Деректерді манипулияциялау.

Деректерді иерархиялық ұйымдасуының манипуляциялау операторларының мысалы келесі түрде болады:

• ДҚ көрсетілген ағаш іздеу (мысалы, бөлім 310);

• Бір ағаштан екінші ағашқа өту;

• Ағаш ішінде бір жазбадан екінші жазбаға өту (мысалы, бөлімнен – бірінші қызметкерге);

• Иерархияның айналу ретімен бір жазбадан екінші жазбаға өту;

• Көрсетілген позицияға жаңа жазбаны қою;

• Ағымдағы жазбаны жою.

Тұтастықты шектеу

«Атасы» мен «балалары» арасындағы сілтеем тұтастығы автоматты түрде ұсталынады. Негізгі ереже: ешқандай бала өзінің ата-анасыз өмір сүре алмайды. Жазба арасындағы сілтеме бойынша тұтастықты ұстану ұқсастығы, бір иерархияға кіретіні ұсталынбайды (мұндай "сыртқы" сілтеме мысалы Каф_Нөмір өрісінің құрамы).

Иерархиялық жүйеде иерархияны шектеу негізіндегі ДҚ көрсетудің кейбір формасын ұстанады. Жоғарыда көрсетілген ДҚ мысалы болып иерархия табылады

	Бөлім
	Бөлім_Нөмірі		Бөлім_Өлшемі	Бөлім_Еңбекақы
	Бастық
	Бөлім_Баст		Баст_Аты	Баст_Телеф

Желілік жүйелер.

Типті жетекші болып Cullinet Software, Inc компаниясының Integrated Database Management System (IDMS) болып табылады. Операциялық жүйелерді басқаратын IBM фирмасының негзігі кластарында қолдану үшін арналған. Жүйе архитектурасы Архитектура системы основана Data Base Task Group (DBTG) комитетінің Conference on Data Systems Languages (CODASYL) программалау тілдерінің сөйлемдеріне негізделген, программалу тілін анықтауға жауапты Кобол. DBTG есеп беруі 1971 жылы басылып шығарылды, ал 70жылдары бірнеше жүйе пайда болды, соның ішіндегісі IDMS.

Деректердің желілік құрылымы.

Деректерді ұйымдастырудың желілік жақындауы иерархияның кеңейтілуі болып табылады. Иерархиялық құрылымдағы «балалар-жазбасы» дәлірек бір «атадан» тұруы керек; деректердің желілік құрылымындағы «балалар» «атаның» кез келген санына тұрады.

Желілік ДҚжазба жиынынан және осы жазбалар арасындағы байланыс жиынынан тұрады, дәлірек айтсақ, ДҚ схемасында берілген әр типтің экземпляр жиынынан және байланыс типінің әр берілген жиынның әр типі экземпляр жиынынан тұрады.

Байланыс типі екі жазба типі үшін анықталынады: «аталар» және «балалар». Байланыс типіндегі экземпляр «аталар» жазба типінің бір экземплярынан тұрады және «балалар» жазба типіндегі реттелген экземпляр жиынынан тұрады. Берілген L байланыс типі үшін с типом записи предка P «аталар» жазба типімен және С «балалар» жазба типімен келесі екі шарт орындалады:

• Р типіндегі әр экземпляр тек L бір экземплярында «аталар» болады;

• С әр экземпляры L бір экземплярында «аталар» болады.

Байланыс типін қалыптастыру үшін ерекше шектеулер қойылмайды; мысалы келесі жағдайлар болуы мүмкін:

1. L1 байланысының бір типіндегі «балалар» жазбасының типі басқа L2 байланыс типінде «аталар» жазбасының типі болады (иерархиядағы сияқты).

2. P жазбасының берілген типі байланыс типінің кез келген санында «аталар» жазбасындағы тип болады.

3. Р жазбасының берілген типі байланыс типінің кез келген санында «балалар» жзбасындағы тип болады.

4. Байланыс типі кез келген саны, «аталар» жазбасының сол бір типімен және «балалар» жазбасының сол бір типімен тұра алады; және егер L1 және L2 – екі байланыс типі бір сол Р «аталар» жазба типімен және сол бір С «балалар» жазба типімен, онда ереже, әртүрлі айланыста ерекшеленеді.

5. X және Y жазбасының типтері бір байланыста «аталар» және «балалар», екінші байланыста «балалар» және «аталар» болуы мүмкін.

6. «Аталар» және «балалар» бір типті жазба бола алады.

ДҚ желілік схемасының қарапайым мысалы:

Деректерді манипуляциялау

Операциялардың жуық жиыны келесі түрде болады:

• Бір типті жазбалар жиынынан нақты жазбаны табу (инженер Сидоровты);

• Кейбір байланыс бойынша «атадан» бірінші «балаға» өту (310 бөлімнің бірінші қызметкеріне);

• Кейбір байланыста келесі «балаға» өту ( Сидоровтан Ивановқа);

• Кейбір байланыс бойынша «атадан» «балаға» өту (Сидоров бөлімін табу);

• Жаңа жазба құру;

• Жазбаны жою;

• Жазбаны модификациялау;

• Байланысты қосу;

• Байланыстан шығару;

• Басқа байланысты қайта қою және т.б.