Биогеохимия және экотоксикология пәнінен Мемлекеттік емтихан сұрақтары

1. Биогеохимия пәні, оны зерттеудің әдістері. Биогеохимияның қысқаша тарихы және ғылым ретінде қалыптасуы.

2. Қазіргі замандағы биогеохимияның негізгі міндеттері. Жаратылыстану ғылымдар жүйесіндегі биогеохимияның басқа пәндермен байланысы.

3. Химиялық эволюцияның заңдылықтары және литосфераның қалыптасуы. Литосфераның беткі қабатының мүжілуі.

4. Жер қыртысындағы химиялық элементтердің формалары.

5. Химиялық эволюцияның негізгі заңдылықтары және атомосфераның қалыптасуы. Атмосфераның химиялық құрамы және құрылысы.

6. Химиялық эволюцияның негізгі заңдылықтары және гидросфераның қалыптасуы. Гидросфераның химиялық құрамы.

7. Судың жаһандық биогеохимиялық айналымы.

9. Биосфераның пайда болуы және қалыптасуы. Биосфераның қызметтері.

10. В.И. Вернадскийдің биосфера туралы ілімі. Биосфераның химиялық құрамы және шекаралары.

11. Д.И. Менделеевтің периодтық заңы және элементтердің биосферада, тірі ағзаларда таралу заңдылықтары. Тірі ағзада элементтердің жіктелуі.

12. Биосфераның әр түрлі орталарында элементтердің биогеохимиялық айналымы.

13. Биосферада оттегінің таралуы. Оттегінің қатысуымен жүретін химиялық үрдістер.

14. Биосферада көміртегінің таралуы. Көміртекті қосылыстардың биогенді шөгінділері. Парникті эффект.

15. Биосферадағы азоттың қосылыстары. Биосферадағы фосфор айналымы.

16. Микроэлементтердің атмосферадағы биогеохимиялық айналымы. Биосферада селеннің қосылыстары. Бор элементінің биосферадағы айналымы.

17. Қорғасынның, сынаптың, кадмийдің табиғаттағы негізгі көздері. Мыс элементінің биосферадағы айналымы.

18. Биохимиялық циклдардың өзара қарым-қатынас үрдістері. Мырыш және молибденнің биогеохимиялық айналымы.

19.Жаһандық экожүйелердің биогеохимиялық сипаттамасы. Микроорганизмдердің биогеохимиялық айналымдағы рөлі.

20.Заттардың құрылысы мен уыттылығы арасындағы байланыс. Экотоксиканттардың физико-химиялық қасиеттері.

21. Табиғатқа антропогендік әсердің геохимиялық және биогеохимиялық мәселелері.

22. Тірі ағзаларға антропогендік геохимиялық әсерлерді бағалау.

23. Уыттылық әсері және оның формалары. «Биологиялық реакция» туралы түсінік және оның «табалдырық шегі».

24. «Биологиялық жұтылудағы» РШК туралы түсінік. Кәсіпорынның жұмыс зонасындағы, топырақтағы, судағы улардың РШК - сы туралы.

25. Токсикометрия ұғымына түсінік беріп, маңызын атаңыз. Экспериментальды токсикометрияда қолданылатын негізгі әдістер.

26. Адам және жануарлардың мінез-құлқына токсиканттардың әсерін бағалау. Адам ағзасына токсиканттардың әсер етуінің негізгі типтері.

27. Ксенобиотиктердің тірі ағзаларға улы әсер етуінің механизмдері. Экожүйеге және популяцияға ксенобиотиктердің әсерінің көрінуі. Тірі организмдерге ксенобиотиктер метаболизмінің реакциясын сипаттаңыздар.

28. Экотоксикологиядағы химиялық және биохимиялық әдістердің ерекшеліктері.

29. Биогеохимиялық циклдердің экотоксикологиялық көрсеткіштері мен бұзылуының циклдары.

30. Улар. Тағамдағы улар. Улардың ауадағы және судағы реакциялары.

31. Ксенобиотиктердің тірі ағзаға енуінің негізгі реакциялары. Популяцияға әсер ететін заттардың дозасы (мөлшері).

32. Экотоксиндердің жіктелу принциптері. Экотоксиканттардың қоршаған ортаға түсуінің табиғи көздері.

33. Мүшелер мен тіндерде экотоксиканттардың қорға жиналуы. Ксенобиотиктердің мутагендік әсері.

34. Экотоксиканттардың жанама улы әсері. Уақыт көрсеткішіне байланысты экотоксиканттар әсерінің зардаптары.

35. Химиялық қосылыстардың гонадотропты және эмбриотропты әсері.

36. Экотоксиканттардың мутагендік, канцерогендік және тератогендік әсері.

37. Геохимиялық ландшафттардағы химиялық элементтер тапшылығы және мөлшерінің артуы.

38. Экотоксикант-канцерогендермен қоршаған ортаның антропогендік ластануы.

39. Токсиканттардың тірі ағзаға созылмалы әсер етуінің фазалары. Ағзаның бейімделуі.

40. Қоршаған орта компоненттерінің экотоксиканттармен ластануын бағалаудың негізгі әдістері.

41.Химиялық элементтердің технофильдігі. Химиялық элементтердің биофильдігі.

42. Химиялық элементтердің техногенді миграциясы.

43. Канцерогенді заттардың негізгі топтары. Топырақтағы, судағы, ауадағы экотоксиканттар концентрациясының өлшемдері.

44. Ауыл шаруашылық өнімдерінде экотоксиканттарды анықтауда қандай тәсілдер қолданылады.

45. Химиялық элементтердің биосферадағы миграциясына сипаттама беріңіздер. Миграцияның түрлері.

46. Химиялық элементтердің физико-химиялық миграциясын тудыратын процестер. Химиялық элементтердің биогенді миграциясы.

47. Жер қыртысында кездесетін негізгі және шашыраңқы элементтердің ерекшеліктері.

48. Экожүйе компоненттерінің геохимиялық құрамына сипаттама.

49. «Қаладағы зиянды заттар үштігін» құрайтын химиялық элементтер.

50. Экотоксиканттардың аккумуляциясы. Мысал келтіріңіз. Экотоксиканттардың топырақ-су, топырақ-ауа арқылы тасымалдануының физикалық үрдістері.

Әдебиеттер

1. Каплин В.Г. Основы экотоксикологии. - М.: КолосС, 2006.— 232 с.

2. Жилин Д.М. Химия окружающей среды. М.: 2013, 256с

3. Богдановский, Т.А. Химическая экология / Т.А. Богдановский. – МГУ, 1994.

4. Божбанов А.Ж. , Медеуова Г.Ж. Биогеохимия негіздері.-Алматы, 2015.

5. Божбанов А.Ж. , Медеуова Г.Ж.Экотоксикология.-Алматы, 2014.

6. Джакупова И.Б., Божбанов А.Ж. Учение об окружающей среде.-Караганда, 2015