгілі түркітанушы?

5. «Мәдениеттің қайнар бастауы шығыстан, яғни түркілерден алынады» - , деген қорытынды жасаған?

Дәріс №27

Тақырып: Тәуелсіз Қазақстан тарихнамасы.

Дәрістің мақсаты: Республиканың тәуелсіздік тізгінін өз қолына алып, егемен ел болған жағдайда оның өткен дәуірдегі тарихын сол кезеңнің шындығына сай, идеология мен саяси қалыптардан ада, тарих ғылымында бұрын сыңаржақ баға беріліп келген мәселелерді мейлінше ашып көрсеткен, ақиқат, шындық, ғылыми және қоғамдық саяси тұрғыдан саралаған еңбектерге сипаттама беру, студенттерді сол еңбектердегі тұжырымдармен және ой - қорытындылармен таныстыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Қазақ мемлекеттілігінің тарихын жаңа бағыт тұрғысынан зерттеу. С.Г Кляшторный мен Т.И. Сұлтановтың «Казахстан: летопись трех тысячелетий», Қазақ хандығының тарихы бойынша Ә.Хасенов, М.Х. Әбусейітова, К.Ш. Хафизова, Ж.Қасымбаев еңбектері. 2. Н.Мартыненконың редакциясымен шыққан «Алашорда» құжаттар жинағын қайта басып шығару. «Алаш» қозғалысы бойынша М.Қ. Қойгелдиев, К.Нүрпейісов, Д.А. Аманжоловалардың монографиялық еңбектері. 3. Алғашқы газеттер мен «Айқап» журналы материалдарының библиографиялық көрсеткіштері мен жинақтарын басып шығару (құрастырушылар Ү.Субханбердина және басқалар). Алғашқы қазақ мерзімді басылымдарының тарихын зерттеу (Қ.М. Атабаев, Ө.Әбдиманов).

Дәрісте Қазақ мемлекеттілігінің тарихын жаңа бағыт тұрғысынан зерттеген С.Г Кляшторный мен Т.И. Сұлтановтың, Ә.Хасеновтың, М.Х. Әбусейітованың, К.Ш. Хафизованың, Ж.Қасымбаевтың еңбектеріне, «Алаш» қозғалысы бойынша М.Қ. Қойгелдиевтің, К.Нүрпейісовтың, Д.А. Аманжолованың монографиялық еңбектеріне, алғашқы қазақ мерзімді басылымдарының тарихын зерттеудегі Қ.М. Атабаевтың, Ө.Әбдимановтың роліне баға беріледі.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Қазақ хандығының құрылу уақытын Т.И. Сұлтанов қалай көрсетеді?

2. Қазақ хандығының құрылу уақытын С.К.Ибрагимов қалай көрсетеді?

3. Қазақ хандығының құрылу уақытын К.А. Пищулина қалай көрсетеді?

4. Қазақ хандығының құрылу мерзімін Ақ Орда хандығының қалыптасу уақытымен байланыстырушылар?

5. «Алаш» қозғалысы бойынша зерттеулер?

Дәріс №28

Тақырып: Тәуелсіз Қазақстан тарихнамасы.

Дәрістің мақсаты: Республиканың тәуелсіздік тізгінін өз қолына алып, егемен ел болған жағдайда оның өткен дәуірдегі тарихын сол кезеңнің шындығына сай, идеология мен саяси қалыптардан ада, тарих ғылымында бұрын сыңаржақ баға беріліп келген мәселелерді мейлінше ашып көрсеткен, ақиқат, шындық, ғылыми және қоғамдық саяси тұрғыдан саралаған еңбектерге сипаттама беру, студенттерді сол еңбектердегі тұжырымдармен және ой - қорытындылармен таныстыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Қазақ мемлекеттілігінің тарихын жаңа бағыт тұрғысынан зерттеу. С.Г Кляшторный мен Т.И. Сұлтановтың «Казахстан: летопись трех тысячелетий», Қазақ хандығының тарихы бойынша Ә.Хасенов, М.Х. Әбусейітова, К.Ш. Хафизова, Ж.Қасымбаев еңбектері. 2. Н.Мартыненконың редакциясымен шыққан «Алашорда» құжаттар жинағын қайта басып шығару. «Алаш» қозғалысы бойынша М.Қ. Қойгелдиев, К.Нүрпейісов, Д.А. Аманжоловалардың монографиялық еңбектері. 3. Алғашқы газеттер мен «Айқап» журналы материалдарының библиографиялық көрсеткіштері мен жинақтарын басып шығару (құрастырушылар Ү.Субханбердина және басқалар). Алғашқы қазақ мерзімді басылымдарының тарихын зерттеу (Қ.М. Атабаев, Ө.Әбдиманов).

Дәрісте Қазақ мемлекеттілігінің тарихын жаңа бағыт тұрғысынан зерттеген С.Г Кляшторный мен Т.И. Сұлтановтың, Ә.Хасеновтың, М.Х. Әбусейітованың, К.Ш. Хафизованың, Ж.Қасымбаевтың еңбектеріне, «Алаш» қозғалысы бойынша М.Қ. Қойгелдиевтің, К.Нүрпейісовтың, Д.А. Аманжолованың монографиялық еңбектеріне, алғашқы қазақ мерзімді басылымдарының тарихын зерттеудегі Қ.М. Атабаевтың, Ө.Әбдимановтың роліне баға беріледі.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Қазақ хандығының құрылу уақытын Т.И. Сұлтанов қалай көрсетеді?

2. Қазақ хандығының құрылу уақытын С.К.Ибрагимов қалай көрсетеді?

3. Қазақ хандығының құрылу уақытын К.А. Пищулина қалай көрсетеді?

4. Қазақ хандығының құрылу мерзімін Ақ Орда хандығының қалыптасу уақытымен байланыстырушылар?

5. «Алаш» қозғалысы бойынша зерттеулер?

Дәріс №29

Тақырып: 1991 жылдан күні бүгінге дейінгі тарихи зерттеулер.

Дәрістің мақсаты: Республиканың тәуелсіздік тізгінін өз қолына алып, егемен ел болған жағдайда оның өткен дәуірдегі тарихын сол кезеңнің шындығына сай, идеология мен саяси қалыптардан ада, тарих ғылымында бұрын сыңаржақ баға беріліп келген мәселелерді мейлінше ашып көрсеткен, ақиқат, шындық, ғылыми және қоғамдық саяси тұрғыдан саралаған еңбектерге сипаттама беру, студенттерді сол еңбектердегі тұжырымдармен және ой - қорытындылармен таныстыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Саяси репрессиядан зардап шеккен қазақ ұлттық-демократиялық интеллегенциясы мен мемлекет қайраткерлерінің еңбектері. Мұстафа Шоқай еңбектерінің екі томдық жинағы мен ол туралы естеліктерді басып шығару. 2. Қазақстан Республикасының «Жаппай саяси репрессиялау құрбандарын ақтау туралы» (1993 ж., 14 сәуір) заңы және оның тарихи мәні. 3. Сталиндік саяси репрессиялар мен халықтарды Қазақстанға депортациялау тарихын зерттеудегі жетістіктер. (Г.В. Кан, Г.Н. Ким және т.б. еңбектері). 4. Күштеп тәркілеу, ұжымдастыру және көшпелі қазақтарды күштеп отырықшыландыру тарихын қайта қарастыру. 20-шы жылдардың аяғы мен 30-шы жылдардың басындағы шаруа көтерілістерінің тарихын зерттеудің басталуы. М.К. Қозыбаев, Қ.С. Алдажұманов, Т.Омарбеков еңбектері. Аталған мәселелер бойынша құжаттар жинағын шығару. 5. Қазақстан тарихы бойынша жаңа оқулықтар мен оқу құралдарын шығару. Олардың ерекшеліктері мен жетістіктері. 6. Қазақ диаспорасының тарихын зерттеу (Н.Мұхамедханұлы, Г.М. Мендіқұлов және т.б.). Х.Оралтайдың зерттеулері мен естеліктері.

Дәрісте саяси репрессиядан зардап шеккен қазақ ұлттық-демократиялық интеллегенциясы мен мемлекет қайраткерлерінің еңбектеріне, Мұстафа Шоқай еңбектерінің екі томдық жинағына және ол туралы естеліктерге, Қазақстан Республикасының «Жаппай саяси репрессиялау құрбандарын ақтау туралы» (1993 ж., 14 сәуір) заңы және оның тарихи мәніне, Сталиндік саяси репрессиялар мен халықтарды Қазақстанға депортациялау тарихын зерттеудегі Г.В. Канның, Г.Н. Кимнің қол жеткізген жетістіктеріне, күштеп тәркілеу, ұжымдастыру және көшпелі қазақтарды күштеп отырықшыландыру тарихын, 20-шы жылдардың аяғы мен 30-шы жылдардың басындағы шаруа көтерілістерінің тарихын зерттеудегі М.К. Қозыбаевтың, Қ.С. Алдажұмановтың, Т.Омарбековтің еңбектеріне, қазақ диаспорасының тарихын зерттеудегі Н.Мұхамедханұлының, Г.М. Мендіқұловтың еңбектеріне, Х.Оралтайдың зерттеулері мен естеліктеріне баға беріледі.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Мұстафа Шоқайдың саяси портретіне бүгінгі күні берілер баға?

2. Т.Омарбековтың «Қазақ халқының қасыреті 1920 – 1930 жж.» атты еңбегінде Қытайға ауа көшіп кеткен қазақтардың саны қанша деп көрсетілген?

3. М.Қозыбаев «геноцид саясаты» деген терминді қай еңбегінде қолданады және Голощекиннің қызметіне қандай баға береді?

4. «Қазақ диаспорасы» мәселесінің зерттелу тарихына арналған еңбектерді ата?

5. «Қазақ диаспорасы» мәселесін зерттеуге деген қажеттілік?

6. Қазақтардың тарихи отанына қайта оралуы туралы концепция – тұжырымдамасының мақсат – міндеттері?

Дәріс №30

Тақырып: 1991 жылдан күні бүгінге дейінгі тарихи зерттеулер.

Дәрістің мақсаты: Республиканың тәуелсіздік тізгінін өз қолына алып, егемен ел болған жағдайда оның өткен дәуірдегі тарихын сол кезеңнің шындығына сай, идеология мен саяси қалыптардан ада, тарих ғылымында бұрын сыңаржақ баға беріліп келген мәселелерді мейлінше ашып көрсеткен, ақиқат, шындық, ғылыми және қоғамдық саяси тұрғыдан саралаған еңбектерге сипаттама беру, студенттерді сол еңбектердегі тұжырымдармен және ой - қорытындылармен таныстыру.

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мазмұны: 1. Саяси репрессиядан зардап шеккен қазақ ұлттық-демократиялық интеллегенциясы мен мемлекет қайраткерлерінің еңбектері. Мұстафа Шоқай еңбектерінің екі томдық жинағы мен ол туралы естеліктерді басып шығару. 2. Қазақстан Республикасының «Жаппай саяси репрессиялау құрбандарын ақтау туралы» (1993 ж., 14 сәуір) заңы және оның тарихи мәні. 3. Сталиндік саяси репрессиялар мен халықтарды Қазақстанға депортациялау тарихын зерттеудегі жетістіктер. (Г.В. Кан, Г.Н. Ким және т.б. еңбектері). 4. Күштеп тәркілеу, ұжымдастыру және көшпелі қазақтарды күштеп отырықшыландыру тарихын қайта қарастыру. 20-шы жылдардың аяғы мен 30-шы жылдардың басындағы шаруа көтерілістерінің тарихын зерттеудің басталуы. М.К. Қозыбаев, Қ.С. Алдажұманов, Т.Омарбеков еңбектері. Аталған мәселелер бойынша құжаттар жинағын шығару. 5. Қазақстан тарихы бойынша жаңа оқулықтар мен оқу құралдарын шығару. Олардың ерекшеліктері мен жетістіктері. 6. Қазақ диаспорасының тарихын зерттеу (Н.Мұхамедханұлы, Г.М. Мендіқұлов және т.б.). Х.Оралтайдың зерттеулері мен естеліктері.

Дәрісте саяси репрессиядан зардап шеккен қазақ ұлттық-демократиялық интеллегенциясы мен мемлекет қайраткерлерінің еңбектеріне, Мұстафа Шоқай еңбектерінің екі томдық жинағына және ол туралы естеліктерге, Қазақстан Республикасының «Жаппай саяси репрессиялау құрбандарын ақтау туралы» (1993 ж., 14 сәуір) заңы және оның тарихи мәніне, Сталиндік саяси репрессиялар мен халықтарды Қазақстанға депортациялау тарихын зерттеудегі Г.В. Канның, Г.Н. Кимнің қол жеткізген жетістіктеріне, күштеп тәркілеу, ұжымдастыру және көшпелі қазақтарды күштеп отырықшыландыру тарихын, 20-шы жылдардың аяғы мен 30-шы жылдардың басындағы шаруа көтерілістерінің тарихын зерттеудегі М.К. Қозыбаевтың, Қ.С. Алдажұмановтың, Т.Омарбековтің еңбектеріне, қазақ диаспорасының тарихын зерттеудегі Н.Мұхамедханұлының, Г.М. Мендіқұловтың еңбектеріне, Х.Оралтайдың зерттеулері мен естеліктеріне баға беріледі.

Өзін-өзі бақылау сұрақтары:

1. Мұстафа Шоқайдың саяси портретіне бүгінгі күні берілер баға?

2. Т.Омарбековтың «Қазақ халқының қасыреті 1920 – 1930 жж.» атты еңбегінде Қытайға ауа көшіп кеткен қазақтардың саны қанша деп көрсетілген?

3. М.Қозыбаев «геноцид саясаты» деген терминді қай еңбегінде қолданады және Голощекиннің қызметіне қандай баға береді?

4. «Қазақ диаспорасы» мәселесінің зерттелу тарихына арналған еңбектерді ата?

5. «Қазақ диаспорасы» мәселесін зерттеуге деген қажеттілік?

6. Қазақтардың тарихи отанына қайта оралуы туралы концепция – тұжырымдамасының мақсат – міндеттері?

6. СЕМИНАР САБАҚТАРЫНЫҢ ЖОСПАРЫ.

№	Тақырыбы:	Семинар сабақтарының мазмұны:	Апта:	Әдебиеттер:
1	Тарихнама: пән, міндеті, зерттеу саласы	1. Тарихнама пәні және объект: талқылау және пікірталас. 2. «Тарихнамалық факті» түсінігі. 3. Тарихнамалық дерек - әлеуметтік-мәдени феноменінің көзі. 4. Тарихи зерттеудегі әдістер. Формациялық және өркениеттік тәсілдері.	1	Омарбеков Т., Омарбеков Ш. Қазақстан тарихына және тарихнамасына ұлттық көзқарас. – А., 2004. - 15-21 бб.; Төлебаев Т. Тарихнамалық деректер мен олардың ерекшелектері // Қазақ тарихы. 2001, №6.
2	Қытай тарихнамасы Қазақстан халықтары туралы (б.з.д. ІІ ғ. – б.з. ҮІІІ ғ.).	1. Қытай жылнамаларының сипаттамасы. 2. Қытай тарихнамасындағы ғұн мәселесі. 3. Сыма Цянь, Бань гу, Фань хе және т.б. еңбектеріндегі тарих және этнография, саяси бағыт.	2	Аманжолов К.Р. Түркі халықтарының тарихы. 1-кітап. (Көне дәуірден біздің заманымыздың ХІҮ ғасырына дейінгі кезең). - Алматы: «Білім», 2002.; Асфендияров Прошлое Казахстана в источниках и материалах. - А.: Казахстан, 1997.; Ежелгі дүниедегі және византиялық дереккөздеріндегі Ұлы Дала тарихы: 4 томдық / Құраст. А.Н. Гаркавец. – Астана: Фолиант, 2007. Т.1: Ертедегі грек авторлары Ұлы Дала туралы / Қазақ тіліне ауд. М.Ілес, Ә.Шашаев. – 2007. – 464 б.; Ежелгі дүниедегі және византиялық дереккөздеріндегі Ұлы Дала тарихы: 4 томдық / Құраст. А.Н. Гаркавец. – Астана: Фолиант, 2007. Т.2: Ертедегі грек авторлары Ұлы Дала туралы / Қазақ тіліне ауд. А.Нысаналин. – 2007. – 352 б.; Қазақстан тарихы көне заманнан күні бүгінге дейін. 1 том. – А., 1996.; Тарих – адамзат ақыл – ойының қазынасы: Он томдық – Астана: «Фолиант», 2005. – 416 бет. Т.2: Антикалық Грекия және Рим тарихи ойы. – 2005. – 416 бет.
3	Қазақстан тарихының түркі дәуіріндегі тарихнамасы.	1. Көне түркі руникалық жазба ескерткіштері ҮІ-Х ғасырлардағы Қазақстан территориясы және халқы туралы. 2. Күлтегін, Білге қаған, Тоныкөк және Иолығ тегін: қисыны, сипаты және тарихи түсіндірудің әдістері.	3	Аманжолов К.Р. Түркі халықтарының тарихы. 1-кітап. (Көне дәуірден біздің заманымыздың ХІҮ ғасырына дейінгі кезең). - Алматы: «Білім», 2002.-134-139 беттер; Бартольд В.В. Древнетюркские надписи и арабские источники. Шығ.5-том. - М., 1972.; Бүркіт О. Түркітану: лекциялар желісі. Оқу құралы. 2-ші басылым. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2003.; Жолдасбеков М., Сартқожаұлы Қ. Орхон ескерткіштерінің толық Атласы. – Астана: Күлтегін, 2007. – 360 б.; Кляшторный С.Г. Древнетюркские рунические надписи как источник по истории Средней Азии. - М., 1964.; Кляшторный С.Г., Султанов Т.И. Казахстан летопись трех тысячилетий. - А-А., 1992.; Қазақстан тарихы көне заманнан күні бүгінге дейін. 1 том. – А., 1996.; Қазақстан тарихы туралы түркі деректемелері. 5 том. ХҮ-ХІХ ғасырлар шығармаларынан үзінділер. – А., 2005.; СалғаринҚ. Көмбе. - А., 1989.
4	ІХ-ХІІ ғасырлардағы Қазақстан тарихы бойынша араб және парсы зерттеулері.	1. Мұсылман Ренессансы және оның тарихи-география ғылымдағы ролі. 2. Араб авторларының тарихи көзқарастары.	4	Қазақстан тарихы көне заманнан күні бүгінге дейін. 1 том. – А., 1996.;
5	ІХ-Х ғасырлардағы Отандық тарихи ой.	1. Әбу Райхан Мұхаммед Ибн Ахмед әл-Бирунидің парсы – араб тілдік әдебиеттік, тарихи – географиялық дәстүрлерді пайдалануы. 2. Тюркология мәселелерін шешудегі Махмуд Қашғаридың ғылыми үлесі. 3. Жүсіп Баласағұнидың «Құтты білік» еңбегіндегі адамзаттық пргорессивті даму идеясы. Ж.Баласағұн теорияларының, көзқарастарыны философиялық, шаманды және исламдық түпнегіздері. 3. Әл – Фараби еңбектері. 4. Эпикалық ескерткіштер – «Қорқыт кітабы», Оғызнаме», Фирдоусидің «Шахнамесі», «Қобыланды», «Алпамыс», «Манас» және т.б. тарихнама тұрғысында.	5	Аманжолов К.Р. Түркі халықтарының тарихы. 1-кітап. (Көне дәуірден біздің заманымыздың ХІҮ ғасырына дейінгі кезең). - Алматы: «Білім», 2002.; Асфендияров Прошлое Казахстана в источниках и материалах. - А.: Казахстан, 1997.; Бүркіт О. Түркітану: лекциялар желісі. Оқу құралы. 2-ші басылым. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2003.; Көркемсуретті Қазақстан тарихы. Ежелгі дәуірден біздің уақытымызға дейін. 4 томдық. 1 том. – Алматы, 2006.; Қазақстан тарихы көне заманнан күні бүгінге дейін. 1 том. – А., 1996.
6	Қазақстан тарихының тарихнамалық дәстүрлері (ХІІІ-ХҮІІ ғғ.).	1. Ибн Рузбехани еңбегі. 2. Өтеміс Қажының «Чингис-намесі» және тарихи тұлғалары. 3. Алтын тарихы жөнінде Еуропа зерттеушілері – Марко Поло, Плано Карпини, Гильмо де Рубрук шығармаларының салыстырмалы сипаттамасы. 4. Мухаммед Хайдар Дулати және оның «Тарих-и Рашидиі». 5. «Тарих-и Рашиди» - қазақ мемлекеттігінің «қайнар көздері» еңбегі.	6
7	Қазақстан тарих ғылымының ХІХ ғасырдың ІІ-ші жартысы мен ХХ ғасырдың басында дамуы.	1. Қазақстан тарихының мәселелері Батыс Еуропалық тарихнамада. 2. В.В. Бартольд, В.В. Радловтың еңбектерінің сипаттамасы. 3. А.Н. Харузин, Ә.Диваевтың, А.Е. Алекторовтың этнографиялық зерттеуі Қазақстан тарихындағы библиографиялық бағыт.	7
8	Қазақ ұлттық-демократиялық зиялыларының көрнекті өкілдерінің тарихи көзқарастары (ХІХ ғасырдың ІІ жартысы мен ХХ ғасырдың басы).	1. Ғ.Мұсағалиев, Ә.Бөкейхановтың «Қырғыз өлкесінің тарихи тағдыры» және «Қырғыздар» атты еңбектері. 2. Ш.Құдайбердиевтің тарихи көзқарастары. 3. Қазақ халқының тарихи сапасын оятудағы «Айқап» журналы мен «Қазақ» газетінің ролі.	8
9	Қазақстан тарих ғылымы 1920-1930 жылдары.	1. К.Кемеңгерұлының «Қазақ тарихынан» атты зерттеуі. 2. Жер мәселесінің тарихы Т.Шонанұлының еңбектерінде. 3. А.П. Чулошников және оның қазақ-қырғыз халқының тарихы бойынша еңбегіне М.Тынышбаевтың сыни пікірі.	9
10	ХХ ғасырдың 20 - 30-шы жылдарындағы тарихнама мәселелері.	1. М.Шоқайдың Түркістанның тарихи тағдыры туралы көзқарастары. 2. С.Ф. Асфендияров пен А.П. Кунттың «Прошлое Казахстана в источниках и материалах» еңбегі. 3. Т.Рысқұловтың, Ә.Бөкейханов пен М.Дулатовтың 1916 жылғы қазақтардың көтерілісі туралы еңбектері.	10
11	ХХ ғасырдың 20 - 30-шы жылдарындағы тарихнама мәселелері.	1. Қазақ интеллигенциясының большевизмнің таптық бағытына көшуі. 2. Ғ.Тоғжановтың «А.Байтұрсынов және байтұрсыновщиналық туралы», «Қазақ ауылы туралы», Т.Рысқұловтың «Қазіргі Қазақстан» мақалалары. 3. С.Асфендияровтың «Ежелгі дәуірден 1916 жылғы көтеріліске дейінгі Қазақстан тарихы» еңбегін әзірлеуі. 4. М.Шоқайдың қазақстандықтардың большевиктік таптық рухта жазған тарихи еңбектеріне сыни бағасы.	11
12	1940-шы - 50 - ші жылдардың ортасындағы тарихнама ілімі.	1. Қазақ ғалымы Ә.Х. Марғұланның ғылыми тұжырымдары мен болжамдарын негізсіз әшкерелеу және оны «буржуазиялық пантюркизмге», тарихты бұрмалаушылыққа, «орыс пен қазақ халықтарының достық тамырын жоюға» жол бергені үшін айыптау. 2. Е.Б. Бекмаханов-ХІХ ғ. Қазақстан тарихы бойынша ірі және мойындалған маман. Оның «Қазақстан ХХ ғасырдың 20-40 жылдарында» атты іргелі еңбегі бойынша пікірталастар. 3. Қазақтың ұлы ағартушы-демократтары Ш.Уәлиханов пен Ы.Алтынсариннің қызметтерін зерттеу. Олардың еңбектерін басып шығаруға дайындау.	12
13	1940-шы - 50 - ші жылдардың ортасындағы тарихнама ілімі.	1. Ұлы Отан соғысы кезеңіндегі Қазақстан тарихын зерттеудің проблемалары. 2. Соғыстан кейінгі Қазақстан тарихын зерттеу. Тың және тыңайған жерлерді игеру тарихнамасы. 3. Колхоз және совхоз құрылысы тарихы бойынша еңбектердің пайда болуы. КОКП-ның республикадағы аграрлық саясатының мәселелерін талдау, олардың тенденциялық сипаты мен қателіктері. 4. Қазақстанның кеңестік кезендегі мәдениеті мен мәдени дамуының тарихнамасы.	13
14	Тәуелсіз Қазақстан тарихнамасы.	1. Ежелгі дәуірден бүгінгі күнге дейінгі 5 томдық Қазақ ССР тарихын дайындау және шығару. 2. Тарихи білімдегі өзгеше ойлауды басып жаншу. О Сүлейменовтың «АЗиЯ» кітабы бойынша және О. Исмағұловтың «Этническая география» Қазақстан ғылыми зерттеуі бойынша пікірталастар. 3. Қазақ демократиялық интеллегиясының көрнекті өкілдері Ш.Құдайбердиев, Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.Дулатов және т.б. есімдері мен еңбектерінің халыққа қайтарыла бастауы.	14
15	1991 жылдан күні бүгінге дейінгі тарихи зерттеулер.	1. Қазақстанның шет елдік тарихнамасы. Р.Конквест, М.Олкотт, Б.Хайт және қазақстандағы басқа да ғалымдардың еңбектерін зерттеу (қазақстандық зерттеушілер К.Л. Есмағанбетов, К.Несіпбаева және т.б. еңбектері). 2. Қазақстандық ғалымдардың тарихи-демографиялық зерттеулері (М.Тәтімов, А.Ғали, М.Асылбеков). 3. Ежелгі және орта ғасырлық Қазақстан тарихының мәселелері және М.Х. Дулати мен Қ.Жалайридің тарихи мұралары (Ә.Дербісәлиев, С.Жолдасбаев, Н.Нұртазина, С.М. Сыздықов және т.б. зерттеулері). Ежелгі дәуірден бүгінгі дейінгі бес томдық Қазақстан тарихының жаңа басылымының шығарыла бастауы. 4. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Тарих толқынында» кітабын талқылау және Қазақстан тарихнамасының алда тұрған міндеттері. 5. Тәуелсіз Қазақстанның ғылымы мен мәдениетін қалыптастыру. Қазақстанның қазіргі кезеңінің тарихнамасы бойынша монографиялар шығару (М.Қозыбаев, О.Х. Мұқатова, Д.И. Дулатова және т.б.).	15