1 Пәннің мазмұны
1.1 Дәрістік курс
1.1.1 Шойын өндіру.
Қазіргі заманғы домна пештерінде шойынды өндірудегі физикалық-химиялық процестердің негіздері. Домна пешінің құрылысы, схемасы, жұмыс істеу принциптері. Домна өндірісінің өнімдері және олардың қолданылуы. Кеннен темір алу жолы.
1.1.2 Болат өндіру
Болатты өндірудегі физикалық-химиялық процестер. Болат өндіру тәсілдері. Кесек болаттың кристалдануы. Болатты тарата құю. Тынық және қайнаған болаттардың құрылысы. Болаттың сапасын көтеру үшін қолданылатын қызіргі заманғы тәсілдер туралы түсініктемелер: тарата құюдағы вакуумдау, электрқожды қайтара балқыту ж.б. Өндірілген болатқа сипаттамалар, оларды қолдану салалары.
1.1.3 Түсті металдарды өндіру
Алюминий, мыс, магний, титанды өндіру. Қорыту және тазарту тәсілдері. Түсті металдарды алудағы үрдісті технологиялық процестер. Қолданылатын жабдықтарға сипаттамалар. Металлургия өндірісіндегі қауіпсіздік техникасы.
1.1.4 Металдар мен қорытпалардың құрылысы мен негізгі қасиеттері
Металдардың атомдық-кристалдық құрылысы. Металдардың кристалдануы, полиморфты өзгеруі. Қорытпалар туралы түсінік. Екі компонентті жүйенің диаграммалар типтерінің негізі.
1.1.5 Теміркөміртегі қорытпасы
Темір-көміртегі жүйесінің диаграммасы. Болаттар мен шойындарды класқа бөлу және маркалау. Болаттар мен шойындардың механикалық қасиеттері. Оларды анықтау тәсілдері. Болаттар мен шойындардың мемлекеттік стандарттары (МСТ). Болатты өндіру тәсілдерінің оның қасиетіне тигізер әсері.
1.1.6 Пластикалық деформация және металдар мен қорытпалардың қасиеттері
Пластикалық деформацияның дислокациялық теориясы. Теориялық және техникалық беріктік. Қирау механизмі. Металдардың тұтқыр және морт беріктігі. Металдағы қайту мен қайта кристалдану. Салқын және ыстық деформация. Жоғары және төмен температурадағы металдардың беріктігі. Қызуға беріктік. Металдың шалдығуы.
1.1.7 Болатты термиялық және химиялық-термиялық өңдеу
Термиялық өңдеу түрлері. Болатты қыздыру және суыту кездегі өзгерістер. Жасыту түрлері, бірінші текті жастыу, екінші текті жасыту. Босату, ескірту кездегі өзгерістер, мақсаттары. Шынықтыру түрлері. Шынықтыру орталары. Шынықтыру және босату технологиясы.
Болатты химиялық – термиялық өңдеу түрлері. Цементтендіру, нитроцементтендіру, азоттандыру, циандау және олардың мақсаттары. Процестің негізгі параметрлері мен қолдану салалары. Металмен диффузиялық қаптау.
1.1.8 Легірленген болаттар мен қорытпалар
Легірлеуші элементтердің болаттың қасиетіне тигізер әсері. Құрылымдық легірленген болаттар, оларды маркалау, қолдану салалары. Ерекше қасиеттер берілген болаттар мен қорытпалар- таттанбайтын, қызуға төзімді, физикалық қасиеттері ерекше магнитті қорытпалар. Ұнтақты және композитті материалдар.
1.1.9 Түсті металдар мен қорытпалар
Мыс және оның қорытпалары, өндірісте қолданылуы. Алюминий және оның қорытпалары, өндірісте қолданылуы. Магний және оның қорытпалары. Титан және оның қорытпалары. Подшипникті қорытпалар.
1.1.10 Металл емес материалдар
Полимер негізді материалдардың қасиеттері мен құрылыс негіздері. Термопластикалық және термореактивтік материалдар.
Резеңке, олардың құрылысы, өндіру жолы, экономикалық тиімділігі. Ұнтақты металлургия. Бастапқы шикізат түрлері. Технологиялық процестері туралы түсініктеме. Дайындамаларды өңдеу жолдары. Қолдану салалары.
1.1.11 Құю өндірісі
Құйма дайындау тәсілдерінің технологиялық схемасы. Оларды класқа бөлу. Құмды қорамада құйма дайындау, оның мәні. Түрлері: құрғақ, дымқыл, кептірілген және оларды дайындауға қолданылатын материалдар.
Машинамен (қысыммен және сілкілеп нығыздау) құйма дайындау технологиясынан түсінік. Өзектерді дайындау технологиясы.
Арнайы тәсілдер мен құйма дайындау: қабыршықты қорамамен құю, балқытылатын үлгімен құю, металл қорамасымен құю, центрден тепкіш тәсілімен құю, қысыммен құю. Әрбір тәсілдің мәні. Қорама қоспалары.
Әртүрлі қорытпалардан құйма дайындау. Құйма қорытпаларынан мәлімет, негізгі қасиеттері.
Шойыннан құйма алу тәсілдері. Сұр, соғылымды және аса берік шойындардан құйма дайындау.
Болат құймаларын дайындау ерекшеліктері. Құйылмалы болаттар. Болат құймаларын алу тәсілдері мен оларды термиялық өңдеу. Болат құймаларын қолдану салалары.
Алюминий, мыс, магний, титан сияқты түсті металдардан құйма дайындау ерекшеліктері. Түсті металдардың қатарындағы құйма қорытпалар. Алу тәсілдері, қолдану салалары.
Қысыммен өңдеу
Металдарды қысыммен өңдеудің физикалық-механикалық негізі.
Салқын және ыстық деформация. Металдың иілімділігі мен деформацияға қарсылығы. Қысыммен өңдеудің металдың құрылымы мен қасиетіне тигізер әсері. Металды қысыммен өңдеу түрлерін класқа бөлу.
Қысыммен өңдеу алдында металды қыздыру. Қыздырудың қолданылуы. Қысыммен өңдеу температурасы аралығынан түсініктеме. Қыздыру қондырғыларының негізгі типтері мен сипаттамалары. Қыздыру қондырғыларын автоматтандыру және механикаландыру туралы түсініктеме.
Илемдеу, сымдау және баспалау. Илемдеу процесінің мәні. Илемдік орнақтың құрылысы. Илемдеу өндірісінің өнімдері.
Сымдау процесінің мәні. Бастапқы дайындамалар және дайын өнімдер. Қолданылатын жабдықтарға сипаттамалар.
Баспалаудың мәні. Бастапқы дайындамалар және дайын өнімдер. Қолданылатын жабдықтарға сипаттамалар.
Соғудың мәні. Негізгі операциялар, құралдар және жабдықтар. Соғу технологиялық процесі туралы түсініктеме. Қолданылатын жабдықтарға сипаттамалар.
Ыстық көлемді қалыптау. Ыстық көлемді қалыптаудың мәні. Бастапқы дайындамалар және дайын өнімдер. Қолданылатын жабдықтарға сипаттамалар. Қолдану салалары.
Суық қалыптау. Суық қалыптаудың мәні. Бастапқы дайындамалар және дайын өнімдер. Қолданылатын жабдықтарға сипаттамалар. Қолдану салалары.
1.1.13 Пісіру өндірісі
Пісіру қосылыстарын алудың физикалық негізі. Балқыта және қысыммен пісірудің физикалық мәні. Пісіру тәсілдерін кластарға бөлу және оларды қолдану салалары.
Балқыта пісіру тәсілі. Балқыта пісіру түрлері: электрдоғалы, электрқожды, электронды-сәулелі, плазмалы, лазерлі, т.б, олардың сипаттамалары, қолданылуы.
Қысыммен пісіру тәсілі. Қысыммен пісіру түрлері: түйістіре пісіру-түйістіріп, нүктелік, тігісті; ультрадыбысты, диффузиялы, салқындай, үйкеліспен, т.б., олардың сипаттамалары, қолданылуы. Металдар мен қорытпаларды дәнекерлеу. Пісіріп өңдеу өндірісінде қолданылатын жабдықтар.
1.1.14 Металдарды кесіп өңдеудің физикалық-механикалық негізі.
Кесіп өңдеу режімінің элементтері. Кесіп өңдеу кезіндегі физикалық құбылыстар. Кескіш құралдардың қажалуы.
Металл кескіш білдектер туралы мәлімет. Жону білдектерінің сипаттамалары, типтері. Жону-бұрандакескіш білдектердің негізгі түзілімдері. Жону кескіштерінің түрлері.
Дайындамаларды жону, жонғыштау, бұрғылау, тартажону, сүргілеу, бұрандакескіш білдектерінде өңдеу. Әрбір білдектерде қолданылатын кескіш түрлері, олардың жұмыс атқару жолдары, жұмыс шарттары. Жону-бұрандакескіш білдегіндегі негізгі түзілімдер.
Бұрғылау білдектерінің сипаттамалары, типтері. Бүрғылау білдектерінде қолданатын тесіктерді тазалап өңдеу құралдары.
Жонғыштау білдегінде дайындамаларды өңдеу тәсілдері. Жонғыш түрлері: цилиндрлі, конусты, тұйық ж.б. Жонғыштап өңдеу технологиясы.
Бұрандакескіш білдектердің ерекшеліктері.
1.1.15 Қажақпен өңдеу
Қажақты материалдар. Қажақпен өңдеу түрлері: ажарлау, жануыштау, асаажарлау. Қажақты кескіш құралдарды дайындайтын материалдар. Қолдану салалары.
Студенттердің жұмысын жеңілдету мақсатымен әдістемелік нұсқаудың соңында пәнді оқуда қолданылатын жиі кездесетін диаграммалар мен терминологиялық сөздік тізімі берілген.