Жеңіл және жүк автомобилдер

6.1 Сурет. Күрделі жөндеуге дейінгі жортуға тк және аж орындаудағы еңбекшығындарының қатынасы

Қолданылатын жабдықтың немесе құралдың өзгермеуі мен сипатталатын операцияның бөлімі өту деп аталады.

Техникалық күтуді және ағымдық жөндеуді жүргізу үшін арнаулы жобалаушы ұйымдармен, нақты АКК – ның әр біреуіне пайдалану жағдайының деңгейін және әсіресе өндірістік - техникалық базаның күйін ескерумен байланыстарды талап ететін түрлік технологиялар өңдемеленеді.

Техникалық күту үшін технологиялық үрдістер минималды байланыстарды талап етеді.

Бұл күтудің әрбір түрінің көлемінің және мерзімділігінің торабтар, агрегаттар бойынша жұмыстардың тізімі бар ережеленумен, бұл жұмыстардың еңбек сыйымдылығын бағалаумен туған.

Ағымдық жөндеуге технологиялық үрдістердің байланысы қиындау, себебі автомобильдердің істен шығулары орыны, уақыты туудың еңбек сыйымдылығы және саны бойынша ережелеу қиынға соғатындықтан автомобильдердің істен шығуы кездейсоқ.

Технологиялық үрдістерді енгізу кезінде жұмысшы бекеттердің жабдықтармен, құралдармен, саймандармен, технологиялық құжаттамамен жабдықталғандығын ескерген жөн.

6.2 Кесте

Орындау бойынша тк және аж жұмыстардың көлемдерін үлестіру

Жұмыстар	Жалпы еңбек сыйымдылық, адам* мин	Күту нүктелерінің саны	Еңбек сыйымдылықты (саналатын да (%) ) және орындау орындары бойынша күту нүктелерінің санын (%) үлестіру.
			Жоғарыдан	Төменнен	Кабинада (салонда)
ТК-2 (МАЗ-5335)	681	269	62/42	36/56	2/2
ТК-2 (ЛиАЗ-677М)	1879	1105	35/32	32/38	33/3
Қозғалтқышты ауыстыру (КамАЗ)	270	98	80/77	20/23	-
Алдыңғы белдікті ауыстыру(ЛАЗ-4202)	332	76	25/17	75/83	-

Дұрыс ұйымдастырылған технологиялық үрдіс тиімді шығындармен және еңбек қауіпсіздігінен жұмыстардың жоғарғы сапасын, орындаушылардың жылжу мерзімінің айналымы мен қамтамсыз етеді, әсіресе, егер 1 адам бірнеше операцияларды, орындаушылармен бекеттер арасындағы жүктелуді теңестіру, бекітілген операцияларды орындау сапасына жеке бастық жауапкершілікті орындайтын болса.

Техникалық күтудің және ағымдық жөндеудің технологиялық үрдістерінің жиынтығы автокөлік кәсіпорынының өндірістік үрдісі болып табылады.

Автомобильдік көліктің кәсіпорынының өндірістік функциясына байланысты автокөлікке, автокүтетінге және авто жөндейтінге бөлінеді.

Автокөліктік кәсіпорындар өзінің арналуы бойынша жүктік, жолаушылыққа (автобустық және жеңіл), аралас және арнаулыға (жедел жәрдем, тұрғын үйлерді күтетін және басқалар) бөлінеді.

Автомобильдердің тізімдік иеліктерімен жалпы қолданыстағы ұйымдар (достастық елдерінің автомобильдік көлік министрліктері,) басқа да министрліктердің колхоздардың, ұжымдардың өнеркәсіптері және ұйымдары иелену мүмкін.

АКК өндірістік әрекетін ұйымдастыру бойынша автокөліктік жұмыстарды ТК және АЖ барлық түрлерін, жылжымалы құрамды сақтауды жүзеге асыратын кешендікке, көліктік жұмыстардың өндірісін орталықтандыруды және ТК және АЖ бойынша жұмыстарды орталықтандыруды толық және жекелеген ескерумен әрекеті жүзеге асырылатын.

Автомобильдерінің саны 200 – 400 ғана кешендік АКК айтарлықтай кең таралған.Ұжымдастырылған АКК автокомбинаттар жатады.Оларда 700 – 1000 және бұдан көп жылжымалы құрам саны бар және тасымалды күту ауданынан бөлек территорияда орналасқан басты кәсіпорыннан және бірнеше филиалдардан (150 - 200 және қолдана) отырады.

Бұл тиімділігі аз ұсақ кәсіпорындарды тәркілеудің нөлдік жортуларын қысқартуға мүмкіндік береді.Басты кәсіпорында техникалық (ТК - 2) жылжымалы құрамды толық диагноздау және АЖ – дің қиын түрлерін және айтарлықтай еңбек сыйымдылықты түрлері орындалады, сонымен қатар негізгі кәсіпорында базаланатын жылжымалы (ТКО) гараждар (тұрақтар), авто қою бекеттері (АҚБ).

ОТКБ шағын өлшемді АКК пайдалануға берілетін жылжымалы құрамды үлкен ағымдық жөндеуді және ТК күрделі түрлерін орталықтандырылған орындауға арналған.

Базалармен орындалатын жөндеу жұмыстарының көлеміне агрегаттарға күрделі жөндеуді талап ететін агрегаттарды ауыстыру, яғни авто жөндеу кәсіпорнында қайта жөнделінген және базаның орталықтандырылған айналым фондында орналасатын.Бұдан бөлек базаларда автомобильдердің жекелеген механизмдерін, торабтарын, агрегаттарын, және құралдарын орталықтандырылған жөндеу ұйымдастырылуы мүмкін.

Базаның мәні (қуаты) оған жазылған автомобильдердің санымен өлшенеді, яғни бұлар қазіргі берілгендер бойынша 1000 – 2000 машиналарды құрауы тиіс.Базалар жазылған жылжымалы құрамының түріне байланысты.Жүктік автомобильдер, автобустар немесе жеңіл автомобильдер үшін арналуы мүмкін.

ТКБ негізінен ТК және АЖ толық көлемінде және де олардың жекелеген операцияларында жеке иеліктегі автомобильдерді күту үшін арналған.

Гараждар (тұрақтар) автомобильдерді сақтауға арналған кәсіпорындар болып табылады.Жеке пайдаланушылардың автомобильдерін сақтау үшін олар айтарлықтай кең тараған.Кәсіпорындардың бұл түрлеріне кемпингтер және авто қонақжайлар жатады.Соңғылары автомобильдерді техникалық күтуіне жөндеу бойынша жекелеген операцияларды орындауы мүмкін.

АҚБ автомобильдерді пайдаланушылық материалдармен, қоймалжын майлармен, сумен, салқындатқыш сұйықтармен және кейде шиналар үшін ауамен қамту бойынша кәсіпорын болып табылады.

Автокөлік бірлестігіндегі (АКБ) техникалық күту (КТ) және ағымды жөндеу (АЖ) өндіріс процессінің жалпы түрін сызықтылық графигі түрінде көрсетуге болады (сур.6.2). Ол біріктірілген жайда (корпуста)өндірісті аймақтарда (цехтарда, участкеде)орындалады.

6.2. Сурет: АКК бөлімшелерінің жұмысының және өндірістік үрдістерінің сызықтық графигі.

АҚБ автомобильдік отынның тумасы бойынша арналынған болуы мүмкін: бензиндік, дизелдік, газболлондық.Олар қалалық және жолдық деп ажыратылады.Құю бекеттерінің мәні (қуаты), қалалық бекеттер үшін 150 -1000 және жолдық үшін 500 -1500 құюға сәйкес, құюдың максималды тәуліктік санымен өлшенеді.

АҚБ автомобильдік отынның тумасы бойынша арналынған болуы мүмкін: бензиндік, дизелдік, газболлондық.Олар қалалық және жолдық деп ажыратылады.Құю бекеттерінің мәні (қуаты), қалалық бекеттер үшін 150 -1000 және жолдық үшін 500 -1500 құюға сәйкес, құюдың максималды тәуліктік санымен өлшенеді.

6.3. Өндірістік бағдарлама.

Жекелеген технологиялық және өндірістік үрдістерге жалпы, ТК және АЖ жұмыстары және түрлері, орындаушылардың саны, аудандары, технологиялық жабдықтары және т.б. бойынша өндірістік бағдарламаны анықтайтын, автомобильдердің санына және концентрациясына, пайдалану режимдеріне және жағдайларына әсер етеді.

Өндірістік бағдарлама жылда, айда, ауысымда санамаланатын автомобильдерді және агрегаттарды ТК (КК, ТК – 1, ТК – 2, МК), АЖ, КЖ түрлері бойынша әсерлердің санымен және еңбек сыйымдылығымен түсіндіріледі.Өндірістік бағдарлама толығымен автокөліктік, кәсіорын немесе автомобильдер топтары (түрлері, үлгілері бойынша), сонымен қатар аумақтары, бөлімдері бойынша анықталуы мүмкін.

Өндірістік бағдарламаны есептеу негізіне мына межелер қойылған: еңбек сыйымдылық, мерзімділік, күрделі жөндеуге дейінгі автомобильдердің және агрегаттардың қоры, ТК және жөндеудегі автомобильдердің тұрулары автомобильдік көліктің жылжымалы құрамын техникалық күту және жөндеу жайлы заңнамасында келтірілген бірінші және екінші бөлімдермен ережеленетін басқалары.

Пайдалану жағдайларын ескерумен заңнамалар түзетіледі. ТК – 1 (L1), ТК (L2) мерзімділігінің межелік мәндері және автомобильдің күрделі жөндеуге (L_K) дейінгі қоры бекітілгеннен кейін, яғни цикл ішінде, бір циклдағы (N_Ц) бір автомобильге КЖ (N_К) және ТК (NEO, N – 1 , N -2 ) санын мына формуламен анықтайды:

Бір жылдағы бір автомобильге ТК және АЖ санын мына формуламен есептейді (Nг):

мұнда - циклдіктен орташа жылдық жортуға ауысу коэффициенті.

Содан кейін толық тұрақжайды анықтау кезінде шығу коэффициенті және техникалық даярлылық сонымен қатар орташа тәуліктік жорту (7.2,7.5, формулаларын қара) бойынша берілгендерді пайдаланылады:

Lr = З65 lсс= 365 lсс(1 — ).

Тұрақжайға әсерлердің түрлері бойынша жылдық бағдарлама бір автомобильге жылдық бағдарламаның үлгідегі автомобильдердің тұрақжайының инвентарлық өлшеміне көбейтіндісімен анықталады: .

еңбексыйымдылықта орындалатын жұмыстардың бағдарламасы былай анықталады:

ТК үшін түрлерінің түзетілген әртүрлі еңбек сыйымдылықтарының (яғни ) әсерлердің санының жылдық бағдарламасына ( ) көбейтумен, яғни ;

АЖ үшін келтірілген еңбексыйымдылығының ( ) тұрақжайдың жылдық жортуына көбейтіндісімен.

Түрлері цехтары, өндірістік аймақтары бойынша ТК және жөндеу жұмыстарының еңбексыйымдылығы ТК және АЖ сәйкес жұмыстарының жылдық еңбек сыйымдылығының жұмыстардың ( ) немесе, бөлімнің ( ) жұмыс түрлерінің келтірілген салмақтық коэффициенті көбейтіндісіне тең.

Жұмыс түрлері (жуу, бақылау, реттеу, мүшелеу – жинау, дәнекерлеу және басқалары) бойынша еңбексыйымдылығы:

кР.і және кц.j мәндері қосымшаға межелігі (екінші, бөлімдерінде келтірілген, сонымен қатар ОНТП – АТП – СТО да).

Жұмыстардың еңбексыйымдылығының мәні өндірістік жұмысшылардың техникалық қажетті және штаттық (Р_Ш) санын анықтауға мүмкіндік береді.

Өндірістік жұмысшылардың технологиялық қажетті саны ТК және АЖ зонасындағы (Tj) жұмыстардың жылдық еңбек сыйымдылығы және берілген мамандықтағы жұмысшының жұмыс уақытының қалыпты фонды бойынша анықталады: PT=Tj/Ф.

Демалыс, ауыру және басқада ескерілетін жұмысшылардың жұмысқа шықпау себептерінің штаттық коэффициенті көмегімен есептелетін өндірістік жұмысшылардың штаттық саны былай анықталады: .

ТК және АЖ орындауға арналған әмбебап бекеттердің (жұмыс орындарының ) саны, берілген бекетте бөлімде орындалатын жұмыстың жылдық еңбексыйымдылығының және бекеттің бөлімнің Фп жұмыс уақытының жылдық фондына қатынасымен анықталады.

мұнда Др.г – бекеттің, бөлімінің бір жылдағы жұмыс істейтін күндері.Тсм – ауысымның ұзақтылығы; с – ауысымдардың саны; Рп – бекеттегі жұмысшылардың саны; - автомобильдердің кіруінің тұраксыздығын (1 – 1,5) есептейтін коэффициенті ; - жұмысты ұйымдастыруды (0,85 – 0,95 ) және технология деңгейін сипаттайтын бекеттің жұмысшы уақытын пайдалану коэффициенті.

ТК және АЖ аймақтарының аудандары бекеттердің саны, жүруді және өтуді ескеретін бекеттерді қоюдың тығыздық коэффициенті, күтілетін автомобиль алатын аудан бойынша анықталады.