6Липидтердің транспортық түрлері.

А)ТӨТЛП немесе пре В-липопротеидтер бауырда және жартылай жіңішке ішектің эпителиальды клеткаларында түзіледі. ТӨТЛП синтезделген эндогенді ТАГ басты тасымалдаушысы. Әр түрлі мүшелердің капиллярлар эндотелиінде липопротеинлипаза фермент бар , ол капиллярдың ішкі қабатының гликозамингликанмен байланыста болады және қанмен тікелей қосылады. Бұл ферментте липопротеиндермен байланысу орталыгы және үшацилглицириндердің гидролизі ушін коталитикалық орталығы бар.Осы ферменттің көмегімен ТӨТЛП және ХМ біртіндеп үшацилглицирин –ден босап ТТЛП->ТЖЛП айналады.

Б)ТТЛП немесе В-липопротеиндер қанда ТӨТЛП-нен түзіледі жәе бауырда холестеринді басқа мүшелер мен тканьдердің бетінде ТТЛП-ге нысана клеткалары болады В-липопротеидер қан тамырлары қабырғасының клеткасына жеңіл өтеді де ,оларға халестеринді жеткізеді.

В)ТЖЛП немесе Альфа ЛП-тер гепотоциттерден түзіледі және бауырдан тканьдерге ФЛ-ді тасымалдаудың басты жүйкесі . Бөлшектерінің диаметрі өте кішкентай болғандықтан тамыр қабырғасынан жеңіл өтерді одан лимфа ағыны арқылы әкеледі. Сол себепті ТЖЛП->ХС->Бауыр->тканьдере кері тасымалдауы және Фосфолипидтерді тканьдергк жеткізеді.

Формула

ТӨТЛП преβ-ЛГ

βЛГ

ТТЛП 50%ХС

2ЛП

ТЖЛП 50% ХС 20% ХС

7.Липидтердің энергиялық манызы. Май қышқылдарың бета тотығу.

Май қуаты мол энергиялық матириал 1 г май тотықан кезде 9,1 ккал энергия бар. 1г көмірсу және 1г белоктан 4,1 ккал энергия. Организмде энергияның көп мөлшері майлардан алады. Адам организмі үшін қажетті тәуліктік май мөлшері 60-70г. Май қышқылдары ағзада ТГ –тер түрінде жиналады. Өйткені көп жиналған БМҚ улы келеді .Май қышқылдары жоғарғы дәрежеде тотықсызданған қосылыстар.Олардың құрамында оттегісі жоқ. ТГ-тер гидрофобты келеді, ал белоктр мен көмірсулар гидрофобты келеді.

В –тотығу көп энергия бөлінетін катоболитикалық процес. Бұл процесс ағзаның көптеген жасушаларында жүреді тек нерв жасушасында жүрмейді, жүрек жұмысына В тотығудың 67% жұмсалады .

Формула В-тотығу АСК

С16 НАДН2 С14 НАДН2 С12 НАДН2 С10 НАДН2 С8 НАДН2 С6 НАДН2 С4 НАДН2

АСК АСК АСК АСК АСК АСК АСК

8АСК*12АТФ=96 7НАДН2*3АТФ=21/117АТФ*3=351АТФ+20=372АТФ

8.Белоктардың қорытылуы және сіңірілуі.

Белоктардың қорытылуы. Ауыз қуысында белоктар тек механикалық түрде өңделеді. Асқазанда асқазан сөлінің тұз қышкылының әсерінен тағам белоктары ісініп , ферменттермен әсерлесу көлемі артып кератин , протамин , гистондар , гликопротеидтерден басқа белоктар қортыла бастайды. Пепсин ароматты амин қышқылдарының (фен,тир) СООН тобымен түзілген пептидті байланыстарға әсер етеді.Гастриксин дикорбон амин қышқылдарына әсер етеді. Тағам асқазанда ұзақ болмайды сондықтан белоктардың қорытылуы негізінен ішек сөлі мен ұйқы безі ферменттерінің қатысумен ішек қуысында өтеді ..Эластаза эластинді , трипсин , лизин ,аргинин амин қышқылы құралған пептидті байланысты үзеді .Химотрипсин араматты амин қышқылына дейін ыдырап сіңіріледі .Белоктардың ыдырамаған кейбір бөлітері тоқ ішектегі микрофлора ферметтерінің қатысуымен арықарай ыдырайды.