1. Заманауи жағдайда жедел ішек инфекциясының эпидемиологиялық ерекшелігінің анықталуы

Жедел ішек инфекциясы- ішектің зақымдалуымен, интоксикация және қызбамен өтетін, инфекциялық- токсикалық шоктың және сусызданудың даму мүмкіндігімен сипатталатын, көбінесе жас балалар және егде жастағы адамдарда кездесетін жедел жұқпалы ауру.

Қалай жұғады:

Бактериялар мен вирустардың бала организміне енуінің бірнеше жолы бар.

1.Ауа тамшылы - зиянды микробтар дене клеткаларына ауыз және мұрын арқылы ауамен және сілекеймен шырыштық микроскопиялық тамшылырымен, сонымен қатар ауру адам түшкіргенде, сөйлегенде және жөтелгенде жұғады.

2.Тұрмыстық қарым қатынас- вирустар және бактериялар адам организміне адамдардың бір бірімен қатынасы арқылы, жануарлармен немесе зақымдалған тұрмыстық заттардың беті (есік тұтқасы, жиһаз, ыдыс) арқылы жұғады.

3. Оральді-фекальді- адамдарға таза емес заттардан, жуылмаған көкөністерден немесе жуылмаған қолдан жұғады.

Жұғу жолдары мынадай:

• Паразит тасымалдаушы микроорганизмдер табиғи қалдықтардың өнімін бөледі.

• Санитарлық жұмыстың дұрыс жүрмеуіне байланысты экскременттер мен құсық массасы ауыз суға түсуі мүмкін, ал судан көкөністерге , жеміс жидектерге және басқа да сумен жуылатын заттарға берілуі.

• Тағам арқылы патогенді флораның қоздырғышы ауыз арқылы организмге түсіп, асқазан-ішек инфекциясы туындайды.

Инфекцияның жұғу жолы тек лас су ғана емес жәндіктерде болуы мүмкін. Ауру адамның немесе жануарлардың нәжісімен қоректенетін шыбындар инфекцияның тікелей тасымалдаушысы болып табылады.

4. Су арқылы – тағамдағы, құдықтағы судың гигиеналық дұрыс тазартылмауынан жұғады.

5. Тағам арқылы – ішек инфекциясының таралу көзі дұрыс жуылмаған көкөністер мен жеміс жидектер, нашар термиялық өңделген ет немесе фарш, балық және сүт тағамдары, дұрыс сақталмаған шұжық өнімдері және т.б арқылы жұғады.

Балаларда көбінесе ішек инфекциясы жазда дамиды. Оған себеп жылы және ылғалды ауа райы. Бактериялар мен вирустар төменгі температурада да тіршілігін сақтап қалады. Сонда да ылғалды және жылы жерді қажет етеді. Көбінесе иммунитеті төмен балаларда жұғу қаупі жоғары болады. 1,5 жастан 3 жасқа дейінгі балаларда жиі кездеседі. Бұл кезде балалар иммунитеті толық қалыптаспаған, асқазандағы қышқыл ортасы зиянды микробтардың қорғанышын атқарады, бірақ балаларда оның көлемі төмен болады.

Теңіз жағасында микроорганизмдер үшін қолайлы орта, ал егер ол жерде санитарлық-гигиеналық жұмыстар дұрыс атқарылмаса, онда ішек инфекциясының жұғу қаупі жоғары.

2. Әлемдегі жедел ішек инфекциясының аурушаңдығы.

Әлемде және Ресей Федерациясында жедел ішек инфекциясы ауруының мәселесі

«Халық денсаулығы» деген түсінік тек қана медициналық, экологиялық, әлеуметтік-политикалық, экономикалық деңгейде емес, сонымен қатар әлеуметтік- саясаттың мәні. Сондықтан халықтың денсаулығы- бұл басты өмірдің сапалық мәні және мемлекеттің жетекшісі. Осы халықтың денсаулығын құрауда басым рөлді құрайтын- айналадағы адамдар. Қоғамның адамдарға тигізетін әсері өте көп. Судың ластануы, ауаның ластануы, қоршаған ортаның бүлінуінен адам денсаулығының физикалық дамуына, бейімделуіне және әр түрлі ауруларына алып келеді. Қоршаған ортаның әсерінен адам денсаулығына, шамамен 20-30% экологиялық жағынан зиян келеді.

Көптеген зерттеушілер қазіргі эпидемиологияны антропогенмен, сонымен бірге техногенмен байланыстырады. Ауылдық және қалалық аймақтарда халықтың көптеп қоныстануы, әр түрлі климатогеографиялық жағдаймен тұрмыстық- шаруашылық және өндірістік қалдықтармен шығарылуымен, су құбыры мен канализациялық жүйелердің тазарту құрылыстары жағдайымен байланысқан тұрмыстық коммуналдық шаруашылықтың шешілмеген мәселелер қоршаған ортаға инфекциялық аурулардың таралуына әсер етеді. Ішек инфекцияларын тудыратын ықтимал қауіпті және қауіпті микроорганизмдер арасында емдеуге қиын соғатын антибиотиктерге тұрақты штамптардың үлесі жоғарылайтыны көрсетілген. Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, қоршаған ортада жедел ішек инфекцияларының таралуын зерттеуде санитарлық-бактериологиялық анализ алу маңызды: судан, топырақтан және олардың жедел ішек инфекцияларын өршітетін патогендік және шартты патогендік бактерияларды анықтау.

Қазіргі кезде халықты сапалы ауыз суымен қамтамасыз ету қоршаған ортаны қорғауда негізгі приоритетті міндет болып табылады. Мемлекетіміздің 50% тұрғыны микробиологиялық және санитарлық- гигиеналық талаптарға сәйкес келмейтін ауыз суды қолданады.

Саха Республикасында (Якутия ) тек 75,8% халық қауіпсіздік талаптарға сәйкес келетін ауыз суымен қамтамасыз етілген. Қалған 24,2% тұрғын сапасыз ауыз суды қолдануға мәжбүр. Соңғы жылы зерттелген зерттеулер ауыз судың 12% алынған сынамасында санитарлық-микробиологиялық көрсеткіштер бойынша гигиеналық талаптарға сәйкес келмейді. Бұл халықтың денсаулығына кері әсерін тигізеді. ДДҰ көрсеткіштері бойынша 80% ауру сумен беріледі. Су арқылы берілетін жедел ішек инфекцияларының жиі таралу қаупін тудыратын негізгі инфекциялық аурулардың жетекші агенттері болып вирусты және бактериялық табиғаттың контаминантты болып табылады.

Ресейде жыл сайын сумен берілетін ЖІИ-мен 25-50 жағдай тіркеледі. Мысалы, 2006 жылы Ростовской, Сахалинской және Свердловской және т.б облыстарда су арқылы берілетін дизентерияның үлкен өршуінен 90-100 адам зардап шеккен. Якутияның 30% халқы санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкес келмейтін орталықтандырылмаған су көзін пайдаланады.

Жедел диарея бүкіл әлемде денсаулық сақтау ұйымының ең басты мәселесі болып табылады. Әсіресе Қытайда жедел диареяның көптеген жұмыстары 5 жасқа дейінгі балаларға жүргізілген және оның кейбір зерттеулері жедел диареяның қоздырғышын анықтауға бағытталған. 271 диарея жағдайында және 5 жыл ішінде 4 ауруханадан 2014ж маусымынан 2015ж шілдеге дейін 149 дені сау адамдардан жиналды. Нәжістің әрбір үлесі 5 ішек патогені , оған қоса 5 вирусты (ротавирус группы А, ротавирусы, Norovirus , NoV; Sapovirus , SAV; астровирусы , аденовирус), 7 бактерияны(диарею кишечной палочки , DEC; не-тифоидный Salmonella , NTS; Shigella SPP .; холерный вибрион, Vibrioparahaemolyticus ; Aeromonas SPP .; и Plesiomonas . SPP), 3 қарапайым қоздырғышты( Cryptosporidium SPP., кишечная лямблия, Г. лямблий и BlastocystisHominis, Б. Hominis ) анықтау үшін жүргізілді. Стандартты микробиологиялық және молекулалық тәсілдер осы патогендерді анықтау үшін жүргізілген.

Оңтүстік-батыс Қытайда 5 жасқа дейінгі диареялық аурулардың этиологиясының зерттелген бақылаулары жүргізілді. Асқазан-ішек аурулары әсіресе орта және төменгі жалақы алатын адамдарға әліде қоғамдық денсаулық сақтауда негізгі мәселе болып табылады.

Госпитализация мен медициналық көмекке жүгінудің негізгі себебі бұрынғыдай диарея болып табылады [2]. Сонымен қатар, барлық жас топтарында диарея 1.400.000 миллион өлім, ал 5 жыл ішінде 700 000 өлім туындаған.

Негізгі ішек патогенді микроорганизмдердің бактериялары кең ауқымды қамтиды (сальмонеллез Іш сүзегі, NC; мысалы, diarrheagenic E. таяқшасы желтоқсан shigellaѕrr қарсы;. Тебіреткіш тырысқақ, тырысқақ Cobra; Aeromonozѕrr;. Plesiomonasspp және Kampilobakterѕrr), вирус (мысалы, ротавирус А тобы БӨК; norovirus қараша; Sapovirus, Sav; astrovirus, аденовирусы, жарнама ретінде; энтеровирустық) және ішек паразиттер (мысалы, Giardia;. КХР Cryptosporidium, Giardia lamblia, дизентерия амеба және Blastocystishominis, Б. hominis)

Диарея бар және жоқ адамдарда ішек патогенді зерттеулердің көпшілігі негізінен бір немесе бірнеше патогенді түрлеріне [9-11] негізделген. Алайда, инфекция нашар тағам гигиенасынан, санитарлық ағарту жұмысының төмендеуінен және ластанған судан (тиісінше 35; 20,1 және 13%,) осы елді мекендерде диарея жағдайлары таралған.