6.1 Теориялық бөлім

Дросселдеу – температураның өзгерісімен арнайы кедергі (вентиль,кран,құбырөткізгішті құрғату және т.б.), дроссель арқылы газдың өтуінүлкейту. Дросселдеу- тұрақты энтальпияны сипаттайтынтермодинамикалық процесс.

Дросселдеу процессінде реальды табиға газ қозғалысы кезіндетығыздығы шамалы өндіріс жабдығында ұңғыда құбыр колоннасы, клапан-отсекатель, қысымды реттегіш, ысырма щтуцер арқылы оның газтемпературасы төмендейді.

Созылу кезінде газ және сұйықтық температурасының өзгерісі Джоуль-Томсон тиімділігі деп, ал Джоуль-Томсон коэффициенті деп аталады1 атмосфералыққа қысымның төмендеуі кезінде температураның өзгерісмәні Джоуль-Томсон коэффициенті деп аталады және мына формула арқылыанықталынады:

(6.1)

мұнда,

- табиғи газдың изобаралық молярлы жылусыйымдылығы,кДж/(кмоль·К);

- Л.М. Гухманов и Т.В. Нагарева формулалары арқылы есептеугеболады:

(6.2)

Егер , онда газ дросселдеу процесінде салқындайды. Кезіндесозылу процесінде газ қызады. бұл жағдайда инверсия нүктесін аламыз.

Көп жағдайда дросселдеу процесінде газ салқындайды, ал сұйықтық қызады.

Бұл есепте келесі берілгендер бойынша Амангельды кенорны (Жамбылоблысы) үшін Джоуль-Томсон коэффициентін анықтау керек.

Коэффициентті анықтау үшін газдың құрамы 5.1-кестеде келтірілді.

5.1-кесте

Коэффициентті анықтау үшін газдың құрамы:

Компонент	,көлемдік құрам	МПа	K
CH4	0,8255	4,58	190,7	16,043
C2H6	0,0901	4,86	306	30,070
C3H8	0,0462	4,34	369,8	44,097
i-C4H10	0,0074	3,72	407,2	58,124
n-C4H10	0,0126	3,57	425,2	58,124
i-C5H12	0,0032	3,28	461	72,151
n-C5H12	0,0022	3,30	470,4	72,151
C6H14	0,0038	2,96	508	86,178

Негізгі /2/, /3/

Бақылау сұрақтары:

1.Джоуль-Томсон коэффициенті қалай анықталады?

2.Табиғи газдың изобаралық молярлы жылусыйымдылығы

3.Дросселдеу дегеніміз не?

5. Бақылау тапсырмалары

1-нұсқа

1.Табиғи газ құрамына кіретін, метан қатарындағы көмірсутектің формуласы

2.Тұрақты конденсат

2-нұсқа

1.Табиғи газ кенорнының классификациясы

2.Құрғақ газ кенорнының классификациясы

3-нұсқа

1.Берілген қысым мен температурадағы табиғи газдың тығыздығын қай формуламен табамыз

2.Қандай шарттарды қалыпты деп санайды?

4-нұсқа

1.Газдың салыстырмалы тығыздығының формуласы

2.СығымдылықZ коэффициенті нені сипаттайды?

5-нұсқа

1.Идеал газдың сығымдылық Z коэффициенті нешеге тең?

2.Браун-Катц графигінен сығымдылықты қандай параметрлердің көмегімен табады?

6-нұсқа

1.Газдың және бу фазалары тепе-теңдік күйде болғандағы максимал температура:

2.Сұйық фазадағы (х_i) және газдық фазадағы (у_i) компоненттің мольдік үлесіне байланысты табиғи газдың компонентінің фазалық тепе-теңдік тұрақтысы

7-нұсқа

1.Таза компонент үшін сұйықтың булану температурасынан қысымның тәуелділік қисығы қалай аталады?

2.Сұйық фаза үшін фазалық концентрация теңдеуі

8-нұсқа

1.Газдың фаза үшін концентрация теңдеуі

2.Белгілі бір жағдайларда газ массасында немесе көлем бірлігінің құрамында болатын су буының максимал мүмкін болар мөлшері қалай аталады?

9-нұсқа

1.Газда сұйықтың конденсациясы басталатын температура қалай аталады?

2.Табиғи газдың гидраты?

10-нұсқа

1.Гидрат түзілуі

2.Гидраттармен күресу

11-нұсқа

1.Мұнайдікіне қарағанда газды ұңғыманың конструкциясына қандай талаптар қойылады?

2.Газдық ұңғымада парафин жиналуы мен тұз жиналуынан, коррозиядан қорғану үшін қандай жабдық қызмет етеді?

12-нұсқа

1.Лаплас-Бабиннің формуласы

2.Газ ұңғымасындағы фонтандық құбырдың диаметрін таңдап алуға қандай жағдайлар әсер етеді?

13-нұсқа

1.Жұмыс істеп тұрған газ ұңғымасының қысымын анықтау үшін арналған Г.А.Адамов формуласы

2.Газ ұңғымасында бір ғана мүмкін болар пайдалану тәсілі

14-нұсқа

1.Ұңғы түбінен сұйық және қатты бөлшектердің тұрақты шығып тұруын қамтамасыз ету үшін газ ұңғымасын пайдаланудың қандай технологиялық режимін қолдану керек?

2.Газды ұңғыда сұйықтың жиналуын болдырмайтын әдістер

15-нұсқа

1.Ұңғы түбінде конденсат бөлінуін болдырмау үшін газды ұңғыманы пайдаланудың қандай технологиялық режимін қолдану керек?

2.Бос, әлсіз цементтелген жыныстарда газды ұңғыманы пайдаланудың қандай технологиялық режимін қолдану керек?

16-нұсқа

1.Дросселдеу деген не?

2.Газдың салыстырмалы тығыздығының формуласы

17-нұсқа

1.Джоуль-Томсон коэффициенті

2.Таза компонент үшін сұйықтың булану температурасынан қысымның тәуелділік қисығы қалай аталады?

18-нұсқа

1.Сұйық фаза үшін фазалық концентрация теңдеуі

2.Газда сұйықтың конденсациясы басталатын температура қалай аталады?

19-нұсқа

1.Идеал газдың сығымдылық Z коэффициенті нешеге тең?

2.Табиғи газ кенорнының классификациясы

20-нұсқа

1.Газдық ұңғымада парафин жиналуы мен тұз жиналуынан, коррозиядан қорғану үшін қандай жабдық қызмет етеді?

2.Браун-Катц графигінен сығымдылықты қандай параметрлердің көмегімен табады?

21-нұсқа

1.Берілген қысым мен температурадағы табиғи газдың тығыздығын қай формуламен табамыз

2.Газ ұңғымасында бір ғана мүмкін болар пайдалану тәсілі

22-нұсқа

1.Жұмыс істеп тұрған газ ұңғымасының қысымын анықтау үшін арналған Г.А.Адамов формуласы

2.Ұңғы түбінен сұйық және қатты бөлшектердің тұрақты шығып тұруын қамтамасыз ету үшін газ ұңғымасын пайдаланудың қандай технологиялық режимін қолдану керек?

23-нұсқа

1.Берілген қысым мен температурадағы табиғи газдың тығыздығын қай формуламен табамыз

2.Тұрақты конденсат

24-нұсқа

1.Сұйық фазадағы (х_i) және газдық фазадағы (у_i) компоненттің мольдік үлесіне байланысты табиғи газдың компонентінің фазалық тепе-теңдік тұрақтысы

2.Сұйық фаза үшін фазалық концентрация теңдеуі

25-нұсқа

1.Құрғақ газ кенорнының классификациясы

2.Газдың және бу фазалары тепе-теңдік күйде болғандағы максимал температура:

26-нұсқа

1.Ұңғы өнімінің орташа мәні қандай теңдікпен анықталады?

2.Тұрақты және тұрақсыз режимді фильтрация

27-нұсқа

1.Жұмыс жасаушы ұңғының оқпаны бойынша температураны анықтау

2.Газ өңдеу зауыттарындағы газ фракциялаушы қондырғылар қызметіне қарай қалай бөлінеді?

28-нұсқа

1.Қабаттағы судың, конденсаттың және газдың қозғалу процессін басқаруықандай техникалық шаралар арқылы жүзеге асады?

2.Газ ұңғысын пайдаланудың технологиялық режимі

29-нұсқа

1.Белгілі бір жағдайларда газ массасында немесе көлем бірлігінің құрамында болатын су буының максимал мүмкін болар мөлшері қалай аталады?

2.Менделеев және Клайперон идеальды газдар жағдайының теңдігі.

30-нұсқа

1.Газдың жоғары сығылғыштық коэффициенті

2.Бос, әлсіз цементтелген жыныстарда газды ұңғыманы пайдаланудың қандай технологиялық режимін қолдану керек?

Ү АтМГИ 703-05-13 Пәндердің оқу-әдістемелік кешені.Үшінші басылым.

58