1.3 Кеннің сапалық сипаттамасы

Қысқаша тау-кен-геологиялық сипаттама

«Қаз.КСР-іне 40 жыл – Молодежное» кен орны көлемді берік әлсіз қатты кендерімен көрсетілген, жұмсақтары өте сирек белгіленеді.

Көлемді кендер жазық және сеппелі текстуралармен, берік, әдетте серпентинитті цементпен көрсетілген.

Ішінара сілтісіз цемент бар жұмсақ кендер гипергендік процесстер аумақтарында 70м тереңдікте және анағұрлым терең деңгейжиектерде қираулар аумағына жақын кездеседі.

Текстуралық сипаттар бойынша кен орнының хромдық кендері сеппелі және жазықты деп бөлінеді. Сеппелі түрлері басым болады, онда түйіршіктер мен әртүрлі өлшемдегі және сеппелік қоюлығы әртүрлі хромшпинелидтер агрегаты серпентинитпен, дунит бойынша серпентинитпен және сирек гипергенез аумағында кварцпен және темір гидроқышқылдарымен цементтелген.

Сеппелі кендер кендік дененің шеттік бөліктеріне тұстастырылған.

Жазық рудалар шлирлер, ұяшықтар, үлкен емес линзалар мен жолақтар – кендік дененің орталық бөліктерін қиыстыра отырып, сеппеленген кендер арасындағы кендік бағаналар қалыптастырады.

Хромшпинелидтердің сеппелігінің қоюлығына қарай кендер аз, сирек, орташа, қою сеппелі және жазық деп бөлінеді.

Хромшпинелидтердің түйіршіктерінің және агрегаттарның үлкендігі бойынша кендер ұсақ, орташа, ірі түйіршікті және нодулярлы (агрегат түйіршіктерінің сопақша қалпы диаметрі 5мм жоғары және нодуль өлшемі 1-3см, біркелкі сеппелі) деп бөлінеді. Осы кендермен «Молодежное» кен орнының кендік денелерінің ілініп тұрған және жатқан жақтары және шеттік бөліктері жинақталған.

Түйіршіктің (түйіршік агрегатының) үлкендігіне және оның орталықтандырушы затында орналасуы сипатына қарай сеппелі рудалардың арасында келесі түрлер бөлінеді:

- макты – кендік түйіршіктері 0,1мм-ден 2мм дейін жіңішке түйіршікті сеппегіш;

- сепкілді – түйіршік үлкендігі 2мм-ден 5мм дейін орташа және ірі түйіршікті сеппегіш. Макты және рябчикты сеппегіштерге цементте кендік түйіршітердің біркелкі реттелуі сипатына ие;

- такститтік, оның ішінде таспалық және жолақты түрлері белгіленеді.

Ленталық сеппелік хромшпинелидтердің әртүрлі қоюлықтағы сеппелігімен жолақтардың кезектілігін көрсетеді. Жолақты сеппелік қою сеппелі хромдық кендердің қоюлықтарын (жолақтарын) сирек сеппеліге баяу өтуімен сипатталады.

Жазық рудалар сонымен қатар түйіршікті құрылымы бар және түйіршік ірілігіне қарай мыналарға бөлінеді:

- ұсақ түйіршікті, түйіршік көлемі 1мм дейін;

- орташа түйіршікті, көлемі 1мм-ден 3мм дейін;

- ірі түйіршікті, түйіршік көлемі 3мм көп.

Хромдық кендердің минералдық құрамы тұрақты емес және оның екінші реттік процесстердің өзгеруі деңгейіне байланысты болады.

Кен қалыптастыратын бастапқы минерал болып магнохромитті құрамның хромшпинелиді табылады. Кендік емес бастапқы минералдар ішінде оливин реликты, ромбикалық пироксен, сирек – клинопироксен тараған. Кендік емес заттың негізгі көлемін екінші реттегі серпентин тобындағы минералдар (хризоти, антигорит, бастит, серпофит), сонымен қатар, амфибол, хлорит, тальк, брусит, карбонат және т.б. құрайды.

Кендегі минералдардың салмақтық құрамы кең шектерде өзгереді. Осылайша, теңгерімдік кеннің 75% бастап 82% дейінгі орташа мағыналарында хромшпинелид мөлшері 90% дейін жетеді.

Хромшпинелид және хромдық кеннің кристаллдарын цементтейтін минералдар ішінде серпентин мен карбонаттар анағұрлым көп дамыған.

Кеннің теңгерімдік түрліліктерінің 8% бастап 15% дейін орташа мағыналарында серпентин құрамы 5% бастап 40% дейін және одан жоғары өзгереді. Қатты желдетілген (түйіршікті) кен түрлерінде серпентин толығымен дерлік карбонаттармен, темір гидроқышқылдарымен, аморфтық кварцпен ауыстырылған. Кендегі карбонаттар саны ондық үлестен 25%-ға өзгереді.

Басты химиялық компонеті болып кен көлемінінің 94-98% құрайтын темір, магний, алюминий және кремний оксидтерімен бірге хром оксиді болып табылады.

Орташа алғанда, В+С1 санатындағы қорларда хром оксидінің құрамы 50,2%, кремнезем – 6,8% құрайды. Кендердегі зиянды қоспалар ішінде аз мөлшерде фосфор (құрамы 0,003-0,004%) бар. Техникалық шарттармен лимиттенетін кальций қышқылының құрамы бай кендерде шамамен 0,5% құрайды.

Кендерде жартылай мөлшерді спектральды талдаулармен мыс (0,005+0,02%) пен ванадий (0,001+0,03%) табылған.

Кен орнындағы хромдық кендердегі элементтердің – серіктердің құрамы өзгермелі, яғни: титан – 0,02 бастап 0,17% дейін; марганец – 0,12 бастап 0,18% дейін; никель – 0,05 бастап 0,30% дейін; кобальт – 0,00 бастап 0,01% дейін, әдетте – 0,005% аз.

Кендерде кездесетін жоғарыда аталған элементтер өнеркәсіптік қызығушылыққа ие емес.

Кендерде платина топтарының элементтері бар.

«Молодежное» шахтасы бойынша алынатын кендердің толық химиялық құрамы кен түрлері бойынша кестеде көрсетілген.

1.1 кесте - кеннің химиялық құрамы

Құрамы	Құрамының мөлшері, %
	Бай кен	Кедей кен	Орташа
Cr2O3	50.6	38.8	48,35
SiO2	6.5	13.3	7.75
Fe2O3	1.71	2.12	1. 8
FeO	11.73	8.50	11.13
Al2O3	8.54	7.70	8.38
TiO2	0.14	0.14	0.14
CaO	0.51	0.60	0.53
MgO	18.25	22.60	19.05
MnO	0.12	.11	0.12
P	0.004	0.003	0.004
S	0.03	0.05	0.04
Ni	0.12	0.12	0.08
CO	0.01	0.002	0.006
V2O5	0.03	0.03	0.03
K2O	0.04	0.04	0.04
Na2O	0.04	0.02	0.03
П.П.П.	1.78	5.87	2.54
Сома	100.0	100.0	100.0

Химиялық құрамы бойынша хромдық кендер жоғары сұрыптыларға жатады және ферроқорытпа және химия өнеркәсібінде пайдаланылады.