- •Физиология ғылымы
- •Тірі ағзаныңішкісұйыкортасы
- •Гомеостаз
- •Жүректіңөткізгішжүйесінкұратынмиоциттердіңерекшелігі (автоматизмсебептері)
- •Қанайналымыныңкішішеңбері
- •Бастауыш мектеп жасындағыбалалардың (6 - 7 ден 10 жаскадейін)морфофункционадды ерекшеліктері
- •Жас өспірімдердің (11- 15 жасжас) ерекшеліктері
- •Жоғарғысыныпоқушыларының (16 - 18 жас) жасерекшеліктері
- •Егде жастағыадамдардынморфофункционалдыерекшеліктері
Тірі ағзаныңішкісұйыкортасы
Несеп
Бауыр
Жасуша аралықсұйықтық
Өкпе
Лимфа
Қан
Тер
Сілекей
Гомеостаз
Өкпеұлпасыныңфизико – химиялыкқасиеттерініңтұрақтыболуы
Көптеген реттеу жүйесінің кызметі арқылы ағзаның ішкі ортасыныңсалыстырмалы түрде бірқалыпты сақталуы
Несептіңкұрамыныңөзгеруі
Ағзаның ішкі сұйық ортасы құрамының салыстырмалы түрде біркалыпты сақталуы
Тер кұрамыныңтұрақтыболуы
Сілекей құрамыныңтұрақтыболуы
Ағзаның ішкі сұйық ортасының физико - химиялык қасиеттерініңсалыстырмалы түрде сақталуы
Бауыр кызметініңтұрақтыболуы
Қанжүйесіне
Сілекей бөлетінбездер
Шеткі қан (плазма және қан жасушалары)
Ұйқыбездерініңсөлдері
Қан жасушалары түзілетін мүшелер, сүйек кемігі, бауыр, көкбауыр, лимфа түйіндері, тимус, бадамша бездер
Қанжасушаларытүзілетінмүшелер; дәнекерұлпа, сүйек, бұлшықет
Лимфа
Қан жасушалары ыдырайтын мүшелер: бауыр, көкбауыр
Қанжасушаларыыдырайтынмүшелер: жүрек, өкпе, бұлшықет
Канныңбиохимиялық, физиологиялықкөрсеткіштерініңбелгілітұрақтылығынқамтамасызететінжүйелерменмүшелер
Бұлшықеттер
Буферлік жүйелер
Сүйек
Гуморальды және жүйкеліреттеу
Жыныс бездері
Жүрек
Өкпе, асқорытумүшелері, терібездері
Дәнекерұлпа
Ересек адам ағзасындағықанныңмөлшері (л)
5,5
8
5
4
6
3
10
7
Жаңатуғаннәрестеніңағзасындағықанмөлшері (% денесалмағының)
30
10
5
4
15
20
2
8
Қанныңнегізгіқызметтері
Жиырылу
Тыныс алу (О2, С02 тасымалдау)
Босансу
Сыртқы тітіркендіргіштерге жауап береді
Тасымалдау - қоректендіру (белок, май, көмірсулар, витаминдер, минералдытұздарт.б.)
Натрий жәнекалийиондарыконцентрациясын сақтайды
Қорғаныс, гуморальдыреттеу
Ересек адам қаныныңкұрамы (%)
50 % плазма, 50% қан жасушалары
54 % плазма, 46% қан жасушалары
60 % плазма, 40% қан жасушалары
58 % плазма, 42% қан жасушалары
40 % плазма, 60% қанжасушалары
52 % плазма, 48% қан жасушалары
45 % плазма, 65% қанжасушалары
65 % плазма, 35% қанжасушалары
Ересек адам қанындағыплазманыңкұрамы %
98 % су, 1% белоктар, 1% бейорганикалық заттар
90% су, 9% белоктар, 1% бейорганикалық заттар
50 % су, 40% белоктар, 10% бейорганикалық заттар
92 % су, 7,1% белоктар, 0,9% бейорганикалық заттар
80 % су, 18% белоктар, 2% бейорганикалық заттар
70 % су, 26% белоктар, 4% бейорганикалық заттар
91 % су, 8% белоктар, 1% бейорганикалық заттар
96 % су, 4% белоктар, 4% бейорганикалық заттар
Қаннынкұрамындағықанжасушалары
Альбуминдер
Эритроциттер
Глобулиндер
Лейкоциттер
Миоциттер
Тромбоциттер
Остеоциттер
Ретикулоциттер
Ересек адам қанындағыэритроциттерсаны (1 мм'/млн)
7
15
10
4,5
4
5,0
3,0
2,0
Жаңатуғансәбидіңқанындағыэритроциттерсаны (1 мм /мли)
10
3,5 "
7
4
7,5
9,5
6,5
5
Ер адам қанындағыэритроциттердіңшөгужылдамдығы( мм/caғ)
2
4
14
6
9
8
3
12
Әйел адам қанындағыэритроциттердіңшөгужылдамдығы (мм/сағ)
18
6
4
8
12
10
2
20
Ересек адамның 100 мл қанындағыгемоглобинмөлшері (г)
10
15
30
14
25
14
20
10
Жана туған сәбидің 100 млқанындағыгемоглобинмөлшері (г)
40
20
12
35
30
14
17
25
Эритроциттердіңнегізгіқызметтері
Амилаза ферментін шығарады
Жасушаларға 02, одан өкпеге С02 тасымалдау
Қанреакциясының (рН) тұрақтылығынқамтамасызетеді
Сүйектіңөсуінеәсеретеді
Қандағы глюкоза мөлшерін реттейді
Бұлшықеттіңжиырылуынаәсеретеді
Қанға қызыл түс береді
Қанныңосмостыкқысымынбелгілейді
Гемолиз түрлері
Статикалық
Физиологиялык, осмостык
Статокинетикалық
Термиялық, механикалық, электрлік
Буферлік
Сутектік
Химиялық, биологиялық
Миокиназалык
Қантүйіршіктерітүзілетінмүшелер
Сүйеккемігі
Лимфа туйіндері
Бүйрек
Бауыр, көкбауыр
Ішек
Ми
Ұйқыбезі
Өкпе
Қандағыгемоглобинқосылыстары
Фосфогемоглобин
Карбоксигемоглобин
Гликогемоглобин
Оксидазалар
Оксигемоглобин
Альбумин
Липогемоглобин
Карбогемоглобин
5-вариант
Қансақтайтынқормүшелер
Асқазан
Бауыр
Ұйқыбезі
Кек бауыр
Бүйрек
Тері жәнеөкпеқантамырлары
Бездер
Ішек
Эритроцитозды тудыратын себептер
Шектен тыс су ішкенде
Биік тауғашыққанда
Қозғалысшектелгенде
Қансырағанда
Қанныңқанқорынаншығуынабайланысты
Қанныңқанқорынажинақталуынан
Эстрогендер көпбөлінсе
Дене жұмысында
Эритроциттердің«өмірсүру»ұзақтығы (күн)
80
60
120
90
100
140
70
200
Эритроцитопения кұбылысынтудыратынсебептер
Дене жұмысында
Қансырағанда
Биік тауғашыкқанда
Шектен тыс су ішкенде
Гипоксия
Анемия ауруы салдарынан
Андрогендер көпбөлінсе
Эритропоэтин көптүзілсе
Эритроциттердегі антигендер (агглютиноген жәнерезусжүйелері)
B
Rh
Б
А
Г
В
C
D
АВО жүйесібойынша I - ші топтағы қандықұюғаболады
Лимфага
Несепке
III жэне IV - ші топтарға
Сілекейге
II - ші топқа
V - ші топка
1 - ші топқа
VI - ші топка
Қантүзілуүрдісініңэкзогендіфакторлары
глюкокортикоидты гормондар
D дәрумені, натрий
b тобының дәрумендері, темір
түрліферменттер
С дәрумені, мыс
Ультракүлгінсәулесі
фолий қышқылы, маргенец
қымыздыққышкылы, калий
Ересек адамныңқанындағылейкоциттерсаны (1 мм 3/мьщ)
2
4
1
15
5
20
6
625
Жаңатуғаннәрестеканындағылейкоциттерсаны (1 мм3/мың)
5
4
7
10
15
20
6
50
Лейкоциттердіңтүрлері
Эритроциттер
Моноциттер
Тромбопластин
Гранулоциттер
Тромбоциттер
Агранулоциттер
Актомиозин
Миоглобин
Лейкоциттердің«өмірсүру»ұзақтығы (күн)
10
9
7
4
15
25
2
30
Лейкоциттердіңнегізгіқызметтері
Сүйектінөсуінеәсеретеді
Жасушаларға 02, оданөкпегеС02 тасымалдайды
Фагоцитоздыққабілет
Бұлшықеттіңжиырылуынаәсеретеді
Антиденелер жасап шығарады
Қандағыглюкозамөлшерінреттейді
Иммунитет қалыптастырады
Амилаза ферментін шығарады
Лейкоцитозды тудыратын себептер
Шектен тыс су ішкенде
Суық тигенде
Биік тауғашыққанда
Дене жұмысы кезінде
Қансырағанда
Қозғалысшектелгенде
Қатты қорқу немесе шаттану, зорығу кезінде, эмоция салдарынан
Қанның, қанқорларынажинакталуынан
Дсне жұмысыныңкантүйіршіктсрісанына эсері
Эритроциттер саны өзгермейді
Лейкоциттер саны өседі
Лейкоциттер саны азаяды
Тромбоциттер саны екі есе өседі
Лейкоциттер саны өзгермейді
Тромбоциттер саны азаяды
Эритроциттер саны көбейеді
Эритроциттер саны азаяды
Cay адамның 1 млқанындалейкоциттердіңсаны
1000
1500
5000
6000
4000
12000
15000
20000
Балалар мен жас өспірімдерағзасындағыиммунитеттіңтүрлері
Салыстырмалы
Қолданбалы
Вегетативті
Соматикалык
Жалпы
Табиғи және жасанды
Туа және жүре пайда болған
Жалпы және жергілікті
Ересек адам қанындағытромбоциттерсаны (1 мм"/мыц)
50
200
150
500
300
100
400
90
Тромбоциттердің«өмірсүру»ұзақтығы (күн)
15
10
20
8
4
12
30
2
Тромбоциттердін қызметтері
Қанныңұюына қатысады
Ферменттер өндіріледі, фагоцитарлык қабілеті бар
Қан тамырларын қоректендіреді, өткізгіштік қасиетіне әсер етеді
Бұлшықеттіңжиырылуынаәсеретеді
Қанреакциясының (рН) тұрақтылығынқамтамасызетеді
Қандағыглюкозамөлшерінреттейді
Сүйектіңөсуінеәсеретеді
Қанныңосмостыққысымынбелгілейді
Тромбоциттер саныныңкөбеюі
Қансырағанда
Ауыр дене жұмысынан
Суык тигенде
Әйелекіқабатболғанда
Биік тауғашыққында
Шектен тыс су ішкенде
Қозғалысшектелгенде
Тамақ ішкен соң
Қанұюыныңкезеңдері
I-ші - XIII плазмалықфакторларәсері
I-ші – антикоагулянттар әсері
I-ші - II тромбоциттік фактор
I-ші – кезең - тромбопластинаның пайда болуы
I*II-ші кезең – тромбопластинің тромбинге айналуы
III- ші – кезең – фибриногеннің фибринге айналуы
III – ші - гормондар, белсенді заттар әсері
III – ші – каогуляторлар әсері
Дене жұмысыныңқанғаәсері
Қанныңфизикалық-химиялыққасиеттеріөзгермейді
Қанның физикалық-химиялыққасиеттері өзгереді
Тромбоциттер саны өзгермейді
Лейкоциттер саны өседі
Лейкоциттер саны өзгермейді
Эритроциттер саны өзгереді
Эритроциттер саны өзгермейді
Лейкоциттер саны азаяды
Қанжүйесініңқызметінреттейді
Гуморальді реттелуі: гормондар жэне биологиялык белсенді заттар
Амилаза фермент!
Орталык – гипоталамус
Сілекей сөлініңферменттері
Рибофлавин
Кальциферол
Вегетативті жүйкежүйесі
Креатинфосфокиназа ферменті
Оку жәнеденежұмысыныңбалаларменжасөспірімдерағзасьндағыканғаәсері
Лейкоциттер саны өзгермейді
Эритроциттер саны көбейеді
Тромбоциттер саны өзгермейді
Миогендік лейкоцитоз байқалады
Қанныңфизико – химиялыққасиеттеріөзгермейді
Эритроциттердіңшөгужылдамдығыбаяулайды
Эритроциттердіңшөгужылдамдығыөзгермейді
Қандағыглюкозамөлшеріөзгермейді
Баланыңиммундыққабілеттерікүштідамиды (жасаралығы)
13-15
12-13
1 -3
14-15
4-6
16-18
11 -12
7 – 10
6-вариант
Қанайналымжүйесі
бауыр
лимфа түйіндері
жүрек
өкпе
вена қан тамырлары
лимфа тамырлары
артерия қан тамырлары
бронхиолдар
Ересек адам жүрегініңсалмағы (г)
150
100
275
250
300
400
600
500
Жаңатуғаннәрестежүрегініңсалмағы (г)
50
20
12
10
24
22
14
100
Жүрекқабырғасыныңқабаттары
Қарынша
Эндокард
Жүрекше
Альвиол
Миокард
Гепатоцит
Эпикард
Миоглобин
Жүрекетініңнегізгіқызметтері
Оттегін тасымалдау
Қозу және қозуды өткізу
Көмірқышқылгазынтасымалдау
Несеп шығару
Жиырылу
Сөл бөлу
Автоматия
Белок, май тасымалдау
Жүректіңөткізгішжүйелері
Лимфа түйіндері
Гисс будасы, Пуркинье талшықтары
Миофибрилл
Жүйкетүйіндері
Пресинаптикалық
Синоатриалдықтүйін (Кис - Фляк)
Постсинаптикалық
Атриовентикулярлықтүйін (Ашоф - Тавар)
Ересек адамныңтыныштықкүйдегіЖСЖ - I (соғ/мин)
100
70
120
40
60
50
90
80
Жүрекциклініңкезеңдері
Қарыншадиастоласы
Жүрекшедиастоласы
Жүрекетініңжалпыситоласы
Жүрекше систоласы
Жүрекшеэкстрасистоласы
Қарынша систоласы
Қарыншаэкстрасистоласы
Жүрек етінің жалпы диастоласы
ЖаңатуғаннәрестеніңЖСЖ (соғ/мин)
90
140
60
160
100
120
110
80
5-6 жастағыбалалардыңЖСЖ (соғ/мин)
60
83
70
140
102
120
110
50
Жүрекетініңқозғыштыққасиетініңерекшеліктері
Қолқадағы қан қысымы көбейгенде миокардтың жиырылу мүмкіндігі өседі-Анреп әсері
Тітіркендіргішке жауап бермейді
Жиырылу күшітітіркендіргіштіңкүшінесәйкес
Тітіркендіргішке «түгелдей не түк жоқ», Боудич заңдылығы бойынша жауап береді
Жиырылу күшівенаарқылықайтыпкелгенқанкөлемінесәйкесемес
Жиырылу күші вена арқылы қайтып келген қан көлеміне сәйкес-Франк-Старлинг заңдылығы
Қолқадағықанқысымыкөбейгендемиокардтыңжиырылумүмкіндігітөмендейді
Жиырылу режимдері - тегіс тетанус
