3 Күренеш.

Әнисә, Әзмәвер.

Әнисә телефоннан сөйләшә.

ӘНИСӘ. Ало ! Мин бу! Әни, хәлләрегез ничек? Әнисә мине сагынамы? Кызым! Әминәм! Әни дими бит, һаман әти, ди. Әтиең эштә шул кызым. Сиңа тәти күлмәк алыр. Бабаң матур курчак... Бәрәңге җибәрәбез, дисезме? Рәхмәт, әни! Кызым! Әни диген әле. Алам! Куян да алам, песи дә алам!

Ут сүнеп яңадан яктыра. Әнисә тагын телефоннан сөйләшә.

ӘНИСӘ. Әни! Бүген дә имтиханымны бишкә бирдем. Бишлегә! Бишле, әни, бишле! Күчтәнәчләрегез килеп җитте. Барысы да әйбәт, йомыркалар да ватылмаган. Әминә, кызым! Әбиеңне бик арытмыйсыңмы? Әни диген инде, гел әтине генә сорама. Шылтыратыр. Кызым, шылтыратыр! Ала, ала, тәти уенчыклар да ала. Тәти уенчыклар түгел, әти кирәкме? Булыр, булыр, әтиең дә, уенчыкларың да булыр.

ӘЗМӘВЕР. Кызым! Үсәсеңме? Тешең төштемени? Менә әйбәт булган! Тагын да матуррагы чыгар. Минекеләр күптән искереп, селкенә шул. Бабайларга яңа теш чыкмый. Синең кебек кызларныкы гына чыга. Авыл сөте килешкәндер. Шуңа искергән тешең төшкән. Астан яңа чыга торган матур тешең искергән тешне яратмый. Ә тегесенең синең матур авызыңнан китәсе килми, тарткалаша. Ничек инде килсен? Тәмле сөтләр эчеп, тәмле ризыклар ашаган авыздан китәсе килмәс шул. Син аларны кызым җыеп бар, кайткач миңа да күрсәтерсең. Җыеп барырбыз да, куян кишер кимереп тешен сындырып куйса, аңа бирербез. Әти? Әтиең дә үсә. Һаман үсә. Бәләкәй чагында иске теше төшмичә авызыңда калган шул. Шуңа теше дә, акылы да селкен-селкен килә.

Караңгылана.

ӘНИСӘ тавышы. Кызым! Әтиең... Әтиең... Әтиең кайтыр, кызым!

4 Күренеш.

Имтиханнар бара. Данис Әнисәнең чыкканын көтә. Әнисә чыга. Бармакларын җәеп, бишле билгесе алганлыгын күрсәтә.

ДАНИС. Молодец!

ӘНИСӘ. Соңгы имтихан. Аллага шөкер! Өстемнән тау төшкәндәй булды.

ДАНИС. Хәзер нишлисең? Ординатурада каласыңмы?

ӘНИСӘ. Калсам, начармыни? Республика клиник хастаханәсендә ординатура үтүне теләсә кемгә тәкъдим итмиләр.

ДАНИС. Авыл кызы бит үзең. Анда да хастаханә бар. Табиблар җитми. Әйдә, икәү кайтыйк.

ӘНИСӘ. Авылдашларыма мин монда ныграк ярдәм итә алам. Анда дәвалап булмаганнарын барыбер монда китерәләр.

ДАНИС. Зәйниярне ташлап китәсең килми инде.

ӘНИСӘ. Ул элек андый түгел иде.

ДАНИС. Нишләп син аңа түзеп торасыңдыр, шуңа аптырыйм.

ӘНИСӘ. Нишләп әле мин качарга тиеш?

ДАНИС. Бергә китик дим бит! Ул сиңа бөтенләй дә тиң түгел!

ӘНИСӘ. Тиңме, түгелме, анысы нәрсәдер. Йөрәк бит ул аны-моны аерып тормый. Барыбер якын миңа, бик якын!

ДАНИС. Мин дә шулай шул. Акыл әйтә, аның ире, баласы бар ди, ә йөрәк...

ӘНИСӘ. Сиңа бер дигән кызлар бар.

ДАНИС. Йөрәк аңа карамый шул. Эх!

ӘНИСӘ. Син Зәйниярнең якын дусты. Аңа акыл бирәсе урында...

ДАНИС. Бирмәгән кая...

ӘНИСӘ. Юньле хатын идемме әллә? Өйләнеп, дүрт айдан ук Әминә туды. Укыдым. Бала карадыммы? Бабай карады. Алдан сынаткач, дәрәҗәм төшкәндер шул инде. Әнә бит, бала да мине түгел, әтисен сорый. Кайтып әзерне ашадым... Үземдә дә гаеп җитәрлек...

ДАНИС. Сине санлап яшәгән булса, болай дияр идеммени? Яраткан кеше белән шулай яшиләрмени?

ӘНИСӘ. Яратырлыкмыни мин!

ДАНИС. Синең бәхетсезлегезне күрә торып йөрәгем әрни минем. Үзем түзәрмен. Тик син генә бәхетле бул! Син бәхетле булсаң, башыма андый ук кереп тә карамас иде. Минем сине яклыйсым, таянычың буласым килә.

ӘНИСӘ. Зәйнияр турында бүтән бер генә начар сүз дә әйтәсе булма. Шул чагында гына мин сиңа таянырмын. Һәр гаиләнең дә кризис чоры була. Чират безгә җиткәндер.

Тынлык. Пәрдә караңгылана. Әнисә үзе генә кала. Телефоннан сөйләшә.

ӘНИСӘ. Кызым! Мин бүген кайтам! Бик сагындым! Кайтам!

5 - күренеш.

Әзмәвер карт фатиры.

Әзмәвер, Лимүзә, Зәйнияр.

Әзмәвер бәрәңге әрчи. Лимүзә өйдә хуҗабикәдәй йөри, тузаннар сөртә. Зәйнияр сызгырынып, мускулларын кабарта.

ЛИМҮЗӘ. Болай дә шәп син. Берьюлы ике фронтта йөрисең.

ӘЗМӘВЕР. Булган егет ул. Фронтлары да ике генә түгел.

ЗӘЙНИЯР. Бабай мине шулай ярата шул, мактап туймый.

ЛИМҮЗӘ. Язылышу турындагы таныклыгың кайда?

ЗӘЙНИЯР. Нигә ул сиңа?

ЛИМҮЗӘ. Аерылышырга гариза биргәндә кирәк ул.

ЗӘЙНИЯР. Дукамент мәсьәләсенә мине катыштырмагыз.

ЛИМҮЗӘ. Йә ул, йә мин. Мин сине ике урындыкта утыртмыйм.

ӘЗМӘВЕР. Өч урындыкта утыра инде ул.

ЛИМҮЗӘ. Әнисә яшереп кугандыр. Югалтасы килми үзеңне.

ЗӘЙНИЯР. Таныклык түгел, киемнәрен дә җыеп куя белми әле ул.

ЛИМҮЗӘ. Кайда соң?

ЗӘЙНИЯР. Бабай, син белмисеңме?

ӘЗМӘВЕР. Нәрсәне?

ЛИМҮЗӘ. Загста язылышкан документ.

ӘЗМӘВЕР. Әллә тагын... Карчыкның вафатына егерме ел... Бар микән соң ул?

ЛИМҮЗӘ. Зәйнияр белән Әнисәнеке.

ӘЗМӘВЕР. Әйтсәм, ни эшлисең?

ЛИМҮЗӘ. Аерылышабыз да язылышабыз.

ӘЗМӘВЕР. Кызык кына сез! Аерылышабыз, язылышабыз. Аерылышасы булгач, нигә язылышып торырга?

ЛИМҮЗӘ. Зәйнияр мине ярата.

ӘЗМӘВЕР. Шулаймыни? Дөресме, улым?

ЗӘЙНИЯР. Бәйләнмәгез әле.

ӘЗМӘВЕР. Ишеттеңме?

ЛИМҮЗӘ. Малайсытканыңны белә бит ул.

ӘЗМӘВЕР. Малайсыткан булсам, егерме яшендә өйләндермәгән булыр идем. Малайсыткан булсам, мин аның баласын уч төбендә үстермәгән булыр идем. Малайсыткан булсам...

ЛИМҮЗӘ. Ул чагында ялгыш иткәнсең, бабай. Өйләндерәсе калмаган. Ир кеше өйләнгәнче туйганчы йөреп калырга тиеш. Гарык булганчы. Аннан соң өйләнсә, бүтән себерелми инде ул. Зәйнияргә камытны иртә кигерткәнсез. Шуңа ул аны хәзер салып ташламакчы.

ӘЗМӘВЕР. Алай камыт дип уйлагач, нигә син дә бер камытны салдырып, икенчесен кидерергә чамалыйсың?

ЛИМҮЗӘ. Ат янына солы килми. Ул үзе миңа килә. Ә минем сөяркә түгел, никахлы хатын буласым килә.

ӘЗМӘВЕР. Аерылган иреңнән әйбәтрәк булыр дип беләсеңме?

ЛИМҮЗӘ. Мине иртә кияүгә бирделәр.

ӘЗМӘВЕР. Ата-анаң биргәнне көтеп тормагансыңдыр әле.

ЛИМҮЗӘ. Җүләр булгач...

ӘЗМӘВЕР. Тагын җүләрлек эшләргә җыенасың. (Зәйнияргә.) Син дә җүләрлегең белән өйләндеңме?

ЗӘЙНИЯР. Ярар инде, бабай, җүләр булганмындыр инде. (Чыгарга юнәлә.)

ЛИМҮЗӘ. Кая барасың?

ЗӘЙНИЯР. Имтихан тапшырырга.

ЛИМҮЗӘ. Миңа да алдаша башладыңмы?

ӘЗМӘВЕР. Законлы хатынын алдаганны, сине генә...

ЗӘЙНИЯР. Сүзгә дә бәйләнмә әле. Барасы җирем бар.

ЛИМҮЗӘ . Мине калдырыпмы?

ЗӘЙНИЯР. Бабайга иптәш кирәк.

ЛИМҮЗӘ. Бабай, нәрсә ди бит!

ӘЗМӘВЕР. Белмим!

ЛИМҮЗӘ. Нахал!

ЗӘЙНИЯР. Мин киттем!(Чыга.)

ЛИМҮЗӘ. Бабай, син мине ярата идең бит. Мин шундый сөйкемсез сөякмени инде хәзер? Әнисәне син дә яратмыйсың бит!

ӘЗМӘВЕР. Үз сөягем. Сөйгән дә, сөймәгән чагым да булыр.

ЛИМҮЗӘ. Мин кем соң алайса?

ӘЗМӘВЕР. Син ашка төшкән тараканга әйләндең, кызым.

ЛИМҮЗӘ. Нигә миңа карата шундый шәфкатьсез соң син? Элек ярата идең бит.

ӘЗМӘВЕР. Мин сиңа түремдә урын бирдем. Алдыңа ризык куйдым. Якты чыраемны кызганмадым. Безнең заманда ташка да аш белән аталар иде. Ә син ашка каршы таш белән кайтармакчы.

ЛИМҮЗӘ. Минем дә йөрәгем бар!

ӘЗМӘВЕР. Йөрәгеңдә таш йөртәсең син кызым!

ЛИМҮЗӘ. Минем гөнаһсыз чакларым бар иде... Ул ташны минем йөрәгемә аттылар...

ӘЗМӘВЕР. Берәү дә таш йөрәкле булып тумый. Син үзеңә кем тарафыннандыр атылган ташны чүпкә ыргытасы урында, безгә кизәнәсең. Алай итеп, аңардан котылырмын дисең инде. Тагын да зураячак ул!

ЛИМҮЗӘ. Зәйнияр үзе йөрде артымнан... Тезләнеп, ялынып...

ӘЗМӘВЕР. Еш тезләнә башлаган адәмнән өмет өз, кызым. Кайчан күздән ычкындырдым соң үзен? Кайчан?.. Горур итеп үстерергә тырышкан идем югыйсә.

ЛИМҮЗӘ. Баламны яллгыз үстерәм. Нишләп соң ир-ат шундый җавапсыз? Баланың ни гаебе бар?

ӘЗМӘВЕР. Бүтән баланың рәнҗешеннән курыкмыйсыңмы?

ЛИМҮЗӘ. Минем баламның рәнҗешеннән курыкмадылар...

ӘЗМӘВЕР. Өйләнми ул сиңа. Аерылырга да җыенмый.

ЛИМҮЗӘ. Дөрес түгел!

ӘЗМӘВЕР. Син аны кая китте дип беләсең? Бүтән кызлар янында себерелә ул!

ЛИМҮЗӘ. Яратам ди иде бит ул мине !

ӘЗМӘВЕР. Яшьләргә сүз табып бетереп булмый. Өйләнә башласалар да яратам, аерыла башласалар да- яратам...Кайсы чын, кайсы ялган икәнен дә аңлап булмый.

Данис капчык күтәреп керә.

Ни бу?

ДАНИС. Бәрәңге.

ЛИМҮЗӘ. Нишләп монда бәрәңге ташыйсың?

ДАНИС. Авылга кайткан идем. Бер уңайдан сезгә дә бәрәңге алып килдем.

ЛИМҮЗӘ. Моның берәр сере бар.

ДАНИС. Сер ул сездә инде. Безнең яшерер серебез юк.

ЛИМҮЗӘ. Козгыннар үләкәсәгә җыела.

ДАНИС. Сиңа гына юл ачам бит. Сөенергә кирәк. Ә кемнең козгын, кемнең үләксә икәнен ачыклыйсы бар әле.

ЛИМҮЗӘ. Ярар, сүзгә бәйләнмә.

ДАНИС . Авызың ни әйтсә, колагың шуны ишетер. Кая куйыйм?

ӘЗМӘВЕР. Ишек төбендәге почмакка куеп тор. Аннан үзем урнаштырырмын.

ДАНИС. Әйдә, кухняга ук кертәм.

ӘЗМӘВЕР. Анда урын тараеп китүе бар.

ДАНИС. Нишләп?

ӘЗМӘВЕР. Гаилә ишәергә тора бит. Бер бүлмәдә оныкчам белән киленем, ә берсендә - менә бу саескан белән оныгым... Миңа кухня кала. Ахырдан килгән кешегә урынның яхшысы калмый. Балкон булыр инде үзеңә.

ДАНИС. Ник әз генә яхшылык итсәң дә, файда эзләп йөри дип уйлыйлар икән?

ӘЗМӘВЕР. Тәҗрибәм бар. Әнә, бу саескан да яхшылык итеп кенә йөрде.

ДАНИС. Мин андый түгел.

ӘЗМӘВЕР. Ни кирәк сиңа? Бу саескан хәзер ни кирәген яшереп тормый инде .Ә сиңа? Нинди козгын син?

ДАНИС. Мин козгын түгел.

ӘЗМӘВЕР. Алайса – бу саесканмы?

ДАНИС. Ул да түгел.

ӘЗМӘВЕР. Зәйниярме?

ДАНИС. Түгел!

ӘЗМӘВЕР. Син аның дусты идең бит.

ДАНИС. Дусты шул мин! Шуңа йөрим дә.

ӘЗМӘВЕР. Дусты булганга килен янына киләсеңме?

ДАНИС. Дусты булганга.

ӘЗМӘВЕР. Дусты булганга гына Әминә әти ди башладымы?

ДАНИС. Мин өйрәтмәдем. Тик моңа мин бик шат кына.

ӘЗМӘВЕР. Мужыт син аңа чынлап та әти булырга йөрисеңдер.

ДАНИС. Бусы да дөрес.

ӘЗМӘВЕР. Син дә бездән көләсеңме?

ДАНИС. Мин аңардан сөяркә ясарга җыенмыйм. Законлы хатыным бул дию начармыни? Зәйнияр кемне югалтканын белми әле. Кызына да абый дип әйттерә бит!

ӘЗМӘВЕР. Алар аерылышмаячак.

ЛИМҮЗӘ. Бабай!

ӘЗМӘВЕР. Мин карт инде. Акны кара дип күрә башлавым да гаеп түгел. Сез яшьләр нигә болай соң, ә? Оныгымны үстердем, үз янымда калдырдым, өйләндердем, баласын бактым, икесен дә укытырга тырыштым. Ә аларның моңа исләре дә китми икән. Әнә икенче хатын да түрендә утыра, Зәйнияр генә качкан.

ЛИМҮЗӘ. Бабай!

ӘЗМӘВЕР. Сиңа нәмәрсә кирәк? Бер авызың пешкән бит инде. Шул сөрхәнтәйләргә ышанып, күпме вакытыңны үткәрдең. Үз иреңнән әйбәтрәк булыр дип уйлыйсыңмы? Ул синнән кечерәк тә бит әле. Шул хәтле җүләр булырга димәгән бит.

ЛИМҮЗӘ. Нигә миңа бәйләнәсез? Мин түгел, артымнан Зәйнияр үзе йөрде. Аны тыегыз!

ӘЗМӘВЕР. Ничек итеп?

ЛИМҮЗӘ. Кызымның әти диясе килә.

ӘЗМӘВЕР. Үз әтисеннән әйттер.

ЛИМҮЗӘ. Күңелемне нык кайтарды шул.

ӘЗМӘВЕР. Чит ир ничек кенә яхшы булса да, үз әтисе булмый. Зәйнияр күңелеңне әле үз ирең кебек кенә кайтармас.

ЛИМҮЗӘ. Зәйнияр кызымны бик ярата.

ӘЗМӘВЕР. Әти дип тә әйттерәме?

ЛИМҮЗӘ. Әйттерсә ни?

ӘЗМӘВЕР. Башта үз баласына әйттерсен.

ЛИМҮЗӘ. Әнисенә дә әни дими әле ул. Күрегез дә торыгыз, ул миңа әни дия башлаячак.

ӘЗМӘВЕР. Менә анысы булмас. (Даниска.) Ә синең күңелеңдә ни бар? Син дә әйт инде.

ДАНИС. Яхшылык. Әйе, Зәйнияр – подлец! Тик ул минем дустым! Элек ул алай түгел иде. Әнисәнең авыр чагы. Мин аңа таяныч булырга телим. Кемдер янда булырга тиеш бит. Әйе, әйе, мин аны... элек тә ярата идем. Мин аның ялгыз түгеллеген аңлатырга телим. Аңлаттым... Җавап итеп яңагыма чапты һәм алга таба атлады. Зәйнияр аны барыбер югалтты инде. Мин күпне өмет итмим. Бары тик ул гына бәхетле булсын. Миннән башка булса да...Зәйнияр аны барыбер югалтты инде.

ӘЗМӘВЕР. Җитмеш яшькә хәтле яшәдем. Ачысын да, төчесен дә күрдем. Күпме якын кешемне югалттым. Хатынымны җирләдем. Тик бүгенге кебек четерекле хәлгә калганым юк иде. Бу җүләр башка киңәш бирегез - нишләргә? Бердәнбер оныгымны ничек итеп ятимлектән коткарырга?(Телефон чылтырый.)

Әзмәвер телефонны ала. Әнисә күренә.

ӘНИСӘ. Бабай! Әминә авырый! Үзем дә белмим ни икәнен! Нинди табиб ди мин! Башы ут кебек кайнар. Беркемне танымый. Менингинт түгел микән? Әти дип саташа. Ни эшләргә дә белмим.

ӘЗМӘВЕР. Кызым! (Йөрәген тота.)

Сәхнә караңгылана. Лимүзә, Әзмәвер, Данис.

ӘЗМӘВЕР. Зәйнияр кайда булырга мөмкин? Кайтырга кирәк.

Каян булса да тап , бала сорый үзен.

ДАНИС. Төнге клубта кызлар янында ул.

ӘЗМӘВЕР. Колагыннан тартып алып кайт шул җүнсезне!

Ут сүнеп караңгылана.

Данис, Әзмәвер. Әзмәвер намазлык өстенә утырып оеган.

ДАНИС. Беркайдан да тапмадым мин аны. Әзмәвер бабай! (Аны селкетә.) Бабай!

ӘЗМӘВЕР. Әкрен.

ДАНИС. Үлеп киттеңме дип курыктым.

ӘЗМӘВЕР. Мондый чакта үләләр димени? Алладан сорадым.

Кайда йөри соң ул тәмугъ кисәве булырдай бала?

ДАНИС. Бер дә белмим шул.

ӘЗМӘВЕР. Телефоннан хәбәр җибәр. Кайту белән юлга чыксын. Мин киттем. Мине кайтарып куясыңмы?

ДАНИС. Сорамасаң да билгеле бит.

ӘЗМӘВЕР. Киттек!