1792 Нче елгы, иң борынгы карталарның берсе

Халык саны:1782 елда — 236 ир-ат; 1859 да — барлык халык саны 1482 кеше, 1897 дә — 1942, 1908 дә — 2240, 1920 дә — 2337, 1926 да — 1982, 1949 да — 1236, 1958 дә — 1159, 1970 тә — 921, 1989 да — 562, 2002 дә — 405 кеше, 2008 дә- 356, 2010 да 330 кеше, 2015 нче елда - 251 кеше (татарлар) яши * Сайт «Татары без границ» (Village history Big Oshnyak nailtimler.com›rayony_pages/rybno…big_oshnyak.html

1840-1850 Нчы елгы җир бүленеше (архив чыганаклары)

Академик Г.Ф. Саттаров фикеренчә “Әшнәк” авылы атамасы нигезендә фарсы алынма сүзе яисә этимологиясе нигезендә удмурт сүзе булырга мөмкин “Ош+няк”, “Ош+нюк” (“Ош” удмуртчадан гидротопономик термин буларак - чишмә, елга). ** Саттаров Г.Ф. «Топонимия края и некоторые вопросы этногенеза». Казан,ТГКит,1т.1997г.

Халык риваятләренә караганда “Әшнәк” авыл атамасы “Әшнә” – дуслар, иш(эш), әшнәләр(туганнар)” мәгънәсеннән килеп чыккан булуы ихтимал. Авыл картларының риваятьләренә караганда Әшнәк авылына үзара туганлашкан Болгар һәм Мари гаиләсе нигез салган дигән вариант та бар.

Авыл җирлегендә иң беренче археологик эзләнүләрне атаклы галим Николай Филипович Калинин (1888-1959) үткәрә.

Рәсемдә археолог Калинин н.Ф.

Ул бу фәнни - тикшеренү эшенә сугыш башланганчы керешкән булса да, сугыш беткәч, 1948 нче елны гына дәвам итәргә туры килә. Археологик табылдыклар Санкт-Петербург һәм Мәскәү калаларына җибәрелә.

Тарихчы-галим Гариф Нурулла үзебезнең районыбыз авылларына багышланган “Балык Бистәсе районының археологик һәйкәлләре, торак урыннары турында белешмә” хезмәтендә болай дип яза: “ Олы Әшнәк. Авылның көнчыгышында, биек яр өстендә Болгар, Алтын Урда чорларына караган борынгы авыл урыны билгеле (чишмәнең аскы ягы, авылның көньягында урнашкан зират эчендә XIV нче гасырның беренче яртысына караган ике кабер ташы бар. (Понамарев П.А. 1880.84,85б; 123,124 б.; Юсупов Г.В., 1960, 62б.)

1561-1566 нчы елларга караган чыганакта Олы Әшнәк авылы Мәмәк Чигаров һәм аның дуслары биләмәсе буларак күрсәтелә. (“Писцовая Книга”, 2001б.)

1742 нче елгы чыганакта: “Илле йортлы Олы Әшнәк авылының мәчете 1640 нчы елларда төзелгән..” дип хәбәр ителә (РГАДА. Ф. 248).

1781-1783 нче елларда халык санын алу кенәгәләрендәге мәгълүмат буенча Олы Әшнәк авылында йомышлы татарлар буларак 119 ир кеше исәпкә алынган... (Н.Гариф, Казан ТФА, 2009, 27б.)

Олы Әшнәк авыллыгы. Б.а. (XIII-XIV нче гасырлар) (Республика) Әшнәк елгасының сул ягы. Авылның көньягында , биек яр өстенә урнашкан. Яр буенча 200 метрдан да ким булмаган озынлыкта, 80-100 см. Калынлыктагы культура катламы күренеп тора. Авыллык урыны АЭ КФАН экспедициясе тарафыннан 1948 нче елда табылган. Табылдыклар: керамик материал һәм сөякләр. Керамик материал Кече Әшнәк авылында табылган материал белән охшаш.

(12.08.2008. Авыллык урыны авыл зиратыннан көньяктарак авылны көньяк-көнбатышка таба кисеп агучы берничә чишмәле яр буйлап урнашкан. Авыллык урыны яшеллек, чишмә тирәсе агачлык белән капланган.)

-Понамарев П.А., 1880,84,85 б.,; 1893, 123-124б.; Калинин Н.Ф., Греков Б.Д. 1948, 105б.,;Фахрутдинов Р.Г., 1975. 158б., №1340; Ефимова А.М., 1980, № 744; Отчёт АЭ КФАН 1948 г.; АК, 1981, №560.) (Чыганак- Н.Гариф, Казан ТФА, 2009, 72б.)

Олы Әшнәк авылында халык саны (төрле еллар) таблица рәвешендә

2014 нче елда археолог, Фәннәр Академиясе тикшеренү институтының өлкән фәнни хезмәткәре Николай Истомин, Олы Әшнәк авылында асфальт юл салу алдыннан казу эшләре алып барганда, Алтын Урда, Болгар чорына караган күп кенә тарихи экспонатларга юлыга. Аларның күбесе борынгы Болгар, Биләр шәһәрләрендә табылганнарга тиң була. Галим фикеренчә, авылга нигез якынча ХIV гасыр азагы - XV гасыр башларында салынган булырга тиеш. 14 нче гасырдан алып санаганда 6 гасырдан артык! Хәзерге вакытта әлеге табылдыклар Санкт-Петербург шәһәрендә камераль лабораториядә тикшерү үтә. Авылга нигез салынуның төгәлрәк вакытын галимнәр әйтергә тиешләр. *(“Исследуют Ошняк”! - 9 Августа 2013 - Блог информ Р.Слободского района sloboda-ru.ucoz.ru›blog…oshnjak/2013-08-09-342)