1. Кейс түсінігі, мақсаттары, қызметтері және ерекшеліктері

Кейс – бұл ұйым, мекеме, кәсіпорындарда қалыптасқан нақты жағдайды сипаттайтын нақты фактілер мен оқиғалардың жиынтығы, мәселенің қойылуы, оны зерттеу, талдау, болып жатқан оқиғаларды бағалау.

Кейс – әдіс – студент білімді тәжірибеге бейімдейтін тәсіл, ол таным процесін тәжірибеде қолдануға жақындатады.

Өндірістік тәжірибе өту қорытындылары бойынша кейсті өңдеудің мақсаты: «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығы студенттерінің шығармашылық потенциалын дамыту.

Кейсті өңдеудің зерттеу пәні:

- «заманауи мемлекеттік қызметші» моделін қалыптастыру;

- мәселені іздеу – басқарушылық шешімдерді қабылдау процесіндегі теориялық және тәжірибелік маңыздылығы: ішкі және сыртқы ортаны талдау, тәжірибе жинақтау, тәжірибелік дағдыларды жүзеге асыру, басқарушылық шешімдердің жүзеге асырылуын бақылау.

Кейс қызметтері:

- «МЖБ» мамандығы студенттерінде басқарушылық дағдыларды бекітудің тиімді формасы;

- теория мен тәжірибені жақындату, студентте қаржы-экономикалық ойлауды қалыптастыру, басқарушылық шешімді қабылдауға үйрету.

«КЕЙС-ӘДІСТІҢ» тәжірибелік қызметі:

- туындаған жағдайды зерттеу;

- туындаған жағдайда қызығушылықты өзектендіру;

- маңызды болмайтын факторларды алшақтату;

- нақты тәжірибені қабылдау тәсілдері мен әдістерін кеңейту.

КЕЙС қарастырады:

- ақпараттың қол жетімділігі;

- баяндау анықтығы;

- мақсаттың нақтылығы;

- пәннің өзектілігі;

- нормативті-құқықтық базаны қолдану;

- объектінің пәнаралық байланыстары;

- позитивті резонанс.

Кейс-әдістің артықшылықтары:

• Стратегиялық ойлауды қалыптастырады;

• Теориялық білімді қолданады;

• Дәлелдеуші полемиканы жүргізу ептілігі;

• Қарқындар мен заңдылықтарды айқындау, жағдайды дамыту;

• Әлеуметтік-экономикалық процестерді басқару теориясы мен тәдірибесін бекітеді.

Кейстің плюстері:

• Өзгерістердің болу себептерін түсіндіреді;

• Мәселелерді тереңнен талдап, себептерін айқындау мүмкіндігін ұсынады;

• Жағдайдың тұтастай бейнесін береді;

• Шешім қабылдау процесіне ықпал етеді;

• Әрі қарай зерттеу үшін негіз болады;

• Егер ұсыныстар тәжірибеде орын табатын болса, студентпен жүргізілетін кейс нәтижелері құнды болады.

Кейстің кемшіліктері:

- жағдайдың шектеулі санынан жалпы қорытынды алу (сәйкесінше іріктеу, ықтималды бағалаудың болмауы, кездейсоқ таңдау жоқ, алдамшы қорытындылар);

- жағдайдың даму генеизсіне негізделе отырып, нақты қорытындыға келеді.

2. Кейстің жіктелуі:

- зерттеу стратегиясының типі бойынша;

- қолданылуы бойынша;

- кейстің әрекет етуші субъектілері бойынша;

- сюжеттің болуына байланысты;

- материалдың уақыттық ілеспелілігі бойынша;

- көлемі бойынша;

- құрылымдық толықтырылуы бойынша;

- ұсыну тәсілдері бойынша.

КЕЙСТЕР: ЗЕРТТЕУ СТРАТЕГИЯСЫНЫҢ ТИПІ БОЙЫНША

• барлау (exploratory) – алдын ала гипотезаны анықтауға бағытталған;

• сипаттаушы (descriptive) – объектіні толығымен сипаттау бойынша ақпарат алу барысында қолданылады: сандық және сапалы сипаттамалар;

• түсіндірмелі (explanatory or causal) – себеп-салдарлы байланыстарды айқындап, себептер мен салдарлар, объектіде болып жатқан процестер жөнінде гипотеза қалыптастырады.

КЕЙСТЕР: ҚОЛДАНЫЛУЫ БОЙЫНША

• Иллюстративті – құжаттарды өңдеу барысында пайдаланылады (тәжірибеден мысалдарды негіздеу);

• Зерттеуші – нақты жағдайларды зерттейді (кейс сызбасын кезеңдік қалыптастырудың сапалы параметрлері мақсатында мәліметтер алу үшін пайдаланылады);

• оқу - білімін бекіту үшін пайдалану, білім беру процесінде біліктілік тәсілдемені қалыптастыру (жеке, топтық болуы мүмкін);

8

• диагностикалық – резюмені бағалау ретінде, мемлекеттік қызметшілерді аттестациялау үшін, резервті қалыптастыру үшін қолданылады.

КЕЙСТЕР: ӘРЕКЕТ ЕТУШІ СУБЪЕКТІЛЕР БОЙЫНША

• тұлғалық – нақты тұлғалар әрекет етеді: менеджерлер, саясаткерлер, жетекшілер;

• ұйымдық-институционалды – ұйым, мекемелер мен олардың бөлімшелері әрекет етеді;

• көпсубъектілі – бірнеше әрекет етуші субъектілерді қамтиды.

КЕЙСТЕР: СЮЖЕТТІҢ БОЛУЫНА БАЙЛАНЫСТЫ

• сюжеттік – болған оқиғалар туралы баяндаманы қамтып, ұйым тұлғаларының әрекеттерін қамтиды;

• сюжетсіз – сюжетті баяндау барысында шешімді ашатын сюжеттің жасырылуы. Сырттай олар жағдайды зерттеуге көмектесетін статистикалық материалдар, есептеулердің жиынтығын білдіреді.

КЕЙСТЕР: МАТЕРИАЛДЫҢ УАҚЫТТЫҚ ІЛЕСПЕЛІЛІГІ БОЙЫНША

• оқиғалардың табиғи уақыттық ілеспелілігімен (өткеннен нақты шаққа) – себеп-салдарлық байланыстарды анықтауға мүмкіндік береді;

• кейстер-еске түсіру – уақыт кейінге оралатын жағдайлар ретінде қолданылады: тұлғалар бірдеңені еске түсіреді, талдау жағдайды қайта өзгертіп, оны қандай да бір танымдық парадигмада саралауға әкеледі;

• прогностикалық – өткен мен нақты шақ оқиғаларының сипатталуын білдіре отырып, жағдай дамуының ең жақсы нұсқасын өңдеу міндетін алға қояды.

КЕЙСТЕР: КӨЛЕМІ БОЙЫНША

• шағын-кейс;

• орта көлемдегі кейс;

• макро-кейс.

КЕЙСТЕР: ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ТОЛЫҚТЫРЫЛУЫ БОЙЫНША

• Біртекті – қандай да бір әмбебап оқиғаның дербес зерттеуі болып табылады;

• Көптік – ортақ зерттеу міндеттерімен біріктірілген кейстердің кешені.

КЕЙСТЕР: ҰСЫНУ ТӘСІЛІ БОЙЫНША

• Аналитикалық справка ретінде;

• Есеп ретінде;

• Әңгіме ретінде;

• Эссе ретінде;

• Журналистік зерттеу ретінде;

• Очерк ретінде.