8. Геологиялық барлау мен іздеуде қолданылатын ұңғымалық бұрғылау түрлері

Бұрғылау- ұңғымалары барлау мен іздеуде кеңінен қолданылатын техникалық құралға жатады. Оның ұтымдылығы-салыстырмалы арзандығы, өтудің жоғарғы жылдамдығы, ал кемшілігі тек ұңғымадан алған таужынысы үлгісін ғана зерттеу мүмкіншілігі.

Ұңғыма бұрғылаудың бірнеше түрлері бар. Құбырлы, қанатты-соқпалы, роторлық-турбиналық, шарқашаулы, шанақты, соқпалы-айналмалы.

Құбырлы бұрғылау-бұрғылау барысында бүкіл ұңғымаға тиісілі таужыныстар түгелімен емес, тек сол ұңғыма шеңбері бойымен ғана уатылатын түрі. Нәтижесінде тесіліп өтілген

таужыныс қабаттарының кәдуілгі бағанаға ұқсайтын «керн-бұрғылау тасбағаны»деп аталынатын үлгісі бұрғылау құбырының ішінде бөлшектенеді де ол жер бетіне көтеріліп алынады.

Роторлық бұрғылау- бұрғылау жабдығының өз осінен айналуы ротор көмегімен жүзеге асырылатын айналмалы бұрғылау түрі.

Шарқашаулы бұрғылау-бұрғылау сайманы ролін «шарқашауыш» деп аталатын үнемі айналып тұратын бұдыр-бұдыр деталдар атқаратын бұрғылау түрі.

Шанақты бұрғылау- бұрғыланған таужыныстар ұңғыма оқпанынан оның ернеуіне «шанақ» деп аталынатын арнаулы жабдық көмегімен көтерілетін айналмалы бұрғылау түрі.

Соқпалы-айналмалы бұрғылау-ұңғыма оқпанындағы таужыныстарды уату құрама әдістер көмегімен, яғни бұрғылау сайманымен соққылау және оны айналдыру нәтижесінде жүзеге асырылатын бұрғылау түрі.

7. Геологиялық зерттеу сатылары. Іздеу мен барлау сатылары

Перспективасы төмен нысаналарын зерттеуге қаржы шығынын жасамау үшін геологиялық барлау жұмыстарын әдетте жекеленген сатылар мен этаптарға бөлінеді; сөйтіп әр бір келесі жұмыс сатысының қажеттілігі алдыңғы саты қорытындысы бойынша анықталады.

Пайдалы қазбаларды табудың төте белгілерін анықтау мақсатында жүргізіледі. Іздеулер пайдалы қазбаның түріне және типіне байланысты 1:200 000 -ден 1:100 000 масштабтары аралығында орындалады.

Іздеу жұмыстары ауданының шекарасы, әдетте аймақтық геологиялық зерттелуі нәтижесінде анықталған (табылған) перспективті зоналар (бөлікшелер) шекарасы көлемінде, олардың топографиялық планшеттегі орынына қарамай жүргізіледі.

Іздеудің ұтымды әдістер комплексі бұрынғы тәжірибені пайдалана отырып, ауданның геологиялық құрылысына, пайдалы қазбалардың ықтималды белгілеріне және аймақтық ландшафтық-географиялық жағдайына байланысты таңдалынып алынады.

Іздеудің қорытындысы бойынша зерттеуге алынған ауданның пайдалы қазбасының болу мүмкін-ау деген масштабының жалпы болашағы бағаланады.

Іздеу жұмыстары, әдетте сол ауданда белгілі бір шикізат түріне деген қызығушылығы бар инвестордың қаржысымен іске асырылуы тиіс. Жұмыстар нақтылы шикізат түріне тәуекел ету жағдайында жүргізіледі.

Кенорынын барлау жұмыстары оны игеруге техникалық жоба жасауға қажетті алғышарттық мәліметтер алу үшін жүргізіледі. Ол бүкіл кенорыны көлемінде немесе жеке оның бірінші кезекті игерілетін бөлекшесінде бірінші кезекті игерілетін жүргізілуі мүмкін.

Зерттеу нысанасы пайдаланушыға геологиялық бөлу түрінде беріледі.

Геологиялық бөлу дегеніміз- барлау жұмыстарын жүргізуге құқығы бар жер қойнауын пайдаланушыға берілетін жер қойнауы бөлікшесін сұлбалық кен сипаттамалық жағынан айқындайтын барлауға және бірлескен барлау мен өндіру келісім-шартына қосымша берілетін, оның ажырамас құжаттық бөлігі.

Барлау жұмыстары кенорынын игеру сатысында өндіріс орынының шикізат базасын ұлғайту мақсаты үшін жүргізіледі.

Барлау жұмыстары нәтижесінде кенорынын геологиялық құрылысын жер бетінен зерттеу аяқталып, кен денелерінің пішінін, мөлшерін және жатыс жағдайларын терең қабаттарды дәйектілікпен зерттеу басталады. Одан бөлек кенннің созылымы бағытындағы технико-экономикалық есебін жасау үшін геологиялық, гидрогеологиялық, инженерлік-геологиялық және технологиялық ақпараттар жинақталады. Барлаудың қорытындысы бойынша қоры есептелген есепнама құрастырылып, мемлекеттік сараптамаға беріледі