2. Style I techniki przywództwa.

W literaturze istnieje duża ilość klasyfikacji stylów kierowania(przywództwa) i ocena ich sprawności. Omawiając style i techniki przywództwa należy wspomnieć o koncepcjach Mac Gregora. Stworzył dwie przeciwstawne koncepcje Teorię X i Teorię Y. Teoria X jest odpowiednikiem autokratycznego stylu kierowania. Zakłada ona, że człowiek ze swojej natury ma niskie ambicje, nie jest chętny do jakiejkolwiek pracy i unika odpowiedzialności. Ta koncepcja jest w praktyce realizowana poprzez zacieśnianie stosunków w organizacji, rozbudowywanie informacji, rozbudowywanie aparatu kontroli i znaczne uszczegóławianie podziału obowiązków. Teoria Y jest przeciwieństwem Teorii X. Opiera się ona na założeniu, że praca jest naturalną potrzebą człowieka, którą traktuje na równi z rozrywką i odpoczynkiem. Ludzie lubią odpowiedzialność i w sytuacjach dla nich dogodnych są gotowi ją ponosić. Teoria Y zakłada też stosowanie przez ludzi samokontroli, w związku z tym kierownictwo nie musi nieustannie ingerować w pracę pracowników. Pracownicy sami kontrolują podejmowane przez nich działania, w konsekwencji zarządzanie opiera się zarówno na formalnej hierarchii jak i na działaniach nieformalnych np. za pomocą rady lub perswazji⁶.

W oparciu o koncepcje Mac Gregora powstała Teoria Z autorstwa W.G. Ouchigo. Koncepcja ta zakłada, że warunkiem osiągnięcia sukcesu przez przedsiębiorstwo jest zaangażowanie pracowników w proces wprowadzanych zmian. Z tego podejścia korzystają przede wszystkim gospodarki Bliskiego Wschodu np. Japonia, Singapur, Chiny, Tajwan. Charakterystyczną cechą tego podejścia jest to, że organizacje poszukują cały czas pewnego consensusu w funkcjonowaniu przedsiębiorstw w oparciu o połączenie wartości Wschodu i Zachodu⁷.

Na podstawie rozważań Mac Gregora amerykański teoretyk R. Likert przeprowadził badania, które pomogły ustalić zależność między stylem kierowania a sprawnością instytucji. W organizacjach, gdzie pracownicy odczuwali mniejszą presję wzrastała wydajność pracy i sprawdzała się metoda tzw. ,,lekkiego nadzoru’’. Likert wykazał też, że istnieje powiązanie między postawą kierowników a efektami pracy zakładu⁸. Likert opracował cztery style kierowania, które przedstawione zostały w poniższej tabeli.

Tabela 1. Style kierowania według Likerta

Styl Charakterystyka	Autokratyczny	Autokratyczny życzliwy	Konsultacyjny	Partycypacyjny
Dbałość o personel	żadna	postawa ojcowska	średnia dbałość	wysoki poziom dbałości
Stosunki: przełożony-podwładny	zupełny brak zaufania	z dystansem	bardzo dobre	serdeczne pełne zaufania
Partycypacja	decyzje podejmuje kierownik	kierownik akceptuje: sugestie, opinie	decyzje konsultowane	wymiana idei, partycypacja w decyzjach
System motywacyjny	strach, sankcje, nagrody okazjonalne	system premiowania, niewielka obawa przed sankcjami	nagradzanie, sankcje okazjonalne	nagradzanie na podstawie partycypacji
Atmosfera solidarności	nie istnieje	słaba	dość silna	bardzo silna