2.Азаматтық іс жүргізу қатынастары мен субъектілері.

Субъектілер, яғни азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастарына қатысатын немесе қатыса алатын адамдар үш топқа бөлінеді. 1.Сот төрелігін жүзеге асыратын адамдар. Сот процестің ерекше қатысушысы болып табылады, себебі арнайы құрылған мемлекеттік билік органы ретінде сот төрелігін жүзеге асырады. Сотқа азаматтық процестің анық сатыларында басшылық рөл берілген. Іске қатысушы тұлғалар судьяға қарсыльқ білдірулері мүмкін, мұндай жағдайда судья ауыстырылып, істі басқа судья қарайды. Сот отырысының хатшысы азаматтық істерді қарау барысында сот отырысының хаттамасын жасайды жəне сот отырысына төрағалық етушінің басқа да тапсырмаларын орындайды. Сот отырысының хатшысы сотқа іс бойынша шақырылған адамдардың қайсысының келгенін, келмей қалған адамдарға хабарланғандығы туралы жəне олардың келмей қалуының қандай себептері бар екендігін хабарлайды.Сот приставы — төмендегідей міндеттерді атқаратын адам: сот отырысы кезінде залдағы қоғамдық тəртіпті қадағалайды, сотқа іс жүргізу əрекеттерін орындауды жəрдемдеседі, сот ғимаратын, судьяларды жəне процестің басқа қатысушыларын қорғауды қамтамасыз етеді, соттың жəне басқа органдардың атқару құжаттарын мəжбүрлеп орындалатын сот орындаушыларына көмек көрсетеді.Сот орындаушысы — бұл мемлекеттік қызметтегі жəне заңмен жүктелген соттың жəне басқа органдардың актілерін орындау жөніндегі міндеттерді атқаратын лауазымды тұлға. 2.Іске қатысушы адамдар — тараптар; даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар; прокурор; мемлекеттік органдар; процеске қатысатын жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар немесе жеке азаматтар; ерекше өндіріс тəртібінде сотта қаралатын істер бойынша өтініш берушілер жəне басқа да мүдделі адамдар. Іске қатушы адамдар өздеріне тиесілі барлық іс жүргізу құқықтарын адал пайдалануы тиіс. Осы тұлғалар іс жүргізу құқықтарын орындамаған жағдайда заңдарда азаматтық сот ісін жүргізу туралы қарастырылған салдарлар туындайды. Іске қатысушы барлық адамдар екі шағын топқа бөлінед: 1) өз құқықтары мен мүдделерін қорғайтын адамдар. Оларға; үшінші тұлғалар, яғни, ерекше өндіріс істері бойынша өтініш берушілер мен мүдделі тұлғалар кіреді, 2) мемлекеттік, қоғамдық мүдделерді не жеке адамдар мүдделері мен құқықтарын қорғайтын адамдар. Олар прокурор, мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар немесе жеке азаматтар. 3.Сот төрелігін жүзеге асыруға жəрдемдесетін адамдар. Бұл топқа куəгерлер, сарапшылар, аудармашылар, мамандар, мүлікті сақтаушылар жəне басқалары кіреді. Мұндай адамдарда азаматтық іске заңды мүдделілік болмайды. Олардың азаматтық процестегі рөлі қосалқы-қызметтік болып табылады, олар сотқа істің нақтылы мəн-жайларын анықтауға, оны дұрыс шешуге жəрдемдеседі жəне нақты əрекеттерді жүзеге асыруға көмектеседі, тап осындай көмекті олар іске қатысушы басқа да адамдарға көрсетеді.

3.Азаматтық процестегі тараптар.

1.Талап қоюшы мен жауапкер азаматтық процесте тараптар болып табылады. Өздерінің бұзылған немесе даулы құқықтары мен бостандықтарын, заңды мүдделерін қорғап талап қою берген немесе осы Кодексте(АПК) көзделген тəртіппен өзге де тұлғалар оларды қорғап талап қою берген азаматтар мен заңды тұлғалар талап қоюшылар болып табылады. Өздеріне талап қою берілген азаматтар мен заңды тұлғалар жауапкерлер болып табылады. 2. Заңда көзделген жағдайларда, заңды тұлғалар болып табылмайтын ұйымдар да тараптар болуы мүмкін. 3. Басқа тұлғалардың құқықтарын, бостандықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін заң бойынша сотқа жүгінуге құқығы бар тұлғалардың арызы бойынша өз мүддесінде іс басталған тұлғаға сот туындаған процесс туралы хабарлайды жəне ол оған талап қоюшы ретінде қатысады. 4. Азаматтық процесте мемлекет тарап болуы мүмкін. 5. Тараптар процестік құқықтарын тең иеленеді жəне олардың бірдей процестік міндеттері болады.

4. Азаматтық іс жүргізудегі құқықмирасқорлық (түсініг, негіздері). Мұрагерлік құқықтық қатынастардың құқықтық реттелуінің негізгі мақсаты мұра қалдырушының мүлкінің мұрагерлеріне заңды негіздерге сәйкес ауысуы болып табылады. Мұрагерлік құқықтық мирасқорлықтың мағынасы меншік иесі қайтыс болған кезде оған тиесілі мүліктің мұрагерлеріне ауысуы болып табылады. Азаматтың әмбебап құқық мирасқорлығы мұрагерлік кезінде орын алады және бұл құқықтық мирасқорлық мұрагерлік институттың негізі болып табылады

1.Даулы немесе сот шешімімен белгіленген құқықтық қатынастардан тараптардың біреуі шығып қалған жағдайда (адамның қайтыс болуы, заңды тұлғаның қайта ұйымдастырылуы, таратылуы, талапты басқаға беру, борышты аудару жəне даулы материалдық құқықтық қатынастардағы тұлғалардың басқа да ауысу жағдайлары) сот сол тарапты оның құқық мирасқорымен ауыстыруға жол береді. Құқық мирасқорлығы процестің кез келген сатысында мүмкін болады. 2. Құқық мирасқоры процеске кіріскенге дейін жасалған барлық əрекеттер құқық мирасқорын ауыстырған тұлға үшін қаншалықты міндетті болса, құқық мирасқоры үшін сондай шамада міндетті болады. 3. Бірінші жəне апелляциялық сатылардағы соттарда істі қарау кезінде тараптардың біреуі шығып қалған жағдайда іс бойынша іс жүргізу осы Кодекстің 272-бабы бірінші бөлігінің 1) тармақшасына сəйкес тоқтатыла тұрады. 4. Кассациялық сатыдағы сотта сот актілерін қайта қарау сатысында тараптардың біреуі шығып қалған жағдайда, шығып қалған тараптың жəне іске қатысатын басқа да тұлғалардың сот актілерін қайта қарау туралы өтінішхаты қараусыз қалдырылады. Құқық мирасқоры өтінішхатты қайта беруі мүмкін. Прокурордың бастамасы бойынша наразылық келтіру жағдайларынан басқа, егер наразылық шығып қалған тараптың, іске қатысатын басқа да тұлғаның өтінішхаты бойынша келтірілсе, ол қараусыз қалдыруға жатады. 5. Құқық мирасқорының, прокурордың сот актілеріне шағым жасауға, наразылық білдіруге арналған мерзімді қалпына келтіру туралы өтінішхаттарын кассациялық сатыдағы сот осы Кодексте белгіленген тəртіппен қарайды.

5.Азаматтық процеске прокурордың қатысуы: негіздері мен нысандары. (54-бап) +

Негіздері: заңда тікелей көзделгенде, сот бастамасымен, өз бастамасымен.

Нысандары: тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын және мемлекеттіек мүдделерді қорғау мақсатында сотқа талап қою арқылы, өзіне жүктелген міндеттерді жүзеге асыру мақсатында іс бойынша қорытында беру арқылы.

3. Прокурор азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін, заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін, қоғамдық немесе мемлекеттік мүдделерді қорғау туралы талап қоюмен, арызбен сотқа жүгінуге құқылы. Əлеуметтік саладағы шектелмеген адамдар тобының еңбек, тұрғын үй жəне өзге де құқықтары мен бостандықтарын қорғау туралы, сондай-ақ əрекетке қабілетсіз азаматтың мүдделерін қорғауға талап қоюды

прокурор мүдделі тұлғаның өтініші мен арызына қарамастан беруі мүмкін.